Verkiezingen VS Kansas stuurt voor het eerst sinds 1932 een Democratische senator naar Washington. De grote vraag is of dat een stunt is die de partij één keer kan uithalen of dat er iets significant aan het veranderen is in Kansas. „We hebben het boek What’s the Matter with Kansas? zojuist herschreven.”
In het plaatsje Wellsville, in het oosten van Kansas, kreeg Donald Trump twee jaar geleden, bij de presidentsverkiezingen, 69 procent van de stemmen. Afgelopen week stemde 39 procent van het dorp op de De Democratische kandidaat Adam Hamilton.
Kansas is Kansas, dacht Shelly Gilley (64), haar stem hadden de Republikeinen hier niet nodig. Afgelopen dinsdag liet ze verstek gaan bij het stembureau, vertelt ze op de hoek van Main Street en 6th Street in het dorpje Wellsville.
Het liep anders. Voor het eerst sinds 1932 stemde in de landbouwstaat een meerderheid voor een Democratische kandidaat voor de Senaat. „It sucks”, zegt Gilley, terwijl ze een sigaret opsteekt. Van Democraten moet ze niets hebben, ze begint direct over hoe Joe Biden „de poorten openzette” voor immigranten. Ze heeft nu spijt dat ze niet heeft gestemd. „Ik was zo verrast. Maar ik ga geen drama schoppen zoals Democraten de hele tijd doen, dat ze zeggen dat ze gaan verhuizen als Republikeinen winnen. Ik houd nog steeds van de VS.”
Zelfs op een avond vol verrassingen sprong de Democratische winst in Kansas bij de midterm-verkiezingen eruit. De dunbevolkte staat, gelegen in het geografische midden van de VS, staat bekend als een oerconservatief Republikeins bolwerk. Nog geen jaar geleden was Kansas wereldnieuws toen het rijbewijzen van trans personen in één klap ongeldig verklaarde.
Ook toen de Democraten langzamerhand hoop kregen op winst in Texas, durfden ze in hun stoutste dromen nog niet aan Kansas te denken. Tot het er in de laatste weken voor de verkiezingen opeens op begon te lijken dat het Adam Hamilton, een welbespraakte pastoor van een megachurch in de voorsteden van Kansas City, weleens zou kunnen lukken. In peilingen deed hij het goed, terwijl zijn tegenstander, de vrouwenarts Roger Marshall, zich constant moest verdedigen voor het sturen van deurwaarders naar patiëntes die rekeningen hadden openstaan.
Op verkiezingsavond was er maar een paar uur nodig voordat duidelijk werd dat het Hamilton gelukt was. Hij vergaarde relatief brede steun in de staat, en wist daarmee ook volgers van de politiek van Kansas te verbazen. „Ik zal toegeven dat ik een ongelovige Thomas was”, zegt Joseph Aistrup, hoogleraar politicologie aan Auburn University, aan de telefoon.
Aistrup, die een boek schreef over de politiek van Kansas, ziet meerdere verklaringen voor het succes van Hamilton. „Het is een staat vol methodisten”, lacht hij, de kerkstroming waar Hamilton deel van uitmaakt. Zijn congregatie mag dan bekendstaan om haar relatief liberale ideeën (Hamilton verwelkomt de lhbt-gemeenschap in zijn kerk), de status als voorganger „heeft hem absoluut geholpen”, zegt Aistrup.
De Democraat Adam Hamilton, een pastoor van een megachurch in de suburbs van Kansas City, wist voor het eerst sinds 1932 te winnen van een Republikeinse kandidaat.
Ook is Hamilton erin geslaagd de arbeidersklasse van vliegtuigindustriestad Wichita terug te winnen, zegt de politicoloog, nadat deze in 2024 voor Donald Trump koos. Maar verreweg het belangrijkst is dat de inwoners van Hamiltons eigen Johnson county massaal kwamen opdagen én Democratisch hebben gestemd. De regio, net buiten Kansas City, is met meer dan 600.000 inwoners verreweg de grootste van de staat (Kansas City zelf ligt in buurstaat Missouri, veel voorsteden ervan liggen in Kansas).
„Het wordt hier sinds de jaren negentig steeds blauwer”, zegt Aistrup. Er komen nieuwkomers heen en de inwoners zijn steeds hoger opgeleid. De Democratische partij heeft zelf ook flink ingezet op campagne voeren in de regio, en dat lijkt te hebben gewerkt. Hamilton won er met een verschil van 82.000 stemmen, wat op de schaal van ongeveer een miljoen kiezers in de staat enorm is. „Hij heeft gewonnen waar hij moet winnen, en met grote marges.”
Toch benadrukt ook Aistrup dat het succes in feite vrij breed was. Hamilton, overigens een ex-Republikein, wist ook op het dieprode platteland van Kansas veel meer kiezers aan zich te binden dan Kamala Harris in 2024. In gebieden die ook nu weer in meerderheid Republikeins stemden, groeide het aandeel Democratische stemmen vaak fors.
Dat gebeurde ook in Wellsville, een verstild plaatsje (2.000 inwoners) in het oosten van de staat, dat veel weg heeft van een western-filmset. In de plaats, vernoemd naar een spoorwegingenieur uit de negentiende eeuw, is de goederentrein die donderdagmiddag door het centrum dendert de enige opschudding. Kansas City ligt een stuk of veertig kilometer verderop, maar voelt als een andere planeet.
