De inwoners van de gemeente Haaksbergen nemen op verkiezingsdag 18 maart niet één, maar twee stempassen mee naar de stembus. Zij mogen zich namelijk ook buigen over de vraag waar een azc in de Twentse gemeente aan moet voldoen.
Een asielzoekerscentrum op één plek, of moeten er meerdere kleine opvanglocaties komen? Mag het azc op een plek komen waar over vijf jaar woningen worden gebouwd? En moeten asielzoekers worden opgevangen op een landelijke, rustige plek of juist op een 'drukkere' locatie?
Op 18 maart brengen de inwoners van Haaksbergen niet alleen een stem uit voor de gemeenteraad, maar mogen ze ook antwoord geven op bovenstaande vragen. De gemeente houdt namelijk een raadgevend referendum. Niet over de vraag óf er een azc mag komen, maar over de vraag waar dat azc aan moet voldoen.
Gemeenten hebben de mogelijkheid om raadgevende referenda te organiseren. Maar dat inwoners daarbij een zegje mogen doen over de invulling van een azc, is naar weten van de Verenging Nederlandse Gemeenten (VNG) niet eerder voorgekomen.
Het is voor de Twentse gemeente überhaupt de eerste keer dat er zo'n volksraadpleging wordt gehouden, legt een gemeentewoordvoerder uit. Het initiatief daarvoor moet van de inwoners komen, en dat hier ook het geval.
Het was de Vereniging Belanghebbenden AZC Haaksbergen die de actie op poten zette. De organisatie, die vlak voor het referendum geen verdere toelichting meer wil geven aan de media, verzamelde voldoende handtekeningen voor een referendum waarmee de burgers mogen meedenken over het azc.
Je uitspreken voor of tegen de komst van een azc is in dit referendum niet mogelijk. De spreidingswet verplicht de gemeente immers om asielzoekers op te vangen. In het geval van Haaksbergen gaat het om minstens 129 asielzoekers. Het referendum dat nu wordt gehouden is daarom vooral gericht op de vraag hoé dat azc eruit moet komen te zien.
De gemeente raadde het houden van het referendum eerst nog af. Je kan je niet met een referendum tegen de wetgeving proberen te keren, klonk er vanuit de gemeente. Daarnaast moet de gemeenteraad op het punt staan een besluit te nemen, pas dan kan er een referendum over zo'n besluit genomen worden.
"Als er een groep inwoners is die een referendum wil organiseren, dat volgens ons wél aan de voorwaarden voldoet, dan moet je een referendum laten plaatsvinden", vindt Wesley Uuldriks van de lokale partij Nieuw Haaksbergen. Hij kwam dan ook, samen met coalitiegenoot CDA, met een voorstel om toch een raadgevend referendum te houden. Een meerderheid van de gemeenteraad stemde daarmee in.
De inwoners van Haaksbergen krijgen woensdag vier vragen voorgelegd over de voorwaarden waaraan een azc moet voldoen. Volgens Uuldriks zijn de vragen, die zijn opgesteld door een onafhankelijke commissie, "uiteindelijk de beste vragen die we aan de inwoners voor kunnen leggen zonder de wetgeving tekort te doen."
Andere gemeenten kijken met interesse naar het referendum in Haaksbergen, weet de gemeentewoordvoerder. Niet alleen in Haaksbergen werd er discussie gevoerd over de komst van een azc. In meerdere andere gemeenten liepen de gemoederen zelfs hoog op, wat in bijvoorbeeld in Uden, Houten en Uithoorn leidde tot grimmige protesten waar de ME aan te pas moest komen.
De gemeenten hekelden ook de onduidelijkheid rondom de spreidingswet. Het kabinet-Schoof kondigde aan dat de wet zou worden ingetrokken, maar kwam daar niet aan toe. De spreidingswet bleef al die tijd gewoon van kracht. Daarom moesten gemeenten aan hun soms erg ontevreden inwoners uitleggen dat er een azc zou komen, ook al zou de wet later misschien worden ingetrokken.
Dat de komst van een azc een gevoelig punt is, vooral vlak voor de verkiezingen, werd ook bij het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) duidelijk. Door de onrust en met de gemeenteraadsverkiezingen in zicht zijn naar schatting van de opvangorganisatie zo'n zesduizend opvangplekken op pauze gezet.
Is een raadgevend referendum misschien een oplossing voor andere gemeenten waar de komst van een azc een heikel punt is? Hansko Broeksteeg, hoogleraar staatsrecht bij de Radboud Universiteit, denkt dat een referendum daar in sommige opzichten positief aan bij zou kunnen dragen. Hij snapt ook dat andere gemeenten dit proces met interesse volgen.
"Met de uitslag van het referendum weet je als college en gemeenteraad een beetje welke kant je op moet gaan", legt Broeksteeg uit. "Dat kan de weerstand later in het proces wellicht minder groot maken."
De hoogleraar weet dat burgers zich over het algemeen beter gehoord voelen door zo'n referendum. Daarbij is het wel belangrijk dat er gehoor wordt gegeven aan de uitkomst van het referendum, benadrukt hij.
Het gaat wel om een raadgevend referendum, dus in principe hoeft de gemeenteraad er niks mee te doen. Maar als het aan Uuldriks ligt, neemt de gemeenteraad "de stem van de inwoner letterlijk over". "Op het moment dat inwoners kiezen voor een bepaalde richting, dan moeten we daar als gemeenteraad wel wat mee".
De gemeentewoordvoerder bevestigt dat: "Als je zo veel moeite hebt gedaan om alle inwoners te betrekken bij besluitvorming met een geldig referendum, dan zou het een beetje gek zijn als je de uitslag niet meeneemt."
Source: Nu.nl algemeen