Biografische film Agnieszka Holland maakte na haar misselijkmakende meesterwerk Green Border een ‘gekke’ film over het leven van Franz Kafka. Met kafkaëske beelden en penisrijke absurditeit voert ze je van Kafka’s geboorte naar zijn dood, en daar ver voorbij.
Franz Kafka (Idan Weiss) in Franz.
Regie: Agnieszka Holland. Met: Idan Weiss, Jenovéfa Boková, Maria Schrader. Lengte: 127 minuten.
Te zien in de bioscoop.
Een man wordt toegetakeld door een nachtmerriemachine. Honderd naalden perforeren een legerbevel op zijn huid; een doelloos bevel, maar hij negeerde het en moet gestraft worden, weet hij zelf ook. Twaalf uur lang, tot de dood. Een reiziger kijkt toe. Terwijl de martelaar spartelt en braakt, spreekt de reiziger afgemeten met de folteraar.
Terug in de realiteit kijkt Franz Kafka (Idan Weiss) op van zijn papier. De helft van zijn toehoorders is godklagend weggelopen, de andere applaudisseert. Een gulden ontvangst voor In de strafkolonie. Kafka zou na deze dag de rest van zijn leven het schrijverschap najagen.
Na haar misselijkmakende meesterwerk Green Border, over het steekspel met vluchtelingen aan de grens tussen Wit-Rusland en Polen, verlegt regisseur Agnieszka Holland haar blik van het kafkaëske naar Kafka zélf. Franz is een biofilm en bachelorthesis over de beroemde Tsjechische schrijver. In scènes vol penisrijke absurditeit voert Holland je van Kafka’s traumatische jeugd naar zijn traumatische dood – en ver daar voorbij.
Dit is geen standaard biofilm, maar de basics zitten erin. We zien Kafka’s familie getiranniseerd worden door een Bourgondische vader met een asbestfabriek. We zien Kafka stuntelen in de liefde. Breken met zijn verloofde. Zich aanmelden voor het leger. We zien de brutalistische kunstenaarskwelling van het werk in een verzekeringskantoor.
Maar de chronologie is gehusseld. Holland versnijdt de levensloop met ‘absurditeit’ die kafkaësk moet aandoen: een naakt potje touwtrekken met dierenmaskers op. Af en toe duiden Kafka’s ouders, zussen, vrienden hem rechtstreeks in de lens: „Volgens mij was hij gelukkig hier.” Het doet denken aan een openluchtmuseum, waar onderbetaalde acteurs je in de smidse vertellen hoe ‘wij in de middeleeuwen’ maliënkolders maakten.
Interessantere uitstapjes gaan naar de toekomst. De holocaust, Kafka’s zussen in de gaskamer – een gruwelijk, banaal evenbeeld van Kafka’s korte verhaal In de strafkolonie (1919). Er zijn scènes in het heden, waar de technobureaucratie een angstwereld schiep waarin het woord ‘kafkaësk’ te cliché is om uit te spreken. En Kafka belandt zelfs in het Kafka-museum – zijn lijden werd een attractiepark.
Franz Kafka (Idan Weiss) in Franz.
Holland geeft ons interpretatie na interpretatie, alle mogelijke tijdsrimpelingen die Kafka in zijn veertig levensjaren veroorzaakte.
Het moet ons dichterbij de leefwereld van Kafka brengen. Geluiden overdonderen, sociale normen bevreemden, lichamen beangstigen. Maar Franz maakt het wel erg bont. Geen scène kan voorbijgaan zonder dat Kafka zijn oorspronkelijkheid bewijst. In het bordeel oreert hij over Kierkegaard. Een druppende lekkage stuurt hem bulderlachend de deur van het verzekeringskantoor uit. En een bedelaar krijgt een woedende speech over de „onmiskenbare lading van woorden” over zich heen.
In twee uur komt Kafka niet dichterbij. Hij wordt minder een mens dan een goddelijke antenne voor alle ongemakken en paradoxen van een industriële wereld. Misschien is dat het punt. Franz toont ons Kafka van buitenaf – zoals de wereld hem al een eeuw gedoemd is te analyseren. Maar Hollands denderende Kafka-collage toont je, beweegt je, leert je minder over hem dan alleen al het lezen van In de strafkolonie doet. Zoals Kafka’s promotor Max Brod zei: „Kafka verwoordt in één zin wat anderen een dozijn pagina’s kost.” Of twee uur film.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie