De Amerikaanse luchtmacht voerde vrijdag een grootschalig bombardement uit op het Iraanse eiland Kharg, de levensader van de Iraanse economie. Hoewel daarbij de olie-infrastructuur nog niet werd geraakt, is het wel een verdergaande stap van de VS in het conflict met Iran. Wat weten we tot nu toe?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Kharg, een koraaleiland van slechts 22 vierkante kilometer, ligt op 28 kilometer afstand van de Iraanse kust. Het water rondom Kharg is, anders dan bij andere plekken in de Perzische Golf, diep genoeg voor olietankers om aan te leggen. Het eiland vormt daarom een cruciale schakel in de Iraanse oliedistributie en is een levensader voor de Iraanse economie. 90 procent van de Iraanse ruwe olie-export wordt er verwerkt.
De laatste keer dat Kharg werd gebombardeerd was tijdens de oorlog tussen Iran en Irak in de jaren tachtig. Het eiland speelt zo’n strategische rol in de Iraanse en wereldwijde olie-export, dat een Amerikaanse aanval een serieuze escalatie betekent.
Maar nu Teheran het transport via de Straat van Hormuz blokkeert en mijnen legt in de strategische zeepassage, wat de wereldwijde olieprijzen opdrijft, hebben de VS Kharg alsnog gebombardeerd.
Het Amerikaanse bombardement op het eiland Kharg was volgens president Donald Trump ‘een van de krachtigste in de geschiedenis van het Midden-Oosten’ en daarmee lijkt hij niet te hebben overdreven. De twee uur durende bommenregen liet het eiland trillen alsof er een aardbeving gaande was, zei zaterdag een Iraanse ambtenaar van het ministerie van Olie, die vanwege de gevoeligheid van het onderwerp anoniem wilde blijven, tegen de New York Times.
Tegelijkertijd was het een zeer gerichte aanval. De Amerikanen zeggen alleen de militaire installaties op het eiland te hebben geraakt, zoals opslagplaatsen voor zeemijnen en raketbunkers. Locaties die gerelateerd zijn aan de oliehandel werden niet geraakt, volgens zowel Amerikaanse functionarissen als de Iraanse staatsmedia. Trump waarschuwde wel dat hij deze locaties alsnog zal bombarderen als Iran de blokkade van de Straat van Hormuz in stand houdt.
Of dat dreigement effect heeft, valt te bezien. Iran kaatste direct een eigen dreigement terug. Het waarschuwde Trump dat iedere aanval op zijn olie- en energie-infrastructuur zal leiden tot vergeldingsaanvallen op installaties in de regio die eigendom zijn van oliemaatschappijen die samenwerken met de VS.
‘De Amerikanen spelen hier een heel hoog spel’, zegt Erwin van Veen, conflictonderzoeker bij onderzoeksinstituut Clingendael. ‘Ze graven zich hiermee nog verder in, terwijl de kans dat Iran de blokkade van de Straat van Hormuz opheft zeer klein is.’ Iran voelt zich namelijk existentieel bedreigd en wordt door nog grotere hardliners geregeerd dan een maand geleden, zegt hij. ‘Ze zijn bereid tot het uiterste te gaan om zichzelf te verdedigen en de Straat van Hormuz is hun grootste troef.’
Van Veen vreest daarom voor de volgende Amerikaanse stap. ‘Als Trump daadwerkelijk de olie-installaties van Kharg bombardeert, hebben we niet alleen een milieuramp van de eerste orde, maar krijgen we waarschijnlijk ook een mondiale energiecrisis van ongekende proporties.’ Hij voorziet dat Iran of Irans bondgenoot, de Houthi’s in Jemen, dan hard zullen terugslaan met bombardementen op bijvoorbeeld Saoedische pijplijnen richting de Rode Zee of de energie-infrastructuur aan de zuidkant van de Perzische Golf.
Toch sluit Van Veen verdere escalatie niet uit. De Verenigde Staten zijn volgens hem ondoordacht aan dit conflict begonnen en zitten klem nu de Straat van Hormuz wordt geblokkeerd. ‘Toch blijft hun reflex continu om de vlucht naar voren te kiezen en de druk op Iran op te voeren’, zegt Van Veen. ‘Er lijkt geen corrigerend vermogen meer te zijn binnen de Amerikaanse regering.’
Rondom Kharg bevindt zich een complex netwerk van onderzeese oliepijplijnen, die het eiland verbinden met de drie grootste olievelden van Iran: Aboozar, Forouzan en Dorood.
De leidingen staan in verbinding met drie belangrijke energie-installaties op het eiland, waaronder een van Falat Iran Oil Company, vermoedelijk het grootste Iraanse oliebedrijf. Daar wordt de olie verwerkt of opgeslagen.
De totale opslagcapaciteit van de gigantische opslagtanks op het eiland wordt geschat op maximaal dertig miljoen vaten ruwe olie. Op dit moment liggen er achttien miljoen vaten olie opgeslagen op het eiland. Ter vergelijking: Nederland had in 2025 zo’n tien miljoen vaten ruwe olie in zijn reserves.
‘Nu een aanval op de energie-infrastructuur plots tot de mogelijkheden behoort, wordt de markt waarschijnlijk nog nerveuzer dan die al was’, zegt Lucia van Geuns, energieadviseur bij het The Hague Centre for Strategic Studies. Want ook al exporteert Iran vanwege het embargo alleen nog naar landen als China, het gaat nog altijd om 5 procent van de wereldwijd beschikbare olie. ‘Het eiland vormt het hart van de Iraanse economie.’
De Golfstaten merken ondertussen al de gevolgen van het Iraanse dreigement. Bij een groot oliecomplex in de Verenigde Arabische Emiraten is zaterdagochtend brand ontstaan na een aanval met een drone. Of het om een Iraanse drone gaat is onduidelijk. Maar mogelijk is het een eerste vergeldingsactie voor de aanval op Kharg, waarmee Iran al heeft gedreigd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant