REGIO - Eén op de drie jongeren in Nederland kampt met mentale problemen. Tegelijkertijd zijn de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg lang en is de hulp vaak versnipperd. Waarom lopen zoveel jongeren vast en wat moet er veranderen? Op World Mental Health Day, deze zaterdag, spreekt Omroep West met professor Rutger Jan van der Gaag: 'Het is belangrijk dat mensen zich gehoord voelen.'
'Dat is gigantisch. Het betekent dat er in iedere klas kinderen zitten met behoorlijke mentale problemen. De wachtlijsten in de zorg zijn enorm lang zijn en er is onvoldoende continuïteit.'
'Het aantal suicides is in Nederland sinds 2012 stabiel, maar er heeft wel een enorme verschuiving plaatsgevonden van veel minder ouderen naar veel meer jongeren. In Nederland overlijden jaarlijks bijna driehonderd jongeren door zelfdoding. We moeten ons dus afvragen wat er aan de hand is en hoe we deze jongeren beter kunnen helpen.'
Wil je met iemand praten over zelfdoding? Neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie: bel 0800-0113 of chat via 113.nl.
'Ik denk dat we in een wereld leven die veel onzekerder is dan een tijd geleden. Jongeren maken zich zorgen over oorlog, het klimaat en hun toekomst. Ook sociale media kunnen verschrikkelijk zijn. Ik zie weleens jongeren die ongelooflijk zijn beschadigd door foto's die circuleren of idiote uitspraken over hen die worden verspreid.'
'Sommige kinderen hebben een bepaalde kwetsbaarheid, bijvoorbeeld voor een verslaving of anorexia. Daarnaast denk ik dat kinderen veerkracht moeten ontwikkelen. We hebben bijvoorbeeld het fenomeen van curlingouders: ouders die voor hun kinderen alles wegpoetsen. Maar kinderen moeten ook leren omgaan met tegenslagen.'
Op 10 oktober is het World Mental Health Day, de internationale dag voor mentale gezondheid. De dag is in het leven geroepen om wereldwijd aandacht te vragen voor psychische gezondheid, het bespreekbaar maken van mentale problemen en het doorbreken van stigma's. Ook benadrukt de dag het belang van goede, toegankelijke hulp voor iedereen die psychisch worstelt.
'Daar maak ik me grote zorgen over. De jeugdhulpverlening is enorm versnipperd. De ene gemeente organiseert de zorg anders dan de andere. Er zijn veel administratieve lasten en behandelingen moeten vaak kort en goedkoop zijn.'
'Maar iemand die zo ongelooflijk in de problemen zit, heeft wat mij betreft recht op continue zorg. Als een behandeling aanslaat en het daarna weer slechter gaat, moet er geen drempel zijn om terug te komen. Je moet kunnen terugvallen op de mensen die je eerder hebben behandeld.'
'Veel mensen kunnen zich moeilijk voorstellen dat psychisch lijden ondraaglijk kan zijn. Er zijn onderzoeken gedaan bij mensen die zowel kanker als een depressie hadden overleefd. Hun werd gevraagd welke van de twee ze opnieuw zouden willen doormaken. In dat onderzoek kozen mensen voor kanker.'
'Dat geeft aan hoe groot de wanhoop en radeloosheid bij een depressie kunnen zijn. De lichamelijke pijn en ongemakken van kanker kunnen voor mensen in het niet vallen bij het psychische lijden van een ernstige depressie.'
Rutger Jan van der Gaag (1950) is psychiater en emeritus hoogleraar klinische kinder- en jeugdpsychiatrie. Hij was van 2002 tot 2016 hoogleraar aan het Radboudumc in Nijmegen en richtte zich in zijn werk onder meer op ontwikkelingsstoornissen zoals autisme en ADHD.
Daarnaast was hij voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (2008–2012) en van artsenfederatie KNMG (2013–2017). Ook na zijn emeritaat bleef hij actief op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg. In de documentaire Stemmen van Sterre vertelt hij meer over psychisch lijden.
'Dat klopt. Soms kun je aan iemands gezichtsuitdrukking aflezen hoe die zich voelt, maar het is heel moeilijk te peilen. Psychisch lijden is bovendien niet 24 uur per dag honderd procent aanwezig. Er zijn ook goede momenten. Daarnaast zijn mensen experts in het maskeren: niet laten zien aan de buitenwereld wat ze doormaken.'
'Voor sommige mensen is het leven gewoon te zwaar. De grenzen binnen de gezondheidszorg worden steeds verder opgerekt. Daardoor kunnen we het moeilijk verdragen als er dingen zijn waar we geen vat op hebben en waarvoor we misschien geen oplossing vinden. Maar aan alles zit een grens. Ook aan de mogelijkheden om psychische stoornissen te behandelen.'
'Er mag geen taboe zijn op psychische problemen. Als iemand hoge bloeddruk heeft, nierstenen of kanker, dan is dat een dankbaar onderwerp op een verjaardag. Maar als je een burn-out hebt, een psychose hebt doorgemaakt of last hebt van dwang, dan zijn mensen al heel erg bang om daar iets van te delen.'
'Er is in Nederland een enorme terughoudendheid. We moeten ervoor zorgen dat mensen over psychische problemen kunnen praten en dat er naar hen wordt geluisterd wordt.'
In de documentaire Stemmen van Sterre laat Omroep West aan de hand van persoonlijke videodagboeken, audiofragmenten en interviews zien hoe ondraaglijk psychisch lijden kan zijn:
Source: Omroep West Den Haag