Sociaal akkoord De toekomst van de sociale zekerheid komt op tafel als het kabinet maandag met de sociale partners gaat praten. Hoe sterk staan de ministers nu een politieke impasse dreigt?
FNV-voorzitter Hans Spekman bezoekt samen met Pro-leider Jesse Klaver stakende buschauffeurs.
De timing van de hervatte besprekingen voor een sociaal akkoord is pikant. Een brede kabinetsdelegatie, onder wie premier Rob Jetten (D66), is te gast bij werkgevers en vakbonden om over de toekomst van de sociale economie te praten bij de Sociaal Economische Raad (SER) – een paar honderd meter verwijderd van de Tweede Kamer. En daar moet het kabinet juist deze week naarstig op zoek naar een meerderheid voor het Belastingplan om een crisis af te wenden.
Hoog op de agenda in het SER-gebouw staat de regeling-WIA, die kampt met een grote instroom van arbeidsongeschikten. Ander punt is de doorbetaling aan zieke werknemers; die duurt nu twee jaar en dat vinden de werkgevers veel te lang. „Ik kan me voorstellen dat er ook nog een alternatief voor de toeslagen op tafel komt”, zegt Paul de Beer, emeritus hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. Hij vindt het hoog tijd dat de gesprekken beginnen. „Zulke grote hervormingen kan een kabinet alleen maar aanpakken met steun van de sociale partners.”
Formeel werd het sociaal overleg vorige maand afgetrapt in het Catshuis en toen bleek dat alle partijen graag een akkoord willen. Maar dat garandeert geen succesvolle uitkomst, zegt De Beer, die in de afgelopen decennia heel wat akkoorden zag passeren. „Vooral voor de vakbeweging wordt het lastig, denk ik. Die heeft de eerste overwinning geboekt door alle bezuinigingsplannen rond sociale zekerheid van tafel te krijgen. Ze is nu aan zet met voorstellen voor hervormingen. Maar hoe krijg je het voor elkaar om minder mensen in de WIA te laten stromen, zonder inbreuk te doen op de uitkeringen en de rechten van mensen?”
Dat probleem rond arbeidsongeschiktheid ligt al jaren op tafel en ondanks tal van onderzoeken is nog niet met een oplossing begonnen. Kan de polder met een verrassende uitkomst komen, zoals het veelbezongen Akkoord van Wassenaar in 1982? Toen sprak de vakbeweging af de looneisen te matigen in ruil voor arbeidstijdverkorting, wat tot lagere werkloosheid moest leiden.
Maar volgens De Beer had de overheid toen nauwelijks een rol: „Dat was vooral een uitruil tussen werkgevers en werknemers, terwijl het kabinet nu de uitgaven aan de sociale zekerheid wil terugbrengen.”
Dat maakt het misschien complexer, maar de uitgangspositie is nu veel beter, benadrukt CNV-voorzitter Hans van den Heuvel. „We kenden in 1982 een enorme werkloosheid, hoge sociale lasten en de economie draaide niet. Nu hebben we de best draaiende economie van Europa en nauwelijks werkloosheid.”
Wat Van den Heuvel betreft moet het sociaal overleg geen „Taskforce WIA” worden. „Ik vind arbeidsongeschiktheid een teer thema, het gaat om een kwetsbare groep. Maar het is niet zo dat het bijna iedereen treft. Dat was bij de werkloosheid in de jaren tachtig veel meer het geval.”
Evenals kabinet en werkgevers ziet de CNV-voorzitter de noodzaak om de WIA te hervormen. Die aanpassingen zullen ook volgen, verwacht hij, ook al vanwege de bijzondere positie van het kabinet. „Omdat het een minderheidskabinet is, denk ik dat belangenorganisaties meer invloed krijgen op de besluitvorming. Ja, dat geldt dan ook voor de sociale partners.”
Ook De Beer ziet de wankele positie van het kabinet als belangrijke factor. „Dat lijkt ook al in de aanloop gespeeld te hebben toen de bonden, mede door druk van oppositiepartij Pro, alle voorgenomen bezuinigingen vooraf van tafel hebben gekregen. Anders kwamen zij niet onderhandelen.”
Werknemers van bedrijven op het Chemiepark in Farmsum demonstreren met leden van de vakbonden.
Wellicht lukt het werkgevers én werknemers ook meer zeggenschap te krijgen over hoe sociale premies worden besteed. Tot begin jaren negentig hadden ze die wel, maar nu incasseert de overheid de premies die bedrijven en werknemers betalen. En lang niet al dat geld komt nu ten goede aan uitkeringen. Het teruggeven van die verantwoordelijkheid zou de sociale partners meer verantwoordelijkheid geven. Dat kan het kabinet goed uitkomen, zegt De Beer, als het economisch minder gaat. „Werkgevers en werknemers moeten in dat geval zelf de consequenties dragen als meer mensen een beroep doen op een uitkering. Bijvoorbeeld door de premies te verhogen.”
Net als CNV’er Van den Heuvel is ook Coen van Oostrom, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW, optimistisch over het polderoverleg: „Vooral door de vele gesprekken die ik recent heb gevoerd met mensen uit de vakbeweging en de politiek. Ook van iemand als [Pro-leider] Jesse Klaver hoor ik dat hij veel dingen nastreeft die wij ook willen.”
Wel is hij „geschrokken” van de politieke spanningen rond het Belastingplan. Het is nog lang niet zeker of het parlement wel akkoord gaat met het huidige voorstel, waardoor grote problemen bij de belastinginning kunnen optreden. „Als het al zo moeilijk is om een Belastingplan te maken waarin geen bijzondere zaken staan, dan vraag ik me af wat er gaat gebeuren als wij met een sociaal akkoord komen. Hoe gaan we dat regelen? Krijgen we dan wel groen licht in dit politieke klimaat? Daar maak ik me zorgen over.”
Dat het ook anders kan aflopen, laat volgens Van Oostrom landbouwminister Jaimi van Essen (D66) zien. „Ook in dit politieke klimaat slaagt hij erin om met een breed geaccepteerde stikstofaanpak te komen. Dat geeft moed en dan denk ik: misschien is dit juist het goede moment voor de polder om te shinen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie