Nu de kiezers die Donald Trump tot president hadden gekozen hem alweer kloek hebben afgeserveerd, wordt het tijd om de blik weer naar Europa te wenden. Trump is precies de wispelturige, onberekenbare en intens corrupte potentaat geworden die velen al tijdens zijn verkiezingscampagne in hem zagen, en nog veel erger – maar hoe zit dat eigenlijk met Marine Le Pen? Stel dat justitie haar in de grootscheepse fraudezaak met Europees geld verkiesbaar laat zijn, en zij komend jaar de Franse verkiezingen wint, blijkt ze dan net zo consistent als Trump en gaat ze keihard doen wat ze al die jaren heeft beloofd? Of gaat ze, eenmaal op het pluche, net als Giorgia Meloni veel van haar extremistische veren afschudden en min of meer pragmatisch-plooibaar regeren?
Die vraag doet ertoe. Europa kan een ‘Meloni’ in het Elysée misschien overleven, maar met een Franse Trump wordt het erg gecompliceerd. In de Europese Unie zijn de lidstaten zo dominant in de besluitvorming dat het echt uitmaakt uit welk hout regeringsleiders zijn gesneden – en vooral de leiders van de grootste, meest dominante landen: Duitsland en Frankrijk. Willen zij de EU verder helpen, zijn ze constructief, respecteren ze het Europese recht, kunnen ze compromissen sluiten? Of gooien ze de kont tegen de krib en maken ze de EU kapot? De vraag of Le Pen kan ‘meloniseren’, en kan worden ingekapseld, is dus belangrijk. En omdat Le Pen afgelopen jaren een aantal U-bochten heeft gemaakt – eerst wilde ze uit de eurozone, toen toch niet; ze was pro-Russisch, nu verdoezelt ze dat – is de verleiding groot om te denken: och, dat loopt wel los.
Maar kijk uit. Allereerst: Italië is Frankrijk niet. Italianen zien Europa altijd als iets wat ze nodig hebben om hun eigen disfunctionele politieke bestuur te disciplineren. Fransen vinden juist dat Europa hèn nodig heeft en willen er daarom zoveel mogelijk achter het stuur zitten. Meloni was zeer eurosceptisch voor ze premier werd, maar bleef altijd vaag. Ze had geen concrete plannen in Europa. Dat stelde haar in staat om als regeringsleider langzaam mee te bewegen met de Europese flow, zonder gezien te worden als draaikont. Ze is intussen pro-NAVO, pro-euro en pro-Oekraïne. Op Europese toppen is ze meestal weinig uitgesproken, zelfs over migratie (de echte militant is de Deense premier Mette Frederiksen). Le Pen heeft wèl uitgesproken ideeën over Europa. Ze wil de bijdrage van Frankrijk, een nettobetaler, aan de Europese begroting halveren. Ze wil alle hulp aan Oekraïne stoppen. Ze wil een referendum om het primaat van het Europees recht boven het Franse recht af te schaffen. Dit zijn concrete plannen die Europa in het hart raken. Plannen, ook, waarop ze kan worden afgerekend. Dat maakt het moeilijker voor haar om water bij de wijn te doen zonder meteen als windvaan gezien te worden.
Er zijn nog meer verschillen. Italië is meer transatlantisch georiënteerd en pro-NAVO dan Frankrijk, en daarmee meer verankerd in de westerse consensus. De Franse president heeft meer macht en meer vrijheid van handelen dan de Italiaanse premier, die zelf een president boven zich heeft. Daarbij komt, de financiële situatie in Frankrijk is veel precairder dan die in Italië. De nieuwe Franse president zal veel impopulaire maatregelen moeten nemen om orde op zaken te stellen. Dat maakt de verleiding des te groter om Europa als zondebok en bliksemafleider te gebruiken. Italië heeft schulden, maar de begroting is op orde. Meloni kan juist zeggen dat ze financiële rampspoed heeft afgewend door een loyaal lid van de eurozone te zijn en financiële markten gerust te stellen. Ze wijst geregeld naar haar veel extremistischer coalitiegenoot Matteo Salvini, de eurosceptische stokebrand met wie Le Pen in Brussel altijd optrekt, om te zeggen dat híj het land naar de afgrond voert. Voor Meloni is Europa een reddingsboei, geen zondebok. Voor Le Pen kan dat weleens andersom zijn.
Veel Amerikaanse kiezers beseffen nu dat Trump als president gewoon doet wat hij heeft beloofd. Le Pen kan weleens even consistent blijken te zijn.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie