De explosie bij een joodse school in Amsterdam is het derde incident op rij van aanvallen op joodse gebouwen in Europa. Die aanslagen worden allemaal geclaimd door een groep die zich Ashab Al Yamin noemt. Heeft die groep een link met het Iraanse regime?
Laurie Treffers is onderzoeksjournalist bij de data- en onderzoeksredactie van de Volkskrant.
Van de drie incidenten, naast de school in Amsterdam ook bij synagoges in Luik en Rotterdam, verschenen snel na de aanvallen video’s op sociale media met het logo van Ashab Al Yamin. De Volkskrant verifieerde de video’s, die alle gebruikmaken van dezelfde opschriften en soort muziek.
De video’s werden gedeeld in Telegram-groepen die gelinkt zijn aan door Iran gesteunde militante groepen. Graig Klein, universitair docent terrorisme en politiek geweld aan de Universiteit Leiden, zegt dat er nog geen hard bewijs is voor directe Iraanse betrokkenheid bij de explosies. Wel zegt hij dat de incidenten aansluiten bij hoe Iraanse netwerken eerder in Europa te werk zijn gegaan.
Iran heeft in het verleden gebruikgemaakt van criminele netwerken om aanslagen op Joodse gemeenschappen en Iraanse dissidenten in Europa uit te voeren. Zo schreef de AIVD in het jaarverslag van 2024 dat er een liquidatiepoging was gedaan op een in Nederland wonende Iraniër, waarbij ook een bestaand crimineel netwerk werd ingezet.
‘Soms worden de aanvallen uitgevoerd door de criminele netwerken zelf, maar vaker fungeren die netwerken als een soort tussenpersoon’, zegt Klein. ‘Zij zoeken dan weer individuen om aanvallen uit te voeren.’ Er wordt gezocht naar uitvoerders met een financiële motivatie die bereid zijn zich te laten rekruteren zonder eerst een lang trainingsproces te doorlopen. ‘De mensen die het geweld plegen zijn vaak niet zelf de geharde criminelen, daardoor zie je vaker een amateuristische aanpak.’
Dat is volgens Klein ook zichtbaar in de video’s die zijn gedeeld. Er komen elementen in voor die standaard zijn bij dergelijke video’s van islamitische terreurgroepen, zoals de onheilspellende muziek, de boodschappen en de manier waarop het geweld wordt gefilmd. ‘Maar wat opvalt, is dat het geweld heel amateuristisch is. Het is niet zo gewelddadig of intimiderend zoals we vaak in dit soort video’s zien.’
Ook Bart Wallet, hoogleraar joodse studies aan de Universiteit van Amsterdam, ziet een duidelijke link tussen de incidenten van afgelopen week en de oorlog in Iran. ‘Over Ashab Al Yamin hadden we voor deze week nog nooit gehoord, ze bestaan nauwelijks op sociale media. Dus we kunnen nog niet zeggen dat dit door Iran georkestreerd is. Het geweld past wel in een breder patroon dat het Iraanse regime wanneer het in het nauw komt, de strijd verplaatst door Joodse plekken in Europa en Amerika aan te vallen.’
De groepering heeft voor zover bekend geen eigen communicatiekanalen. De video’s van de aanvallen circuleren op Telegram-netwerken die normaliter als communicatiemiddel worden gebruikt door aan Iran gelieerde militante groepen. ‘Of Ashab Al Yamin nu via Iraanse netwerken gecoördineerd wordt of niet, dit toont aan dat deze netwerken hier in elk geval van willen profiteren. Het is in hun belang intimidatie en angst te verspreiden’, aldus Klein.
Ashab Al Yamin, voluit Harakat Ashab Al Yamin Al Islamiyyah, valt letterlijk te vertalen als ‘de mensen van de rechterhand’, wat vermoedelijk verwijst naar gelovigen die naar het paradijs zouden gaan. Het logo toont overeenkomsten met de logo’s van aan Iran gelieerde militante groepen. Zo komen de wereldbol en de opgestoken arm met een geweer dat naar rechts wijst ook terug in de logo’s van Hezbollah in Libanon en Kataib Hezbollah in Irak, twee sjiitische militante organisaties.
Afgelopen maandag verscheen een verklaring van de groep, waarin ze oproept tot de jihad. De tekst is opgesteld in het Arabisch, niet in het Perzisch, de voertaal in Iran. Het is onduidelijk waar de verklaring voor het eerst werd gedeeld.
‘De verklaring is zeer algemeen van aard en niet per definitie Iraans of sjiitisch. Er wordt ook met geen woord gerept over joden, synagogen, Israel of Iran’, zegt Joas Wagemakers, universitair docent islam en Arabisch aan de Universiteit Utrecht. ‘Op basis van deze informatie is het allemaal erg vaag en zou ik geen conclusies durven trekken.’
De Belgische premier Bart De Wever waarschuwde donderdag, naar aanleiding van het incident in Luik, voor de opmars van door Iran aangestuurde terreurcellen in Europa. Vorige week werden in Londen vier mannen opgepakt op verdenking van spionage voor Iran. Ze zouden Joodse locaties zoals synagoges en individuen in kaart hebben gebracht, mogelijk met het doel om een aanslag te plegen.
De Nederlandse overheid wil nog geen link leggen tussen de incidenten in Rotterdam en Amsterdam en Iran. Vrijdag pakte de politie vier verdachten uit Tilburg op voor de aanval op de synagoge in Rotterdam. Het gaat om twee mannen van 19, een man van 18 jaar oud en een tiener van 17 jaar oud. Over hun achtergrond en motieven heeft de politie nog niets naar buiten gebracht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant