Interview De Turks-Duitse regisseur Ilker Çatak won de Gouden Beer met Yellow Letters, waar een huwelijk kraakt door politieke repressie. „Idealisme is ook een luxe.”
De Turks-Duitse regisseur Ilker Çatak. Zijn nieuwe film Yellow Letters (Gelbe Briefe) won in februari op de Berlinade in Berlijn de Gouden Beer.
Berlijn als Ankara, Istanbul als Hamburg. Yellow Letters (Gelbe Briefe) kondigt het direct maar in koeienletters aan: dit politieke drama is weliswaar opgenomen in Duitsland, maar speelt zich af in het Turkije van Erdogan. Daar komt een goed huwelijk onder druk te staan als de gevierde regisseur Aziz door de overheid een Berufsverbot wordt opgelegd. Armoede dreigt, en dan krijgt zijn vrouw Derya, een actrice, de hoofdrol aangeboden in een soapserie van kanaal K, een aan het regime gelieerde zender.
De Turks-Duitse regisseur Ilker Çatak nam Yellow Letters buiten Turkije op, maar niet omdat de film te beladen zou zijn voor zijn thuisland, zei hij in februari op de Berlinade in Berlijn. Yellow Letters ging daar in première en won de Gouden Beer, de hoofdprijs. In Turkije draaien was wel gelukt, zegt hij en was bovendien een stuk goedkoper geweest. „In Istanbul kan je veel meer doen met een euro.”
Çatak filmde in Duitsland om te onderstrepen dat Yellow Letters zich in de nabije toekomst ook in Europa kan afspelen. In Frankrijk onder Le Pen, in Duitsland onder de AfD. „Dit is allang geen Turks probleem meer. Kijk naar de Verenigde Staten onder Trump. Ook daar probeert een reactionaire macht van bovenaf zijn waarden in de cultuur te injecteren. Universiteiten worden aangevallen, de kunsten, het vrije woord. In het Westen is culturele vrijheid vanzelfsprekend en zijn we vergeten dat daar ooit mensen voor hebben gebloed. De vrijheden werden niet gegeven, we hebben ze genomen.”
Özgü Namal (links) en Tansu Biçer in de film Yellow Letters.
Zou het publiek pikken dat Duitsland hier voor Turkije doorgaat? Na vijf minuten merk je het eigenlijk niet meer. Lars von Triers Dogville – een western in een gymzaal, ‘huizen’ met strepen op de grond gemarkeerd – bewees in 2003 al dat het publiek bij een goed script veel pikt. Çatak: „We hadden het inderdaad over Dogville. En over Transit van Christian Petzold, dat zich in de jaren veertig afspeelt, maar in het heden werd opgenomen. Films scheppen hun eigen tijd en plek. Toch was ik er eerlijk gezegd nogal nerveus over. Het was een gok of kijkers erin mee zouden gaan.”
Ilker Çatak brak in 2023 wereldwijd door met Das Lehrerzimmer, een politieke thriller op een middelbare school, waar een kleine diefstal een confrontatie ontketent die gierend uit de hand loopt. In Yellow Letters – de kleur van Duitse gerechtelijke epistels – zien we een fijn, ietwat zelfgenoegzaam huwelijk ontrafelen als Aziz de kost bijeen moet scharrelen als taxichauffeur. Hoe betaal je dan de privéschool van de 13-jarige dochter? Het idealisme van Aziz botst op het realisme van Derya.
Onder druk onthullen mensen hun ware karakter, aldus Çatak. „Bij Aziz, die zichzelf als een moderne man ziet, komen reactionaire, toxische trekjes boven. Hij schreeuwt dat hij Derya heeft ontdekt, dat ze zonder hem niets was geweest. Dat had hij niet over zijn lippen gekregen als er geen vuiltje aan de lucht was. In mijn vorige film, Das Lehrerzimmer, verhardt een aardige, warme docent ook door de situatie. Je zet de zaak onder druk zodat het ware karakter van je personages zich uitkristalliseert. Mag ik mijn idool parafraseren, regisseur Nuri Bilge Ceylan? Cinema is een manier om met zeer kunstmatige elementen een vorm van waarheid te vinden.”
Tansu Biçer als Aziz in Yellow Letters (Gelbe Briefe).
Ilker Çatak schreef het script met zijn echtgenote Ayda Meryem. „Dat was enorm leuk, we konden zo uit ons eigen leven putten.” En met producer Enis Köstepen. „Hij woont in Turkije en is zeer politiek geëngageerd. We wilden een huwelijk laten kraken onder politieke repressie. De vraag is: waarom is het regime zo goed in verdeel en heers? Vervolgens was het een kwestie van finetunen van de personages, zodat de helft van het publiek voor Aziz is en de andere helft voor Derya. Hoe hun dynamiek zo te schetsen dat je voor beiden kan zijn?”
Daarover gesproken: waar staat Çatak zelf tussen de principiële Aziz en de opportunistische Derya? „Ik ben een beetje van beiden, maar ik heb geen kinderen. Hoe idealistisch was ik geweest in een land waar je veel geld op tafel moet leggen voor goed onderwijs voor je dochter? Idealisme is ook een luxe.” Na het succes van Das Lehrerzimmer klopten Hollywood en streamingdiensten bij hem aan. „Maar ik besloot deze film te maken in het volle besef dat het geen crowd pleaser wordt. Ik leef vrij eenvoudig en heb weinig nodig. Maar anders had ik vermoedelijk allang voor de Amazons en Netflixen van deze wereld gewerkt.”
Dat was vooral slikken geweest in het geval van Amazon, vervolgt Çatak – in februari in het nieuws door een zeer corrupte ‘documentaire’ over first lady Melania Trump. „Toch, als Amazon me aanbiedt de volgende James Bond-film te regisseren, moet u me er nog eens naar vragen. Ik ben geen heilige. Iedereen is te koop, bijna iedereen. Ik zou absoluut naar hun aanbod luisteren.”
Dat je het weet, Amazon.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie