Zuid-Afrika De voormalige bevrijdingsbeweging ANC verliest kiezers in de steden die het jarenlang bestuurde, waar het onderhoud achterblijft en publieke voorzieningen tekortschieten. De partij incasseerde bij de Zuid-Afrikaanse lokale verkiezingen opnieuw een grote nederlaag. „Zuid-Afrikanen zien het ANC als onderdeel van het probleem.”
Kiezers staan in de rij bij een stembureau in Lawley, ten zuiden van Johannesburg, naast de rij ligt niet-opgehaald afval.
„Het ANC belooft steeds mooie dingen, maar ze doen uiteindelijk niets”, moppert James Ntsepo, de beheerder van Taxicentrale Noord in het centrum van Johannesburg. Vanachter zijn bureau in een sober bijgebouw van de taxistandplaats vervolgt hij: „Sinds 2008 heeft het door het ANC-geleide stadsmanagement nul onderhoud gepleegd aan onze taxicentrale en nu valt het gebouw bijna van ellende uit elkaar.” De taxistandplaats bedient dagelijks zo’n 6.000 taxibusjes en is daarmee één van de drukste vervoershubs van het land. De minibusjes die vaste routes rijden zijn het meest gebruikte middel van openbaar vervoer in Zuid-Afrika.
De inkt op Ntsepo’s linkerduim laat zien dat hij de dag ervoor, op 4 november, gestemd heeft in de lokale verkiezingen. Ntsepo zegt vroeger altijd het ANC gesteund te hebben. Op wie hij dit keer stemde, wil hij niet zeggen. Eén ding staat vast: het ANC is zijn stem kwijt.
De voormalige bevrijdingsbeweging ANC was sinds de val van apartheid in 1994 altijd soeverein aan macht in Zuid-Afrika. Met een historisch verlies verloor de partij twee jaar geleden haar absolute meerderheid in het parlement kwijt. Die trend van afkalving zette zich deze week door: het ANC incasseerde tijdens de lokale verkiezingen van woensdag opnieuw een pijnlijk verlies.
De partij is met bijna 31 procent van de stemmen nog wel de grootste van het land. Maar het gat met de Democratic Alliance (DA) is geslonken tot minder dan 7 procentpunt, tegen 24 bij de vorige lokale verkiezing in 2021. Op de piek in 2004 bemachtigde het ANC bij de nationale verkiezingen nog 69,7 procent van de stemmen, sindsdien heeft de partij in alle opeenvolgende verkiezingen gestaag terrein verloren.
Op dit moment bestuurt het ANC in het overgrote deel van de Zuid-Afrikaanse gemeenten. „Maar een groot deel van de gemeenten verkeert in crisis en Zuid-Afrikanen zien het ANC als onderdeel van het probleem”, zegt Tasneem Essop, als politiek analist verbonden aan de Wits Universiteit van Johannesburg.
„Inwoners worstelen met gebreken in de publieke dienstverlening: er zijn problemen met de watervoorziening, elektriciteit, het schoonhouden van de stad en de woningnood is hoog. Dat is veelal het gevolg van onbehoorlijk bestuur, corruptie en politieke instabiliteit. Mensen voelen zich ook simpelweg genegeerd.”
Een inwoner zit voor haar huis in de wijk Alexandra bij Johannesburg, terwijl een buurman in een T-shirt van het ANC voorbijloopt.
Inwoners van Johannesburg protesteren eind oktober tegen aanhoudende watertekorten, waardoor ze al tien dagen zonder kraanwater zitten.
Ook bij de Taxicentrale Noord leeft het gevoel dat het ANC wegkijkt. „We hebben meerdere keren bij de gemeente aangekaart dat dit gebouw niet veilig meer is, maar nooit is er iemand langsgekomen”, zegt Innocent Mchunu, toezichthouder voor de Alexandra Taxi Association tijdens een rondleiding door de vier verdiepingen hoge, vervallen centrale.
Er is geen waterdruk omdat de toevoerpijpen lekken, waardoor het brandblussysteem niet werkt. Er is nauwelijks verlichting en in het gebouw verblijven mensen zonder vaste woonplek, onder wie ook mensen die drugs gebruiken. Door lekkende rioolbuizen hangt in het gebouw een doordringende geur van urine en uitwerpselen.
Mchunu begrijpt niet waarom het stadsbestuur deze problemen negeert. „Het is hier niet meer veilig voor onze passagiers en chauffeurs, bijna iedere dag zijn er berovingen. De politie komt hier nooit, terwijl het openbare ruimte is. En wat als er brand uitbreekt?”
Een vrouw brengt haar stem uit in Mai Mai Bazaar Hall, een stembureau in Johannesburg.
De hardste electorale klap heeft het ANC in de steden gekregen. Volgens analist Essop komen inwoners daar gemakkelijker in aanraking met verschillende politieke partijen. Daardoor zijn ze minder loyaal aan één partij. „Deze kiezers lopen over naar allerlei verschillende partijen, sommigen kiezen voor een partij die hun etniciteit vertegenwoordigt, zoals in Durban waar veel Zoeloes op MK [uMkhonto weSizwe, de partij waarmee oud-president Jacob Zuma zich in 2023 van het ANC afsplitste] stemmen. Maar je ziet ook dat veel niet-witte kiezers over raciale lijnen stappen en op de DA stemmen, wat door velen wordt gezien als een ‘witte partij’.”
Het verlies in Johannesburg, de stad met de grootste economie van Afrika en de voormalige woonplaats van oud-president Nelson Mandela, komt hard aan. Met name daar heeft de partij hard gevochten tegen apartheid. De Democratic Alliance heeft er nu de meerderheid behaald met een witte lijsttrekker: Helen Zille, politiek zwaargewicht binnen de partij en oud-burgemeester van Kaapstad.
De DA heeft een goed gefinancierde campagne gevoerd, waarin het potentiële kiezers persoonlijk heeft benaderd, via traditionele media, maar vooral ook via sociale media. In video’s op sociale media nam Zille bijvoorbeeld het ANC op de hak, door te snorkelen in een enorme ondergelopen kuil in de weg, die de gemeente volgens haar al drie jaar niet heeft gemaakt.
Een medewerker van de kiescommissie wijst een kiezer de weg naar het stembureau van de Universiteit van Witwatersrand in Johannesburg.
Een vrouw vult haar stembiljet in bij een stembureau in de wijk Hillbrow in Johannesburg.
Het ANC blijft een intern verdeelde partij en heeft een moeizame campagne achter de rug. In zes gemeenten gaf de partij te laat de kandidatenlijsten door aan de kiescommissie (IEC). Toen na zeven weken procederen het Constitutioneel Hof uiteindelijk besliste dat de kandidaten toch mee konden doen, zakte ANC-partijvoorzitter Fikile Mbalula uitgeput in elkaar tijdens een persmoment. Bovendien wilde het ANC niet voor iedere stad een burgemeesterskandidaat presenteren uit angst voor interne machtsstrubbelingen.
De zichtbaar geëmotioneerde ANC-partijvoorzitter Fikile Mbalula noemde de uitslag „catastrofaal” tijdens een persmoment op vrijdag. „Er zijn veel dingen misgegaan onder ons leiderschap. Hoewel we op veel plekken in coalities geregeerd hebben, hebben de mensen hard over ons geoordeeld en dat is een les voor ons,” zei Mbalula. Ook liet hij weten dat deze resultaten een rol zullen spelen in de keuze van het nieuwe ANC-leiderschap tijdens het partijcongres in december volgend jaar.
In de Taxicentrale Noord is reiziger Gcina Njoko, een voormalige ANC-stemmer uit Soweto, blij dat het ANC niet gewonnen heeft. Toch hoopt hij in de toekomst weer ANC te stemmen. „Ik ben vooral klaar met deze partijleiding. Ze is inmiddels oud en heeft simpelweg gefaald. Ik steun de waarden van de partij, hun respect voor mensenrechten en de strijd tegen ongelijkheid, maar nu is het tijd dat jongeren het stokje overnemen met een nieuwe aanpak en ideeën.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie