Het minderheidskabinet tastte dinsdag in de Eerste Kamer de speelruimte af die de oppositie bereid is te geven om aan meerderheden voor de rijksbegroting te komen. De BBB lijkt de deur naar een route over rechts dicht te gooien, terwijl de constructieve houding van Pro bij de VVD op waardering kan rekenen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Van steun voor de begrotingsplannen van het minderheidskabinet is in de verste verte nog geen sprake en hoe premier Rob Jetten en minister van Financiën Eelco Heinen alle gaten in de begroting willen dekken, weet nog niemand. En toch debatteerde de Eerste Kamer dinsdag met het kabinet over de Miljoenennota. ‘We doen vandaag iets unieks’, merkte Volt-senator Gaby Perin-Gopie op. ‘We debatteren over plannen die nog geen meerderheid kennen. Niet hier, en niet in de Tweede Kamer.’
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen ging het in de Eerste Kamer dan ook niet over de juridische haalbaarheid van voorstellen van het kabinet. Deze dinsdag werden volop zetels geteld en politieke oordelen geveld.
Omdat de coalitie hopeloos verdeeld is over welke route zij moet bewandelen om steun te vergaren voor de begrotingsplannen, zien de senatoren hun kans schoon om premier Jetten nog eens duidelijk te maken wat zijn opties zijn. Pro en Volt, gezamenlijk goed voor meerderheden in beide Kamers, boden het kabinet een uitgestoken hand en zijn bereid te praten over een totaalakkoord. ‘Het is de hoogste tijd dat deze permanente formatie eindigt’, was de oproep van Pro-fractieleider Paul Rosenmöller aan het kabinet. ‘Een stabiele meerderheid ligt voor het oprapen.’
De senator haalde de woorden aan van de Amerikaanse denker James Freeman Clarke, die zei dat politici aan volgende verkiezingen denken, staatslieden aan volgende generaties. Met het oog op de grote uitgaven waar de politiek voor staat (Rosenmöller noemde de wooncrisis, de stikstofcrisis en de klimaatcrisis) zouden de politieke partijen uit het midden de handen ineen moeten slaan. De ‘democratische hoofdstromingen’ (progressieven, christendemocraten en liberalen) moeten duidelijk maken wat hen bindt. ‘En een compromis vinden op wat hen scheidt.’
Rosenmöller ziet bij D66 en CDA bereidheid om te werken aan een langetermijnagenda, bij de VVD nog wat minder. ‘Daar is nog huiswerk te doen.’ Toch heeft hij hoop dat de liberalen uiteindelijk zullen bijtrekken. ‘Omdat het alternatief zoveel malen slechter is: antidemocratische en giftige politieke stromingen liggen altijd op de loer om in het gat te springen van het failliet van het politieke midden.’
Anders dan de VVD-kopstukken uit het kabinet en de Tweede Kamer is de senaatsfractie van de liberalen gevoeliger voor de oproep van Pro. ‘Het moet meer over de overeenkomsten gaan dan over de verschillen’, aldus VVD-senator Tanja Klip-Martin die eveneens de woorden van Freeman Clarke aanhaalde. ‘Samenwerking vraagt om begrip voor de buikpijn van de ander. Het vraagt om breed besef van de verantwoordelijkheid voor de toekomst van ons land. Het vraagt om geven en nemen.’
Klip-Martin verwees naar de extreemrechtse rellen op het Malieveld, waar neonazi’s en sympathisanten met T-shirts waarop ‘remigratie’ stond racistische, antisemitische en antidemocratische leuzen scandeerden. ‘We wekken soms de indruk dat we eraan gewend zijn. Dat we het normaal vinden. Dat is de allerergste en grootste alarmbel’, zei Klip-Martin. ‘Het gevecht in de politiek gaat niet meer tussen links en rechts, maar om de democratie zelf.’
Een samenwerking waar Pro, D66, CDA en VVD elkaar zouden vinden en een stabiel midden kunnen vormen met minder ruimte voor de politieke flanken noemde de VVD’er een ‘aantrekkelijk toekomstperspectief’. Daarmee toonde de liberaal aan dat binnen de VVD wel degelijk verschillend gedacht wordt over samenwerking met Pro. Dat merkte ook Karin van Bijsterveld (JA21) enigszins zenuwachtig op. ‘Je ziet hier een soort bromance ontstaan tussen de VVD en Pro.’
JA21 houdt nog altijd hoop dat het kabinet, in elk geval met het belastingplan, kiest voor een route over rechts. De radicaal-rechtse partij trekt in de onderhandelingen op met de SGP, maar heeft hoe dan ook de steun van de BBB nodig om aan voldoende zetels in de Eerste Kamer te komen. De kans dat ‘rechts’ met een redelijk bod aan de onderhandelingstafel schuift, is na dit debat nihil geworden. Niet alleen blijft de SGP steun koppelen aan medisch-ethische eisen, de BBB-fractie, goed voor elf Eerste Kamerzetels, wil het belastingplan alleen steunen als de plannen uit de stikstofbrief ‘fors gewijzigd’ worden.
Dat is een eis die niet kan worden ingewilligd. ‘De brief wordt niet ingetrokken’, zei Jetten. Senator Paul van Meenen (D66) gaf zijn partijgenoot mee dat het kabinet het richting toekomstige generaties niet kan maken de stikstofimpasse niet te doorbreken. ‘Ik zou het zeer betreuren als het kabinet afscheid neemt van de stikstofbrief.’
De D66-oudgediende wilde zich niet bemoeien met de wijze waarop het kabinet naar meerderheden zoekt, maar had wel warme woorden voor de wijze waarop Pro en Volt zich de afgelopen weken opstelden. De uitgestoken hand om tot een totaalakkoord te komen waar Pro bereid is ook pijn te nemen noemde hij ‘een belangrijk gebaar’.
Jetten wilde ook in de senaat geen keuze maken. Hij blijft hopen op zo breed mogelijk steun van zowel de rechter- als de linkerzijde van het parlement.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant