Israëliërs kunnen niet vanuit het buitenland stemmen, en dus vliegen expats terug naar huis voor de eerste verkiezingen sinds de aanval van Hamas op 7 oktober 2023. Het land is diep verdeeld en de marges zijn klein; expats zouden een verschil kunnen maken.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
Zodra Rachel Cohen hoorde op welke datum er in Israël verkiezingen zouden worden gehouden, boekte ze een ticket. ‘Ik wist niet eens zeker of ik tegen die tijd kon gaan, mijn zoon was namelijk net geboren, maar het is zo belangrijk om erbij te zijn. Ik nam de gok met liefde.’
Tickets naar Israël zijn in razend tempo duur en schaars geworden. De broer van Cohen heeft een klein fortuin neergeteld om er op verkiezingsdag te kunnen zijn. Haar zus heeft nog steeds geen vlucht gevonden. Dat komt doordat tienduizenden Israëlische expats op 27 oktober willen stemmen in de eerste verkiezingen sinds de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 en de daaropvolgende oorlog in Gaza.
‘Deze regering is afschuwelijk’, zegt Cohen thuis in de omgeving van Utrecht. ‘Als dezelfde mensen weer aan de macht komen, vrees ik dat er niets van ons land overblijft.’
Nederlanders die in het buitenland wonen kunnen tijdens verkiezingen hun stem per post uitbrengen, net zoals in de meeste westerse democratieën. Voor Israëliërs is dat echter onmogelijk: alleen diplomaten en officiële gezanten kunnen stemmen op afstand. Gewone burgers in het buitenland – op elk willekeurig moment gaat dat om maximaal 10 procent van de bevolking – zullen op het vliegtuig moeten stappen om een kruisje op het stembiljet te kunnen zetten.
Cohen noemt deze stembusgang ‘een gevecht om de ziel van onze natie’. Direct na het aantreden van het huidige, uiterst rechtse kabinet aan het eind van 2022 werd er massaal gedemonstreerd tegen de juridische hervormingen die plots uit een hoge hoed werden getoverd. Nog geen jaar later vond de aanval van Hamas plaats en begon de oorlog in Gaza, waarop conflicten met Hezbollah, Syrië, de Houthi’s en Iran volgden.
Hoe verdeeld Israël op dit moment is, blijkt wel uit de peilingen: de coalitie van premier Benjamin Netanyahu noch de sterk versnipperde oppositie lijkt genoeg stemmen te halen om een regering te kunnen vormen. Er staat dus veel op het spel en de marges zijn klein; expats zouden een verschil kunnen maken.
Likoed, de partij van Netanyahu, vreest dat een toestroom van expats de oppositie zou kunnen helpen. Dit zijn tenslotte vaak seculiere, liberale Israëliërs die weinig ophebben met het huidige beleid of soms zelfs zijn vertrokken vanwege deze regering. Er gaan geruchten dat Netanyahu’s regering wilde proberen chartervluchten rond de verkiezingsdag te weren door bijvoorbeeld het aantal landingsslots of het aantal parkeerplaatsen op de luchthaven te beperken – al wordt dat door de minister van Transport ten stelligste ontkend.
Likoed heeft op 15 september wel een petitie ingediend bij de Israëlische Kiescommissie om het burgerinitiatief Fly & Vote te blokkeren, dat Israëlische expats helpt om voor de verkiezingsdag naar huis te vliegen. Volgens de partij is het initiatief een illegale, door het buitenland gefinancierde operatie die de integriteit van de verkiezingen ‘ernstig zou kunnen schaden’. De organisatie zelf zegt mensen echter alleen maar te helpen om betaalbare vliegroutes en voordelige groepstarieven te vinden.
‘Ik heb de app van Fly & Vote zelf ook, daar is werkelijk niets geks mee’, zegt Roni Dotan (43) per telefoon vanuit Den Haag. ‘Het kost me handen vol met geld, maar ik ga zeker een ticket boeken. Het voelt als een verantwoordelijkheid, een plicht zelfs, om te gaan stemmen. Er spelen zo veel zaken: het leed in Gaza en op de Westoever, de juridische hervormingen, maar ook de obscene manier waarop met het budget wordt gegoocheld en het onderwijs wordt gesloopt.’
Dotan is zes jaar geleden naar Nederland geëmigreerd vanwege het politieke klimaat in Israël. ‘Maar natuurlijk gaat het land me nog steeds aan het hart’, zegt ze. ‘Ik kom er vandaan, mijn familie en vrienden wonen daar en ik hoop dat er een regering komt die het tij kan keren zodat Israël weer de liberale democratie wordt die het hoort te zijn.’
‘Die fase is voorbij’, zegt Netta Bar (47). ‘Wij zijn twee jaar geleden met ons gezin naar Amsterdam vertrokken omdat we denken dat Israël niet meer zal veranderen. Daar wilden wij niet langer deel van uitmaken. Als ik de hoop had dat onze stem verschil kon maken, zou ik direct op het vliegtuig stappen. Maar ik denk dat ik met actie in het buitenland meer kan bereiken, in de hoop dat er internationale druk op Israël gaat worden uitgeoefend.’
Het gaat volgens Bar niet alleen om de huidige regering, om de rechts-extremistische minister Itamar Ben-Gvir of Netanyahu, maar om de manier waarop bijna iedereen in Israël de bezetting accepteert en oorlogen als een noodzakelijk kwaad ziet – ook de huidige oppositie. ‘Ik heb het echt geprobeerd. Ik heb gestemd, ik heb met mensen daar gepraat over de genocide, of de rechten van Palestijnen, maar Israël drijft alleen maar de andere kant op.’
Rachel Cohen, wier broers en zussen allemaal in Nederland wonen, wil blijven geloven dat verandering mogelijk is en Israël ooit weer ‘thuis’ kan worden. ‘Het is triest, ik vrees dat een hele generatie Israëliërs niet beseft wat een echte democratie is. Het gaat veel tijd kosten om dat te repareren, want het gif zit diep, maar ik heb nog steeds een sprankje hoop. Het kan nog gebeuren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant