Wetenschapsethiek Als een wetsvoorstel van D66 en VVD het haalt in de Eerste Kamer, wordt het kweken van embryo’s voor onderzoek toegestaan. Wendy Geuverink vraagt zich af of we de mogelijke gevolgen daarvan wel doorhebben.
Beseffen we terdege dat onderzoek naar het aanpassen van embryo-dna in Nederland misschien mogelijk wordt? En willen we dat ook? Die vragen zijn heel actueel nu de Eerste Kamer komende dinsdag stemt over een wetsvoorstel van D66 en VVD over het maken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek.
Op dit moment mag er in Nederland wetenschappelijk onderzoek worden gedaan op embryo’s die over zijn na ivf-behandelingen. Als de ouders van die embryo’s daarvoor toestemming geven, bijvoorbeeld omdat hun gezin voltooid is en er nog een paar embryo’s over zijn. Deze embryo’s zijn ongeveer drie à vier dagen oud. Het klinkt gek, maar in de wereld van de embryo’s ben je dan al op leeftijd.
Wendy Geuverink is psycholoog en theoloog. Ze promoveerde in april bij het Amsterdam UMC op de ethische aspecten van aanpassen van embryo-dna.
Precies in die eerste dagen vanaf de samensmelting van een eicel en een zaadcel gebeurt er van alles wat nu dus onzichtbaar blijft voor Nederlandse embryologen. De verwachting is dat meer onderzoek naar dat prille begin uiteindelijk zal leiden tot verbetering van ivf-behandelingen en meer kennis over onvruchtbaarheid – en uiteindelijk dus tot meer succesvolle zwangerschappen.
De Tweede Kamer is al akkoord: embryo’s tot stand brengen puur en alleen voor wetenschappelijk onderzoek moet, onder strenge voorwaarden, kunnen. Nu moet alleen de Eerste Kamer zijn goedkeuring nog geven.
Het maken van embryo’s voor onderzoek mag in de meeste landen niet. Als de Eerste Kamer het toestaat, zal Nederland bij een selecte groep koplopers horen, die bestaat uit onder meer Zweden, Finland, België, het Verenigde Koninkrijk, de Verenigde Staten en China.
Een aantal vooraanstaande Nederlandse wetenschappers bepleitte vorig jaar in de Tweede Kamer dat het mogelijk moet worden embryo’s te kweken voor onderzoeksdoeleinden. Een veelgehoord argument is dat Nederland een eiland van onafhankelijk onderzoek is in een oceaan van commercieel gedreven voortplantingszorg. Juist Nederlandse onderzoekers kunnen aantonen wat echt werkt en wat alleen maar beweerd wordt, bijvoorbeeld om kwetsbare wensouders geld uit de zak te kloppen. Want dat laatste gebeurt nu al op grote schaal in het buitenland.
De argumenten voor het opheffen van het verbod op kweekembryo’s zijn ruimschoots naar voren gekomen in het debat, net als de tegenargumenten die ook terecht om aandacht vragen. Bijvoorbeeld de zorg dat we menselijk leven, hoe pril ook, hiermee instrumenteel zullen inzetten. Tot nu toe werden embryo’s uitsluitend gemaakt vanuit een kinderwens. Als de wet erdoor komt, zullen embryo’s gemaakt worden als middel om tot een doel te komen, namelijk het verbeteren van de voortplantingsgeneeskunde. Blijkbaar weegt voor de meerderheid van de Tweede Kamer dat laatste zwaarder dan het eerste. Het is hoe dan ook een fundamentele verandering.
Één punt bleef mijns inziens in het politieke debat en in de media vrijwel helemaal buiten beeld. Deze wetswijziging zet ook de deur open naar onderzoek naar het aanpassen van embryo-dna. Door middel van een crispr-cas-systeem dat ingebracht wordt in de allereerste cel kan een foutje, bijvoorbeeld een ernstige erfelijke ziekte, uit het dna van een embryo geknipt worden.
Deze techniek, die kiembaanmodificatie heet, is nergens ter wereld toegestaan. In 2018 belandde een Chinese onderzoeker drie jaar in de cel omdat hij met deze techniek een tweeling had aangepast toen ze nog embryo’s waren. Hij wilde ze resistent maken tegen hiv. Het zorgde voor een schokgolf in de wetenschappelijke wereld. De methode is namelijk nog helemaal niet veilig. Daarnaast roept de toepassing grote ethische en maatschappelijke vragen op.
Laboratoriumonderzoek naar dit ‘knippen en plakken’ in embryo-dna is in Nederland echter niet verboden. Het was tot nu toe alleen nog niet mogelijk omdat de techniek uitsluitend toegepast kan worden in het allereerste begin, meteen bij de bevruchting. De embryo’s die over zijn na ivf-behandelingen zijn daar simpelweg te oud voor. Als het mogelijk wordt in het lab embryo’s te maken voor onderzoek, is dat dus niet meer het geval.
Onderzoek doen betekent nog niet à la minute dat er genetisch aangepaste embryo’s in de baarmoeder worden geplaatst om uit te groeien tot een kind. We belanden niet meteen in een dystopische wereld waarin we onze kinderen zullen ontwerpen naar onze eigen voorkeuren. Maar de deur zou met het aannemen van dit wetsvoorstel wel op een kier komen te staan.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie