In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan elke zondag over wat hem opvalt. Deze week: klimaatverandering vraagt om gigantische veranderingen. Hoe breng je die als journalist het best onder de aandacht?
Ik zeg weleens dat ik als klimaatverslaggever eigenlijk overal over kan schrijven. Kijk alleen al naar de recordhete zomer: die had gevolgen voor onze gezondheid, de scheepvaart, de natuur, de Tour de France en de landbouw, om maar een kleine selectie te noemen.
Om klimaatverandering tegen te gaan, moet er om ons heen ook van alles veranderen. Soms is dat zichtbaar, bijvoorbeeld door de aanleg van zonneparken en het installeren van warmtepompen. Maar als we het klimaatprobleem écht willen aanpakken, vraagt dat volgens wetenschappers ook om allerlei andere veranderingen, bijvoorbeeld in ons financiële systeem en ons gedrag.
Ik zit dus niet verlegen om onderwerpen. Dat vraagt vervolgens wel om lastige keuzes: steek ik mijn tijd in schrijven over Haags klimaatbeleid, of over een duurzame levensstijl? Over de beangstigende klimaattoekomst die ons staat te wachten, of over inspirerende mensen die dat probleem te lijf gaan?
Nog lastiger is om in die artikelen het totaalplaatje te laten terugkomen. Het liefst wil je in het alarmerende stuk over extreem weer ook benoemen dat er al veel gebeurt om de CO2-uitstoot te verminderen. En in het inspirerende artikel moet eigenlijk ook staan dat het voorlopig allemaal nog lang niet voldoende is.
Maar als je schrijft over de groeiende verkopen van elektrische auto's, laat je dan ook iemand aan het woord die zegt dat we uit klimaatoogpunt eigenlijk beter kunnen inzetten op het ov? En haal je in een artikel over duurzame pensioeninvesteringen iemand aan die zegt dat we af moeten van groei als hoogste economische doel?
Vaak past dat niet; als lezer zou het voelen alsof je ineens een zijpad in wordt getrokken. Maar dat leidt er dus wel toe dat zulke systeemvragen grotendeels buiten de normale nieuwsverslaggeving blijven.
Journalistiekdocent (en Extinction Rebellion-lid) Jos Baijens schreef er deze week over in Villamedia. Zijn oplossing: de journalistiek moet zich harder uitspreken, zelfs in actie komen voor zulke systeemverandering, anders worden we "boekhouder van onze eigen ondergang".
Ik ben niet principieel tegen actievoerende journalistiek, maar heb wel mijn bedenkingen bij deze conclusie. Stel dat we in elk artikel over KLM een paragraaf toevoegen waarin staat dat vliegen slecht is voor het klimaat en dat we het beter minder zouden kunnen doen. Geen klimaatwetenschapper zal zeggen dat dat onjuist is, maar zou het ook het effect hebben dat Baijens hoopt te bereiken?
Ik denk dat zo'n belerende aanpak vooral heel veel lezers zou wegjagen. Terwijl het juist zo waardevol is dat we bij NU.nl een heel breed publiek aanspreken: dan kunnen mijn stukjes ook nog eens worden gelezen door iemand die helemaal niet bezig is met klimaatverandering, of er zelfs niet in gelooft.
Natuurlijk moeten we onze lezers ook niet naar de mond praten. Kritische journalistiek mag mensen best boos maken - als ik mijn mail doorspit, blijkt dat soms ook te gebeuren. En ik ben het met Baijens eens dat de ernst van de klimaatcrisis vraagt om constante, doortastende aandacht. Daar mag nog wel een schepje bovenop.
Het is aan ons als journalisten om de feiten te benoemen. Óók over de benodigde systeemverandering, hoe lastig dat dus ook is. Wat mensen daar vervolgens mee doen? Actievoeren is prima, maar die rol laat ik graag aan iemand anders.