Volgens het standaard-format van de opiniepeiling kun je ten opzichte van een bepaalde stelling in de regel drie posities innemen: ‘eens’, ‘oneens’ of ‘weet niet / geen mening’. Als je geluk hebt mag je het ook nog ‘een beetje eens’, ‘een beetje oneens’ of ‘neutraal’ zijn, maar dan houdt het meestal ook wel op.
Bij mezelf peil ik echter regelmatig ten aanzien van bepaalde stellingen een soort houding die niet helemaal in dat overzichtelijke schema te vangen valt. Een positie die je zou kunnen omschrijven als: ‘niet echt mee eens, maar ik ben wel blij dat er andere mensen zijn die dit standpunt vertolken’. Utopisch eco-feministen. Vrijheid van meningsuiting-fundamentalisten. De ChristenUnie op het medisch-ethisch dossier. Ik kan me niet echt vinden in wat ze zeggen allemaal, maar ik ben wel blij dat íémand het zegt. Omdat ik het boeiend vind, en omdat ik het zie als een welkom stootje tegengas wanneer de dominante stroom wel heel hard één bepaalde kant op lijkt te bewegen.
In datzelfde bakje valt voor mij een groep die het de laatste tijd zwaar te verduren krijgt hier: de pacifisten. Volgens de Stanford Encyclopedia of Philosophy kun je pacifisme begrijpen als de principiële afwijzing van oorlog en geweld, zelfs wanneer die zouden dienen als middel om uiteindelijk vrede te bereiken. Mij persoonlijk is dat standpunt te absoluut, heb ik geconcludeerd na het een tijdje te hebben overwogen. Toch ben ik blij dat er pacifisten bestaan en dat ze van zich laten horen in het publieke debat. Ze houden ons scherp, dwingen het si vis pacem, para bellum-kamp om goede argumenten te formuleren, en helpen voorkomen dat de macht doorslaat in een focus op het laatste deel van die spreuk.
Dat niet iedereen die waardering met me deelt was te merken op de opiniepagina’s in de kranten de afgelopen tijd. Naar aanleiding van de demonstratie ‘Stop de oorlogskoorts’ in Amsterdam eind vorige maand verscheen er in NRC, de Volkskrant en Trouw een aanzienlijk aantal columns en al dan niet hoofdredactionele commentaren die het protest fel bekritiseerden en de vloer aanveegden met de drieduizend vredesduiven die op de Dam werden geteld.
In een deel van de kritiek kon ik me wel vinden. Het manifest van de organisatoren was „wel heel eenzijdig gericht op de westerse ‘oorlogskoorts’ als oorzaak van alle problemen”, constateerde sinoloog Casper Wits terecht. „Als je jezelf hoort zeggen ‘Ik kies voor vrede’, dan rijst hopelijk intern de wedervraag: ‘Maar wat als de ander voor oorlog kiest?’”, schreef NRC-columnist Floor Rusman. Precies die vraag, of eigenlijk het antwoord dat ik daarop voor mezelf formuleerde – vechten dus, ja sorry, toch wel – herinnerde me eraan dat ik als puntje bij paaltje komt inderdaad geen pacifist ben.
Tegelijkertijd voelde ik bij het lezen van de stroom aan afkeurende reacties op de vredesdemonstratie instinctief ook de neiging om het voor de betogers op te nemen. Het is in een tijd waarin de staat zijn investeringen in wapens opschroeft met miljarden, de krijgsmacht wil uitzonderen van milieubeschermingsregels, jongeren met studiepunten verleidt om zich te laten opleiden tot reservist, en werkt aan een plan om dienstplichtigen weer te kunnen oproepen om te vechten voor het vaderland, toch juist wel gezond dat er in de samenleving ook een tegengeluid klinkt? Zou het niet zorgwekkender zijn als de jonge mensen bij wie de lasten van dit alles voornamelijk terecht zullen komen zonder meer strak in het gelid sprongen, of zich allemaal lethargisch lieten hangen in een ‘weet niet / geen mening’?
De meeste moeite had ik met commentaren die zich niet richtten op de standpunten van de demonstranten, maar draaiden om speculaties over hun motieven (‘eigen politiek aanzien en gewin’) of twijfels over hun geestesgesteldheid (‘geïnfecteerd met Poetins desinformatie en propagandaboodschappen’). Ik denk dat een groot deel van de betogers daarmee tekort wordt gedaan. Precies het deel dat we hard nodig hebben om ons scherp te houden.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie