Israëlische verkiezingen Direct na de aanslag van Hamas op 7 oktober 2023 was Israël eensgezind, maar daar is inmiddels weinig van over. Met verkiezingen in aantocht zijn Israëliërs sterk verdeeld, zowel over de toekomst van het land als over de herinnering aan de slachtoffers. „Ze zouden niet moeten dansen op hun bloed.”
Op het Nova-festivalterrein waar op 7 oktober 2023 honderden mensen werden gedood bij een aanval van Hamas vieren religieuze zionisten het Simchat Torah-feest.
Het is donker als het dansen begint. Honderden jonge vrouwen en tieners springen uitbundig op en neer. Aan de andere kant van een hek dansen de mannen in een kring om de drager van de Torah-rollen heen. Er wordt gezongen, gevolgd door dreunende muziek uit luidsprekers.
De dansende menigte is hier gekomen voor de joodse feestdagen van Simchat Torah, waarmee wordt gevierd dat joden van God de Torah hebben ontvangen en de jaarlijkse cyclus van Torahlezing is voltooid.
De viering is op de plek waar drie jaar geleden het Nova-festival werd gehouden, even buiten de ommuurde en zwaar beveiligde door Israël bezette Gazastrook. Tijdens de door Hamas geleide aanval op 7 oktober 2023 vanuit Gaza, werden er honderden feestvierende mensen gedood. Sindsdien is het een herdenkingsplek.
Vanaf de zijlijn ziet Iris Shapira het schouwspel boos aan. Uit een vuilniszak voor haar voeten haalt ze kartonnen protestborden. „Ik wil voorkomen dat de viering daar plaatsvindt”, zegt de 54-jarige advocate, met een knik naar het herdenkingsmonument, dat even verderop in het donker ligt. „Dit is een plek van rouw en pijn voor de families. Ze zouden niet moeten dansen op hun bloed.”
Dat er juist op deze herdenkingsplek strijd is, mag niet verbazen: drie jaar na de door Hamas geleide dodelijke aanval in Zuid-Israël en het begin van Israëls genocide in Gaza vertoont de eensgezindheid in het land van net na 7 oktober diepe barsten.
Iris Shapiro met protestborden waarop staat „We zullen niet vergeten of vergeven”. Ze protesteert tegen de viering van een joods feest op de plek waar in 2023 het Nova-festival werd gehouden.
Inmiddels is ‘7 oktober’ een centraal thema geworden in de aanstaande parlementsverkiezingen van 27 oktober. Die draaien onder meer om de vraag of Israëls langstzittende premier Benjamin (‘Bibi’) Netanyahu niet meer had kunnen doen om de aanval te voorkomen – een onafhankelijk onderzoek naar de gebeurtenissen houdt hij tegen.
Twee jaar lang domineerden posters van Israëlische gijzelaars in Gaza, van wie de laatsten in oktober 2025 vrijkwamen, de publieke ruimte in Israël. Nu hangen overal verkiezingsposters. Op de Ha-Tikva-markt in een arbeiderswijk van Tel Aviv, hangt boven de hoofden van klanten die langs de groenten- en fruitkramen wandelen het gezicht van Netanyahu’s belangrijkste opponent: de voormalig generaal Gadi Eisenkot en zijn Yashar partij. In de peilingen zijn de twee al weken verwikkeld in een nek-aan-nekrace.
„Er is niemand in zijn plaats”, zegt Diana Ben Avi (40), die in de catering werkt, over Bibi. Ze noemt „veiligheid” en het „verdedigen van de belangen van de Joodse staat” als de belangrijkste thema’s tijdens de verkiezingen.
Israëlische vlaggen en verkiezingsposters in Tel Aviv.
De aanval door Hamas op 7 oktober leidde al snel tot woede in Israël over de verantwoordelijkheid van Netanyahu als zelfverklaarde ‘Mr. Security’. Jarenlang voerde hij een verdeel- en heerspolitiek ten aanzien van de Palestijnen – met name tussen de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever en Hamas in Gaza – en liet hij geld vanuit Qatar richting de Hamasbeweging gaan. Dat beleid ontplofte op 7 oktober in zijn gezicht.
Tegelijkertijd bleek 7 oktober voor Netanyahu ook een reddingsboei: in de zomer voorafgaand aan de aanval gingen honderdduizenden Israëliërs te straat op om te demonstreren tegen de omstreden plannen van zijn regering om het Hooggerechtshof te hervormen. Reservisten weigerden uit protest nog langer te dienen.
De aanslag op 7 oktober 2023 duwde alle koppen kortstondig dezelfde kant op, verenigd door schok en wraakgevoelens. Ook reservisten meldden zich weer. Maar die nationale eenheid knapte al snel uiteen. Opnieuw gingen in Tel Aviv wekelijks duizenden Israëliërs de straat op, ditmaal om de Israëlische regering te bewegen tot een akkoord met Hamas voor de vrijlating van de gijzelaars – over de Palestijnen en de uitzichtloze bezetting ging het nauwelijks.
Nu, drie jaar later, moet blijken of politiek overlever Netanyahu van het Israëlische electoraat de rekening gepresenteerd krijgt voor wat door velen wordt gezien als een groot falen op 7 oktober. Dat Netanyahu’s opponent Gadi Eisenkot zelf een zoon verloor die na 7 oktober dienstdeed in Gaza, roept onder veel Israëliërs sympathie op.
De timing was pikant toen de Israëlische krant Haaretz vorige maand onthulde dat Netanyahu kort voor 7 oktober 2023 waarschuwingen ontving vanuit de Verenigde Arabische Emiraten voor een aanstaande aanval vanuit Gaza – informatie die hij negeerde. Later bleek dat ook de Egyptische veiligheidsdiensten tevergeefs waarschuwingen hadden geuit.
Veel analisten menen dat Netanyahu na 7 oktober 2023 onderhandelingen met Hamas heeft gesaboteerd. Vorige week kwam die kritiek ook van een voormalig onderhandelaar van het Israëlische leger: de oorlog had volgens hem al een jaar voor oktober 2025 kunnen worden beëindigd en meer levende gijzelaars hadden vrij kunnen komen.
De onthullingen over de waarschuwingen aan Netanyahu’s adres deden in Israël de afgelopen weken veel stof opwaaien, maar niet iedereen gelooft ze. „Het klopt niet, hij wist het niet”, zegt Ben Avi op de Ha-Tikva-markt over het verhaal van Haaretz.
Op het Disengoff-plein in Tel Aviv, omgeven door volle terrassen, klinken ook andere geluiden. „Ik ben zo boos. Er waren zoveel rode waarschuwingssignalen voor 7 oktober”, zegt Merav Gutmacher. De 42-jarige fysiotherapeute zet haar kinderen op de foto bij een fontein. Op de randen liggen de inmiddels vergeelde foto’s van burgers en soldaten die op 7 oktober 2023 werden gedood. „Ik kom hier iedere dag, maar ik kan nog steeds niet geloven dat dit ons is overkomen”, zegt Gutmacher. „Ik wil dat mijn dochters begrijpen wat er is gebeurd als ze ouder zijn.”
Erg moeilijk, noemt Gutmacher de afgelopen jaren in Israël. „We hebben de slechtste regering uit mijn leven. Het is een eindeloze oorlog. Zoveel mensen gaan dood. Soldaten en onschuldige mensen aan beide kanten. Wat hebben alle oorlogen opgeleverd? Wat we met militaire middelen proberen te bereiken moet met diplomatie gebeuren. Ik hoop dat de verkiezingen verandering brengen. Als Bibi wint, ben ik verloren.”
Een fontein in Tel Aviv is een tijdelijk monument voor de slachtoffers van 7 oktober 2023.
Volgens opiniepeilingen lijkt noch Netanyahu’s coalitie, noch de zionistische oppositie, in staat te zijn om een meerderheid van 61 zetels te halen in de Knesset, het Israëlische parlement. Voor de vorming van een nieuwe regering zouden de Arabische partijen in Israël daarom een cruciale rol kunnen spelen.
Vorige maand werden die partijen door het Centrale Verkiezingscomité uitgesloten van deelname aan de verkiezingen. Het besluit werd verworpen door het Israëlische Hooggerechtshof. Wel werd de Palestijnse politicus Sami Abu Shehadah van de Gezamenlijke Lijst gediskwalificeerd, vanwege een artikel dat hij kort na 7 oktober 2023 schreef over de Hamas-aanval.
Het illustreert hoe de positie van Palestijnen in Israël, zo’n twintig procent van de bevolking, na 7 oktober 2023 verder is verslechterd. Bijna de helft van de Palestijnen in Israël boycotte in 2022 de verkiezingen, mede omdat ze het Israëlische systeem niet willen erkennen, of er simpelweg geen heil in zien vanwege de systematische discriminatie.
„We hopen dat het percentage boycotters lager is dan de vorige keer. Iedere stem telt. Een grote Arabische opkomst betekent een val van de rechtse regering”, meent Knesset-lid Ahmed El Tibi van de Gezamenlijke Lijst, die door zijn geboorteplaats Taibeh, een Palestijnse stadje in Israël, loopt om kiezers te winnen.
Ook campagnevoerder Almazza Jubara (62) hoopt Palestijnen richting de stembus te bewegen. In de late middagzon staat ze langs een van de toegangswegen tot het stadje, en deelt blauwe flyers uit van de Gezamenlijke Lijst – waarin hoofdzakelijk Palestijnse politici deelnemen – aan voorbijgangers.
„Deze verkiezingen zijn cruciaal. Ze vinden plaats in de schaduw van fascisme, racisme en extremisme. Als we meer Arabische leden van de Knesset hadden gehad, was bepaalde racistische wetgeving er niet doorheen gekomen.”
Jubara doelt op een reeks wetten sinds 7 oktober die de expressie van Palestijnen ernstig inperken en kritiek op Israël criminaliseren. Enkele jaren daarvoor concludeerde de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem – gevolgd door Human Rights Watch en Amnesty – dat er één regime is van apartheid in zowel Israël als de bezette Palestijnse gebieden.
„Er is veel angst. Het Israëlische publieke discours terroriseert de Arabische minderheid. De vrijheid van meningsuiting is een van de fundamenten van elke democratie, maar is voor Palestijnen heel beperkt. Er is monitoring op Facebook. Je hebt het gevoel dat alles wat je schrijft gevolgd wordt.”
Op de herdenkingsplek van het Nova-festival zijn het leger en de politie in groten getale uitgerukt om de Simchat-Torah viering in goede banen te leiden. Verschillende families van slachtoffers hadden tevergeefs aan de autoriteiten verzocht om de festiviteiten af te blazen, omdat ze dit ongepast vonden. Op het terrein staan tientallen politiewagens opgesteld met zwaailichten. Gewapende soldaten kijken toe.
Op het Nova-festivalterrein worden kaarsen aangestoken voor de slachtoffers van 7 oktober 2023.
Een deel van de bezoekers is uit de illegale nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever gekomen. Tussen de Israëlische vlaggen worden ook vlaggen met daarop het symbool van „de Derde Tempel” vastgehouden, door aanhangers van een extremistische messianistische beweging die op de Tempelberg (Al-Haram Al-Sharif voor moslims) in de Oude Stad van Jeruzalem een joodse tempel wil herbouwen, op de plek waar de Al-Aqsa-moskee en de Rotskoepel liggen. De beweging gaat in tegen de status quo die sinds de jaren zestig geldt voor de voor joden en moslims heilige plaatsen in het bezette en vervolgens geannexeerde Oost-Jeruzalem. Hamas noemde zijn aanval op 7 oktober de Al-Aqsavloed – met verwijzing naar de situatie in Jeruzalem.
Advocate Iris Shapiro voert – de protestborden in de hand – op verhitte toon een discussie met een van de feestvierders. Tientallen jongeren staan om haar heen. „Dit is geen gebed, maar een vreugdefeest. Waar is jullie Joodse identiteit?”, roept ze tegen de man tegenover haar. „Dit is een overwinning”, werpt hij tegen.
„We zijn gevallen en weer opgestaan. Dus moeten we dansen en vieren,” zegt omstander Daniel Frielander uit Yad Benjamin uit Centraal-Israël. De 18-jarige Ori wil niet met zijn achternaam in de krant, maar wil wel zeggen dat hij op kolonist Belazel Smotrich van de partij Religieus Zionisme stemt, de huidige minister van Financiën.
„We zijn een sterk volk dat zich niet door gojim [niet-joden] en de Arabieren het zwijgen laat opleggen.” Gevraagd naar de talloze burgers die Israël in Gaza heeft gedood, slechts enkele kilometers verderop, zegt hij: „Burgers? Het zijn stuk voor stuk terroristen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie