Oratorium Van ratelende naaimachines tot knippende scharen: de orkestrale fabriek van Julia Wolfe draait op volle toeren in het oratorium ‘Fire in my mouth’. Indrukwekkend, maar het zijn de jonge zangeressen van de Nationale Koren die de emotionele impact leveren.
Sssjik!, klinkt er in de orkestrale fabriek, onheilspellend en strijdbaar tegelijk in het oratorium Fire in my mouth.
Oratorium van Julia Wolfe (Nederlandse première). Rotterdams Philharmonisch Orkest & Nationale Koren o.l.v. Brad Lubman. Gehoord: 7/11, Concertgebouw Amsterdam. Terugluisteren bij NPO Klassiek.
Misschien komt u ze op de sociale media weleens tegen: filmpjes waarin een joekel van een tractor of vrachtwagencombinatie voorbijrijdt en een liefhebber bewonderend uitroept: ‘Poaaah!’ Zaterdagmiddag in het Concertgebouw was het het Rotterdams Philharmonisch Orkest dat meermaals een interne ‘Poaaah!’ ontlokte.
Dat kwam door Nocturne van de Canadese componist Samy Moussa (1987). Het korte orkestwerk kreeg in de NTR Zaterdagmatinee, waar hij dit seizoen composer-in-residence is, zijn Nederlandse première. Voor zijn grimmige nachtverklanking laat Moussa het orkest in de lage regionen van het tonenspectrum ronddolen. Vijftig tinten zwart, zeg maar. Van fluisterzacht tot bulderend rollen klankgolven waarop een Wagneriaans spookschip prima zou kunnen meedeinen. Vanuit een sonore strijkersnevel doemen zo nu en dan de joekels uit het orkest op. Moet je horen, dat gegrom van de grote trom, contrafagot, en bastrombone. En poaaah, die basklarinet!
Moussa’s onbestemde klankwereld vormde een passende opmaat voor het oratorium Fire in my mouth (2019) van de Amerikaanse Julia Wolfe (1958); de Nederlandse première klonk donderdagavond in Rotterdam. In 2015 won Wolfe een Pulitzerprijs met haar documentaire-achtige oratorium Anthracite Fields, over het erbarmelijke bestaan van kolenmijnwerkers in Pennsylvania aan het begin van de twintigste eeuw. Fire in my mouth herdenkt verloren levens uit hetzelfde tijdperk: 146 arbeiders – vooral geïmmigreerde vrouwen en meisjes – die omkwamen tijdens een brand in de New Yorkse Triangle Shirtwaste Factory in 1911. In vier delen – ‘Immigration’, ‘Protest’, ‘Factory’ en ‘Fire’ – weerklinkt hun hoop, verzet en tragedie.
Fire in my mouth dankt zijn zeggingskracht aan Wolfes archiefonderzoek. 35 zangeressen uit het Nationaal Vrouwen Jeugdkoor en bijna dubbel zoveel meisjes uit het Nationaal Kinderkoor geven hun stem aan de omgekomen vrouwen met fragmenten uit historische interviews, toespraken en getuigenissen. Gedreven door Wolfes pulserende ritmiek schuiven hun teksten bezwerend over elkaar heen. Sleutelwoorden – ‘without passports’, ‘burn’, ‘intolerable conditions’ – dringen zich als een confronterende mantra op.
Het oratorium Fire in my mouth (2019) van de Amerikaanse Julia Wolfe klonk donderdagavond in Rotterdam.
Inventief ontpopt het orkest zich tot kledingfabriek met onder meer toonloze luchtstoten uit het koper en geratel van schrapende strijkstokken. Sterk is het moment als de ene helft van het koor een Jiddisch naailiedje inzet en de andere helft er een Italiaans liefdesliedje dwars doorheen zingt, als muzikale toevluchtsoorden tijdens het fabriekswerk. De slepende, fluwelen koorklank van het Jiddisch en de schelle zangstijl van het volksliedje zorgen voor een spannend contrast. Even later heffen 35 zangeressen met twee handen grote scharen boven hun hoofd. Sssjik!, klinkt er, onheilspellend en strijdbaar tegelijk. Een ijl meisjeskoor kondigt als schimmen uit het hiernamaals de onontkomelijke vuurzee aan. Orkestrale uitbarstingen laten je ingewanden meetrillen.
Muzikaal moet Fire in my mouth het hebben van de impact van dit soort momenten. De orkestrale fabriek draait voortdurend op volle toeren: indrukwekkend, maar het dringt toch niet helemaal tot je vezels door. Je gaat met een net iets te licht gemoed naar huis voor een stuk dat zo nadrukkelijk een aanklacht wil zijn.
Visueel ligt het er ondertussen dik bovenop. In de klassieke muziek is het ei van Columbus wat betreft ‘visuals’ nog niet gevonden. Vaker niet dan wel hebben ze dramaturgisch meerwaarde. Een cynicus zou zeggen dat ze dienen als volwassen versie van ‘visuele kindercrack’ CoComelon: continue prikkels voor de dopaminehongerige concertbezoeker. Ook bij dit concert bleken de projecties, samengesteld door Jeff Sugg, een zwakke plek.
Golven, het Vrijheidsbeeld, naaimachinenaalden, vuurspetters: allemaal erg letterlijk, maar wie daar niet op zit te wachten, kijkt er wel omheen. Problematisch wordt het wanneer de projecties de aandacht kapen op momenten die muzikaal juist overtuigen. Staan daar 35 koorzangers de longen uit het lijf te zingen én te acteren – de vastberadenheid viel vanaf het balkon van de gezichten te lezen – om uiting te geven aan hun hartewens om Amerikaan te zijn, moeten ze concurreren met het scherm, waarop in kolossale letters flarden van hun tekst voorbij schieten.
Het oratorium besluit met de gezongen namen van de 146 slachtoffers. Een voor een gaat er in het koor een hand omhoog. In het sobere gebaar, het eindbeeld van Anne Kaufmanns subtiele maar betekenisvolle choreografie, schuilt meer ontroering dan in alle projecties bij elkaar.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie