Een "historische kans" om premier Benjamin Netanyahu te vervangen en "echte verandering" te brengen, klinkt het vanuit het oppositieblok in Israël na de voorlopige verkiezingsuitslag. Maar Netanyahu geeft zich niet zomaar gewonnen. De oppositie moet laten zien hoe graag ze van hem af willen.
Op het moment van schrijven koersde het oppositieblok onder aanvoering van oud-legerleider Gadi Eisenkot af op 51 zetels in de 120 zetels tellende Knesset, het Israëlische parlement. De coalitie van Netanyahu kwam óók uit op 51 zetels in de exitpolls. Nieuwe voorlopige uitslagen wijzen op een nipte voorsprong voor het blok van de premier, onder meer omdat zijn Likud-partij met enige afstand de grootste lijkt te worden.
"De regering-Netanyahu had 68 zetels in de Knesset en daar lijken er dus maar zo'n 51 van over te blijven. Dat is een duidelijke boodschap", zegt antropoloog Erella Grassiani van de Universiteit van Amsterdam over de voorlopige uitslag. "Netanyahu is verslagen," zegt hoogleraar Internationale Communicatie Eytan Gilboa van de Israëlische Bar-Ilan-universiteit stellig. "Hij is verslagen omdat zijn blok uiteindelijk te kort zal komen."
Noa Schonmann, universitair docent aan de universiteit Leiden, waagt zich niet aan stellige uitspraken, al was het alleen maar omdat "Netanyahu een lange geschiedenis van comebacks" heeft. "Pas als er een coalitie is gevormd, kun je een winnaar aanwijzen."
Ze verbaast zich over hoe weinig er vooralsnog lijkt te zijn veranderd in Israël. "Het land heeft vier van zijn meest verschrikkelijke jaren ooit achter de rug. Vervolgens is er door iedereen ontzettend veel moeite in de verkiezingen gestopt en het resultaat is dat het politieke landschap nauwelijks is gewijzigd."
Op één belangrijke uitzondering na: de Arabische en Palestijnse partijen koersen gezamenlijk af op zo'n 16 zetels. "Ze hebben zich georganiseerd en met resultaat hun kiezers gemobiliseerd," ziet Schonmann. Het maakt van de Palestijnse partijen potentiële 'kingmakers'. "Hun zetelaantal kun je als oppositieblok niet negeren," zegt Grassiani.
Het oppositieblok zal er namelijk blijk van moeten geven dat er via hen meer kans op een regering is. Op basis daarvan wordt in Israël bepaald wie er aan coalitieonderhandelingen mag beginnen.
Voor Netanyahu is een samenwerking met Palestijnse partijen onbespreekbaar, dus zijn blok zal hoe dan ook niet veel verder komen dan de 57 zetels waar ze op afkoersen op basis van de voorlopige uitslag.
Doordat het blok-Eisenkot bijna gelijk staat met het blok-Netanyahu en in sommige peilingen zelfs een achterstand heeft, moet er door de oppositie dus een manier gevonden worden om wél met de Palestijnse partijen samen te werken.
Dat werd in campagnetijd nog uitgesloten, maar volgens Schonmann en Gilboa is het een kwestie van tijd voordat die campagnebeloftes zullen worden verbroken. "Het oppositieblok weet dondersgoed dat Netanyahu een soort Fenix is: als je hem de kans geeft, herrijst hij uit de as."
Daarnaast weet het blok-Eisenkot dat de prijs voor het niet samenwerken met Palestijnse partijen nieuwe verkiezingen zijn, zegt Gilboa. En als de vraag is wie daarbij het meeste te verliezen heeft, dan lijkt het antwoord het oppositieblok te zijn.
Zo zullen er volgens Schonmann bij nieuwe verkiezingen vermoedelijk niet opnieuw tienduizenden Israeli's in het vliegtuig stappen om te komen stemmen. Netanyahu heeft er baat bij als deze kiezers thuisblijven. Zowel Grassiani als Schonmann waren naar Israël gevlogen om te stemmen.
Daarnaast stelt Schonmann dat de kiezers van de kleine rechtse partijen die ditmaal de kiesdrempel niet hebben gehaald, bij een nieuwe verkiezing terug kunnen vloeien naar Likud.
Gilboa wijst er tenslotte op dat eventuele nieuwe verkiezingen in Israël na de midterms in de Verenigde Staten zullen zijn. President Donald Trump heeft gedreigd met nieuwe aanvallen op Iran zodra de tussentijdse verkiezingen achter de rug zijn. Netanyahu leek daar in de nacht van dinsdag op woensdag op voor te sorteren. Volgens de premier krijgt Israël een "historische kans om Iran eens en voor altijd uit te schakelen".
"De veiligheidssituatie in Israël en daarmee het sentiment in de Knesset en de overwegingen van de kiezers kunnen daardoor zomaar weer veranderen," zegt Gilboa.
Die verhoudingen in de Knesset zijn de komende tijd extra belangrijk. Want zo lang er geen regering en daarmee geen duidelijke winnaar is, kan de oppositie alleen via het parlement veranderingen in gang zetten.
Als het blok-Eisenkot zijn weerstand tegen de Palestijnse partijen opzij kan zetten, kunnen er waarschijnlijk meerderheden in de Knesset gevonden worden om bijvoorbeeld de controversiële juridische hervormingen van de regering-Netanyahu terug te draaien. Zo kreeg de regering een grotere vinger in de pap bij de benoemingen van rechters. Daarnaast werd de macht van de hoofdaanklager ingeperkt.
Ook kan via de Knesset mogelijk alsnog een onafhankelijke commissie ingesteld worden om onderzoek te doen naar de gebeurtenissen van 7 oktober, een langgekoesterde wens van de oppositie en van een meerderheid van de Israëli's.
Als verkiezingen zonder duidelijke winnaar blijven, de Palestijnse partijen buitengesloten blijven en er dus via de oppositie geen regering kan worden gevormd, wordt het schimmig en speculeren.
Grassiani en Gilboa sluiten niet uit dat president Herzog in dat scenario zal inzetten op een regering van nationale eenheid. Dus een samenwerking tussen het blok-Eisenkot en de Likud-partij van Netanyahu. "Maar het is de vraag of je daarmee eenheid creëert en wat voor een," stipt Grassiani aan.
Tegelijkertijd is Netanyahu simpelweg te controversieel om aan het hoofd te komen van zo'n regering, stelt Gilboa. "De premier is in verschillende corruptiezaken verwikkeld en het zogenoemde Qatar-schandaal speelt nog", zegt de hoogleraar. Naaste medewerkers van Netanyahu worden ervan beschuldigd dat ze geld van de golfstaat aangenomen hebben.
"Als Netanyahu uit beeld verdwijnt, verschijnen er meer mogelijkheden voor een regering," besluit de hoogleraar. Tenzij de Israëlische oppositie voor die tijd over zijn eigen schaduw heen is gestapt.
Source: Nu.nl algemeen