Hier kreeg Trump in 2024 69 procent van de stemmen. Hamilton kon nu rekenen op ruim 39 procent – 10 procentpunt meer dan Harris en een hoge score voor een Democraat op het platteland van Kansas. „We hebben verandering nodig”, zegt Kari Rogers (57) vanachter de balie van het piepkleine stadhuis van het dorpje. In 2024 stemde ze op Trump, bij Harris had ze haar twijfels.
Dat gold echter niet voor Hamilton, die haar volle steun heeft. Rogers is dolblij met de uitkomst. „Ik snap helemaal niks van waar Trump mee bezig is. Het voelt alsof we achteruit gaan in plaats van vooruit. Met de economie gaat het niet goed, het prijsniveau is zo hoog. Mijn kinderen proberen een huis te bouwen, dat is zo duur.”
Dat Hamilton ook daadwerkelijk zou winnen, had ze niet verwacht. „Als ik eerder Democratisch stemde, dacht ik altijd: mijn stem maakt hier toch niet uit.” Nu voelde dat voor het eerst anders, vertelt ze.
Kari Rogers voor het stadhuis in Wellsville.
De meeste inwoners in Wellsville zijn twee dagen na de verkiezingen vol ongeloof en teleurstelling over wat er met Kansas is gebeurd. „We zijn allemaal in shock”, zegt Linda Barnett (73) achter de toonbank van haar antiekwinkel.
De staten in deze hoek van het land konden „op elkaar vertrouwen om normaal te zijn”, zegt ze. „Texas, Oklahoma, zelfs Missouri. Alleen in Colorado zijn ze al een tijd crazy.” Nu is dat vertrouwen weg, hoewel ze het eigenlijk, diep van binnen, allemaal niet gelooft. „Elke verkiezing die er was in Texas is door Democraten gewonnen. Ik vind het verdacht.” Ze vermoedt manipulatie, iets wat president Trump van tevoren ook riep, maar waar hij sinds zijn nederlaag niks meer over zegt. Een andere reden voor de blauwe golf kan Barnett desgevraagd niet bedenken.
Op de hoek van Main Street kan Shelly Gilley dat wel. Ze mag dan groot fan zijn van Trump, die volgens haar de „troep” van Biden aan het opruimen is, ze ziet wel dat „er wat dingetjes zijn misgegaan”. „Het was niet de bedoeling dat ICE mensen ging vermoorden.”
Linda Barnett in haar antiekwinkel in Wellsville: „We zijn allemaal in shock.”
Kansas geldt in de VS al decennialang als een staat van politieke eigenaardigheden, wat het onder historici en politicologen een mythische status heeft opgeleverd. Bekend is het boek What’s the Matter with Kansas?, waarin schrijver Thomas Frank in 2004 probeerde de toenemende conservatieve radicalisering van zijn geboortestaat te verklaren.
Politicoloog Aistrup zei in 2012 tegen NRC dat in een steeds rechtser Kansas de toekomst van de Republikeinse Partij zichtbaar was – een analyse die met de opkomst van Trump behoorlijk accuraat lijkt te zijn geweest. Maar wat hij ondertussen nog steeds niet begrijpt, is waarom de staat al af en toe Democratische gouverneurs koos, terwijl in presidents- en senaatsraces consequent Republikeins werd gestemd. „Voor mij is dat nog steeds een mysterie.”
Na dinsdag lijkt de grote vraag of de winst van de Democraten een stunt is die de partij één keer kan uithalen, mede geholpen door een zwakke Republikeinse kandidaat en woede over Trump, of dat er iets significant aan het veranderen is in Kansas.
Aistrup denkt dat laatste. „Ik zeg niet dat Hamilton zomaar opnieuw verkozen zal worden – nogmaals, dan moet hij weer enorme marges behalen.” Maar als Wichita en de buitenwijken van Kansas City stabiel Democratisch worden, dan wordt het moeilijk voor de Republikeinen, denkt hij.
In die zin is de staat volgens hem weer een „microkosmos” van sommige andere staten. „Democratische stemmers zitten over het algemeen in steden en voorsteden, Republikeinen in plattelandsgebieden. Maar die krimpen qua inwoneraantal, ook in Kansas. Dat is een nationaal probleem voor Republikeinen.” Tenzij ze zich eruit gerrymanderen door kiesdistricten te hertekenen, zegt hij, wat in Kansas al eens is gebeurd. „Maar dat kan niet bij verkiezingen die op staatsniveau plaatsvinden, zoals voor gouverneur en Senaat.”
Democraten in Kansas zelf waren er woensdag ook snel bij om hun winst te framen als een duurzame verandering. „Ken je het boek What’s the Matter with Kansas?”, zei gouverneur Laura Kelly tegen The New York Times. „Dat hebben we zojuist herschreven.”
In Wellsville, waar op donderdagmiddag inderdaad ouderen het straatbeeld bepalen, houden ze hun hart vast – althans, de Republikeinse meerderheid. Voor het New Deal-postkantoor aan de voet van de watertoren zijn kennissen Susan Hatfield en Barbara Sweetwood (beiden 73) elkaar net tegen het lijf gelopen. Allebei hebben ze weinig op met Hamilton, ze zijn niet blij met de uitslag. Hatfield vreest „communisme en socialisme” in de VS, zegt ze. „Of ben jij daar niet bang voor?”, vraagt ze haar leeftijdgenoot.
Sweetwood: „Ik hoop dat ik tegen die tijd dood ben.”
Kennissen Barbara Sweetwood en Susan Hatfield hebben weinig op met Hamilton en zijn niet blij met de uitslag.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie