Festival Op de 34ste editie van het Crossing Border Festival in Den Haag blijkt politiek vaak de motor achter de literatuur. Maar het verschilt sterk hoe een schrijver dit gebruikt. Zoals ieder jaar was de programmering indrukwekkend, van Édouard Louis tot Tony Tulathimutte.
Schrijver Tony Tulathimutte met bezoekers in gesprek op Crossing Border.
De Grote zaal van de Koninklijke Schouwburg in Den Haag puilt vrijdagavond uit: de Franse schrijver Édouard Louis staat op het punt het podium op te komen. Het is de vierde dag van het zesdaagse festival voor muziek en literatuur, en zoals ieder jaar is het programma indrukwekkend: grote internationale literaire namen zoals Édouard Louis, Jeannette Winterson en Tony Tulathimutte treden op.
In de zaal zitten enkele Fransen opgewonden te praten. Zij lijken trots te zijn op de activistische schrijver die kort geleden nog de Franse demonstranten verdedigde in de Franse krant Libération, nadat demonstraties door het hele land uit de hand waren gelopen en winkels werden vernield. „Ik keur de vernielingen niet goed, maar het laat een sociaal probleem van klassenongelijkheid zien”, stelde Louis. Daarna ontving hij haat- en doodsbedreigingen van rechtse Fransen.
Maar we zijn hier voor de literatuur, niet voor de politiek. Of toch? Louis begint zijn welbespraakte monoloog – interviewer Anna Luyten heeft zich goed voorbereid, maar Louis draagt het gesprek veelal alleen – met de stelling dat de politiek te vaak buiten de literatuur wordt gehouden. Onbegrijpelijk voor Louis, die opgroeide in de arbeidersklasse, waardoor zijn leven volgens hem noodzakelijkerwijs altijd diep politiek is geweest. Zijn positie in de maatschappij was het gevolg van een politiek systeem dat klassenongelijkheid produceert. Door te schrijven neemt hij wraak op dit systeem, woede is zijn motor. De literatuur is volgens Louis bang voor deze emoties, voor het sentiment, en daarom bant ze pathos uit. Maar daarmee wordt ook de arbeidersklasse uitgebannen. „Wij houden van de Titanic en van Celine Dion.”
„Was er dit jaar een boek dat je aan het huilen maakte?” vraagt Luyten. „Ik huil de hele tijd”, antwoordt Louis. Na afloop is de zaal nog voller dan aan het begin, het applaus klinkt luid.
Schrijver Édouard Louis (rechts) in gesprek met Anna Luyten.
Vlak voor het festival begint zitten drie twintigers op het trappetje voor nog gesloten deuren; ze lezen het boek Afwijzing van de Amerikaanse Tony Tulathimutte, die die avond om half tien zal optreden. Ze lijken net concertgangers die erop wachten de beste plek te bemachtigen. Het versterkt de indruk op dit festival dat de literatuur allesbehalve dood is.
Dat blijkt ook tijdens de optredens zelf, verspreid door de vijf zalen van de Schouwburg en een festivaltent. Die zitten allemaal zo vol dat bezoekers, van dertigers tot vijftigers, tegen de wanden moeten staan. Je krijgt de indruk dat we iets belangrijks bijwonen. Dat het ook echt belangrijk kan zijn bewijst de Egyptische schrijver Abdelrahman ElGendy. Interviewer Chris Keulemans is duidelijk onder de indruk van zijn autobiografische werk Huna, over de zes jaar die hij doorbracht als politiek gevangene in Egypte.
Ook hier is politiek de motor, maar ElGendy is er niet op uit om te choqueren. „Het is de taak van een schrijver om de lezer te agiteren en dat gebeurt niet door geweld direct te laten zien. We zien al teveel geweld op het nieuws, het raakt ons niet langer.” Een schrijver heeft daarom andere middelen nodig en dus is de kwaliteit van een schrijver essentieel. Anders dan bij Louis vertelt ElGendy de lezer niet wat hij zou moeten voelen, maar hij wil „een ruimte creëren” waarbinnen ontzetting bij de lezer kan ontstaan.
Schrijver Abdelrahman ElGendy
Ook de Mexicaanse schrijfster Cristina Rivera Garza, die de Pulitzer Prize won met haar boek Liliana’s onoverwinnelijke zomer, over haar zus die dertig jaar geleden om het leven kwam door femicide, is er niet op uit om de lezer iets op te leggen. Voor haar is schrijven een plek waar ze kan „spelen”, iets waar ze groot plezier aan zegt te beleven.
Door alle grote literaire namen vergeet je haast dat het festival ook een goede muziek line-up heeft, zoals de experimentele en charismatische Aja Monet, een Amerikaanse bluesdichter. Haar soulvolle stem vult de ruimte. Hoewel bij de verschillende bands de zalen ook aardig gevuld zijn, krijg je toch de indruk dat het op het Crossing Border festival uiteindelijk om de literatuur draait.
Dat wordt nog een keer bevestigd door het opvallend jonge publiek bij Tony Tulathimutte, de laatste spreker van het festival. Hij verkent met zijn boek Afwijzing de donkerste achterkamers van het internet en van onze hoofden. Hoewel Afwijzing bekend is komen te staan als ‘incelroman’ – incel is ‘involuntary celibate’, onvrijwillig celibatair – heeft iedereen wel eens te maken gekregen met afwijzing. Het boek blijkt daarom, ondanks meerdere weerzinwekkende voorbeelden, voor velen ook herkenbaar.
Behalve in de herkenning zit de aantrekkingskracht ook in de humor: in plaats van woede over zijn eigen afwijzingen wilde hij een komedie schrijven. Pas toen hij zijn eigen sentiment uit kon bannen, had hij naar zijn idee iets waardevols te zeggen, vertelt hij. Wanneer hij een passage uit zijn boek voorleest spat het plezier ervan af; de zaal lacht hard mee.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie