In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan elke zondag over wat hem opvalt. Deze week: de nettarieven voor het stroomnet gaan op de schop. Eindelijk, want het huidige systeem is verdraaid oneerlijk.
Je hebt de oproep vast weleens voorbij zien komen: doe je was overdag om het stroomnet te ontlasten. Want in de spits zit het stroomnet al vol, met lange wachtlijsten tot gevolg.
Eigenlijk is dit specifieke voorbeeld tamelijk onzinnig. Wasmachines gebruiken tegenwoordig best weinig stroom, dus je wasje op een ander moment draaien doet weinig voor het stroomnet. Een elektrische auto opladen of een warmtepomp laten draaien kost veel meer stroom; het scheelt een slok op een borrel als we dat wél op gunstigere momenten doen.
Maar via de energierekening wordt zulk gedrag totaal niet beloond. Verreweg de meeste mensen in Nederland betalen nog altijd een vaste stroomprijs, ongeacht het moment waarop ze elektriciteit gebruiken. Dat geldt zelfs voor een meerderheid van de elektrische rijders. Die zouden al ontzettend veel geld kunnen besparen met een dynamisch energiecontract, waarbij de prijzen elk uur wisselen.
Niet alleen onze stroomprijs staat meestal vast. Ieder huishouden betaalt ook nog eens hetzelfde bedrag voor toegang tot het stroomnet: bijna 600 euro per jaar. Dat is volstrekt oneerlijk. Als je in een klein flatje woont en weinig stroom verbruikt, betaal je evenveel voor toegang tot het net als iemand in een vrijstaande woning met twee stekkerauto's en een warmtepomp.
De nettarieven die je betaalt, moeten volgens de wet weerspiegelen hoeveel kosten je veroorzaakt voor het stroomnet. Je hoeft geen energie-expert te zijn om te begrijpen dat grote stroomverbruikers meer kosten opleveren voor het stroomnet dan mensen met een klein tv'tje en tien ledlampen.
Logisch dus dat toezichthouder ACM na jaren discussie eindelijk van dit achterhaalde systeem af wil. Het grootste deel van het nettarief wordt vanaf 2029 gebaseerd op de daadwerkelijke hoeveelheid stroom die iemand afneemt. Energieslurpers gaan dus meer betalen dan mensen die maar weinig verbruiken.
Daarbij gaat ook meetellen op welke momenten je stroom verbruikt. Wie zijn auto op een winteravond oplaadt, gaat een drie keer zo hoog nettarief betalen als op een zomerochtend. Op zomermiddagen gaat het nettarief zelfs helemaal naar nul en zit iedereen voor (minder dan) een dubbeltje op de eerste rij.
Er komen verschillende tijdsblokken met wisselende tarieven, zoals je in onderstaande grafiek kunt zien. In eerste instantie wilden netbeheerders de tarieven elk uur laten wisselen. Dan zouden ze nog beter aansluiten bij de werkelijke drukte op het stroomnet én wordt het makkelijker om je verbruik te verschuiven naar een goedkoper moment.
Maar over dat voorstel was men in Den Haag erg nerveus. Veel te ingewikkeld voor de mensen thuis, was de kritiek in de Tweede Kamer. Ook de ACM blijkt gevoelig te zijn geweest voor dit argument, ondanks onderzoek waaruit blijkt dat mensen het prima begrijpen. Daarom krijgen we straks een iets minder efficiënt systeem, dat gelukkig nog wel een flinke verbetering is ten opzichte van van het huidige.
Toch zullen er de komende maanden vast nog allerlei lobbyverhalen worden rondgebazuind door mensen die de nieuwe nettarieven willen torpederen. Over de domme medeburgers die dit allemaal niet gaan snappen, of over de zielige mensen met een warmtepomp die eronder zullen lijden.
Mijn tip: laat je daar niet door afleiden. Die warmtepompbezitters zijn namelijk dezelfde mensen die al in hun vuistje lachen omdat ze van de torenhoge gasrekening af zijn. De huishoudens die hun energierekening nauwelijks kunnen betalen, wonen veelal in kleine, tochtige huizen met een cv-ketel of een aansluiting op een warmtenet. Juist zij kunnen nu niet ontsnappen aan het torenhoge stroomnettarief.
Ook met die vermeende complexiteit valt het volgens mij wel mee. In tegenstelling tot onze volksvertegenwoordigers heb ik er alle vertrouwen in dat je het gaat snappen. Als je nog een geheugensteuntje nodig hebt: overdag goedkoop, 's avonds duur. Simpel toch? Het zijn juist de huidige nettarieven die niet zijn uit te leggen.