Een jaar geleden stapte Cees van de Sanden uit de VVD, de partij waarvoor hij in de Eerste Kamer zat. Hoe gaat het hem af als eenmansfractie? ‘Ik ben ongelooflijk blij met mijn herwonnen vrijheid.’
is binnenlandverslaggever van de Volkskrant.
‘Het voelt als een eeuwigheid geleden’, zegt Cees van de Sanden (63) in een etablissement aan een Brabantse recreatieplas, hetzelfde etablissement waar hij een jaar geleden aan de Volkskrant vertelde waarom hij geen lid meer kon zijn van de VVD, en waarom hij dus had besloten de Eerste Kamerfractie de rug toe te keren. Spijt? Nooit gehad, zegt hij. ‘Geen seconde.’
Tijdens dat interview in oktober 2025 vertelde Van de Sanden dat hij steeds vaker dingen zag waarvan hij ‘buikpijn kreeg’: de populistische politiek van de VVD, de boude uitspraken van prominente leden.
Zo hekelde hij de intentie van het kabinet-Schoof om het noodrecht in te zetten om strenger asielbeleid te kunnen voeren. De steun van de Tweede Kamerfractie van de VVD voor een motie om antifa als een terroristische organisatie aan te merken? ‘Buitengewoon onrechtsstatelijk en buitengewoon kwalijk.’ En dat partijleider Dilan Yesilgöz na de val van het kabinet beweerde dat er geen inhoudelijke meningsverschillen waren over het tienpuntenplan van Geert Wilders, een plan vol behoorlijk radicale asielmaatregelen, vond Van de Sanden ‘vanuit liberaal perspectief volstrekt onwenselijk’.
Voor de senator, die in dit gesprek niet opnieuw wil terugblikken op zijn tijd bij de VVD, was het reden genoeg de partij te verlaten. Wel behield hij zijn zetel, omdat hij wilde blijven opkomen voor zijn liberale idealen, die – zo merkte hij destijds vilein op – ‘op papier ook nog steeds bij de VVD horen’.
Hoe waren de reacties op uw vertrek?
‘Ik kreeg positieve berichtjes van vrienden, collega’s en onbekenden. Maar er waren ook negatieve reacties, ook van mensen die ik hoog had zitten. Ze vonden me een zetelrover of zeiden dat ik de partij een dolk in de rug stak. Dat was verdrietig en pijnlijk.’
Had u gehoopt dat anderen met u uit de fractie zouden stappen?
‘Ik heb altijd geleerd: hoop is geen strategie. Iedereen kiest zelf of hij zich ergens wel of niet thuis voelt, en of hij door wil gaan. Ik heb daar verder ook niet met fractieleden over gesproken.’
Ik sprak een senator van een andere partij, die suggereerde dat u de weg van de minste weerstand heeft gekozen. Door uw vertrek leverde u de VVD uit aan de rechtervleugel, terwijl u ook intern had kunnen strijden voor uw idealen.
‘Ik heb dat geprobeerd en ben geen steek verder gekomen. Daarom ben ik opgestapt, en ik denk dat ik daarmee meer heb kunnen betekenen voor het liberalisme dan als ik was gebleven.’
Wat moet er bij de VVD veranderen opdat u terugkeert?
‘Niets. Ik ga me bij geen enkele partij meer aansluiten. Ik ben ongelooflijk blij met mijn herwonnen vrijheid.’
Dit voorjaar kwam Van de Sanden als onafhankelijk Kamerlid direct in een interessante positie terecht. De Asielnoodmaatregelenwet van voormalig PVV-minister Marjolein Faber stond op de agenda, inclusief de bijbehorende novelle over de strafbaarstelling van illegaal verblijf. Die novelle zou de wet moeten ‘verzachten’, waardoor die acceptabel had moeten worden voor een meerderheid van de Eerste Kamer. Maar: de novelle haalde het niet, op één stem. De asielwetten gingen terug naar de tekentafel.
Wat voor krachten komen er los rond zo’n stemming?
‘Nou, dan word je gebeld door partijen die er belang bij hebben. Zowel voor- als tegenstanders willen weten hoe je in de wedstrijd zit. Ik heb gezegd dat ik mijn stem pas zou bepalen op het moment dat het volledige parlementaire traject was doorlopen. Anders is een debat zinloos.’
Wist u vooraf dat uw stem het verschil kon maken?
‘Dat was wel de inschatting, ja. Maar dat gold ook voor de stem van anderen.’
Heeft de VVD ook gebeld? Die wilde de Asielnoodmaatregelenwet dolgraag door de Eerste Kamer loodsen.
‘Ik heb er niet met de VVD over gesproken. Misschien omdat ze me inmiddels een beetje kennen. In de commissies, waar het grootste deel van het werk plaatsvindt, vaak onzichtbaar, had ik de nodige kritische vragen gesteld.’
In het debat was u uitermate kritisch. U memoreerde dat de Raad van State, de IND en de Adviesraad Migratie negatief over de wetten hadden geadviseerd. Mede daarom stemde u tegen.
‘Ik vind dat je als senator moet doen waarvoor je bent ingehuurd: de kwaliteit van wetgeving beoordelen. Is de kwaliteit onvoldoende, dan zou je tegen moeten stemmen.’
Dat zou moeten, zegt u. Doet de Eerste Kamer dat nog?
Denkt even na. Dan: ‘De Eerste Kamer doet haar uiterste best om dat naar eer en geweten te doen.’
De kritiek is dat de Eerste Kamer steeds politieker is geworden.
‘Je hebt met partijpolitieke overwegingen te maken. Je bent lid van een fractie, jouw partij maakt misschien deel uit van de coalitie. Het is moeilijk je daar helemaal voor af te sluiten.’
Later stuurt Van de Sanden via WhatsApp nog een aanvulling: ‘De toegevoegde waarde van de Eerste Kamer is groter’, schrijft hij, ‘naarmate partijpolitiek bij de beoordeling van wetsvoorstellen een kleinere rol speelt. En dat komt uiteraard ook de kwaliteit van wetgeving ten goede.’
Stil zat Van de Sanden niet het afgelopen jaar. Waar afsplitsers in vertegenwoordigende organen geregeld het verwijt krijgen de zetel te behouden vanwege de inkomsten, toonde de jurist zich ook na zijn vertrek uit de VVD-fractie een actief en betrokken lid van de Eerste Kamer.
Hij diende een aantal moties in en pleitte voor het aanstellen van een rapporteur die zich namens de Eerste Kamer kon verdiepen in ingrijpende en complexe nieuwe Europese wetgeving op het gebied van digitalisering en AI. ‘Een kennis van me wees me erop dat de Europese Commissie kiest voor een shortcut om die wetten in te voeren, waarbij nationale parlementen min of meer buitenspel worden gezet. En dat terwijl die wetten raken aan grondrechten als privacy.’
Van de Sanden vond dat de Eerste Kamer zich beter moest informeren, zocht steun bij andere fracties, schreef een notitie en kreeg uiteindelijk zijn zin. In maart werd hij samen met Mary Fiers (Pro) benoemd tot rapporteur. Een unicum: de senaat zette dit instrument nooit eerder in.
‘Je kunt dus wel degelijk iets bereiken als zelfstandig Kamerlid. Door veel samen te werken met de collega’s van andere fracties. Van links tot rechts, over partijgrenzen heen, op de inhoud. Dat is de moraal van mijn verhaal. In drie woorden: vrijheid in verbondenheid.’
Van de Sanden stortte zich vooral op thema’s als nationale en internationale soevereiniteit en veiligheid. ‘We leven in een gevaarlijke tijd, ook door de opkomst van AI. Daar zou veel meer aandacht voor moeten zijn. De politiek leeft nog te veel in de waan van de dag. Zulke grote vraagstukken moeten topprioriteit zijn.’
Wat bedoelt u met ‘de waan van de dag’?
‘Er zijn veel kleine onderwerpen die relatief veel tijd opsouperen. Het gaat bij digitalisering en AI vaker over deepfakes en de camerabrillen van Meta dan over de vraag wat er met onze nationale veiligheid gebeurt als AI een structurele machtsfactor wordt.’
Bent u als onafhankelijk lid beter in staat te doen wat de Eerste Kamer dient te doen, omdat u geen permanente campagne hoeft te voeren?
‘Dat hoor je mij niet zeggen. Dat zou heel aanmatigend zijn. Ik doe het werk zoals ik denk dat het moet. Hoe anderen het doen, moeten ze zelf weten.’
Een nieuwe liberale beweging, zou dat wat zijn? Van de Sanden gebruikte het afgelopen jaar ook om op die vraag een antwoord te krijgen. Uiteindelijk zag hij er om praktische redenen vanaf. ‘Ik heb er domweg de tijd niet voor.’
De beweging kreeg wel een naam en een website.
‘We hebben een naam bedacht, Liberaal met een uitroepteken erachter. Maar we hebben nooit iets opgericht, een stichting of wat dan ook. En er is ook geen website.’
Ik vond wel een website. Kijk, met een foto van u en uw naam. ‘Hij kiest voor een politiek die trouw blijft aan haar kernwaarden, ook als dat moed vraagt.’ U kent deze site niet?
‘Nee. Die foto – die lijkt met AI bewerkt. Hoe heet die site, liberaal.org? Volgens mij is dat niet de domeinnaam die wij hebben geregistreerd.’
Na het interview komt hij erop terug: een ‘computervriend’ heeft het domein vorig jaar geregistreerd en een testversie van de website online gezet. Die is per abuis niet offline gehaald toen de plannen voor Liberaal de kast in gingen. Inmiddels is de site verwijderd.
Hoeveel mensen heeft u gepolst over die nieuwe beweging?
‘Tien tot vijftien. Maar ik merkte dat de geïnteresseerden vooral gelukszoekers waren, mensen die zich bij andere partijen niet gezien en gewaardeerd voelden. Sommigen meldden zich later weer af, omdat ze toch weer ergens op een verkiesbare plek stonden bij de gemeenteraadsverkiezingen.’
In maart zijn er verkiezingen voor de Provinciale Staten en komt er een nieuwe Eerste Kamer. U keert dan dus niet terug.
‘Dat ligt niet in de lijn der verwachting, nee. Maar het vervult mij met dankbaarheid dat ik dit heb mogen doen. En ik hoop de maanden die mij nog resten als senator zo nuttig mogelijk te besteden, onder meer met het rapporteurschap.’
Is dit het einde van uw politieke carrière?
‘Dat denk ik wel. Ik heb op geen enkele manier de ambitie om een andere politieke functie te vervullen.’
Dus gaat u weer de advocatuur in?
‘Nee, zeker niet. Ik ga iets doen met mijn ervaringen van de afgelopen jaren op het gebied van recht en regelgeving en het politieke proces om tot regelgeving te komen. Hoe gaat dat, waar schuurt het? Misschien in een adviseursrol, misschien schrijf ik een boek. Maar dat zien we later wel.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant