Cyborgs De Russische start-up Neiry experimenteert met drone-duiven en AI-ratten en wist daarmee het Kremlin te interesseren. Internationaal roepen de proeven zorg en scepsis op.
Een duif met een neuro-interface die door de Russische start-up Neiry werd gebruikt.
Een rat met een usb-uitgang in zijn kop. Een koe met implantaten om de melkproductie te bevorderen. Op afstand bestuurbare duiven als drones van vlees en bloed. Voor de Russische tech-ondernemer Aleksandr Panov zijn bekabelde dieren geen verre toekomstfantasieën, maar reële scenario’s die Rusland beter en machtiger kunnen maken. Met zijn in 2018 opgerichte start-up Neiry Group, en financieel gesteund door de Russische regering, zoekt Panov de grenzen op tussen dieren en robots, en creëerde hij een mediahype.Vooral de door Neiry gepresenteerde ‘drone-duiven’ krijgen internationaal veel aandacht. Het experiment klinkt even futuristisch als eenvoudig, zo blijkt uit een beschrijving op de onafhankelijke Russische academische website T-Invariant. Enkele elektroden worden in de hersenen van de duif geïmplanteerd en verbonden met een stimulator op de rug van het dier. Deze is gekoppeld aan een controlemechanisme, dat de duif zijn vlieginstructies geeft. Via pulsen zou de stimulator het dier een met gps uitgestippelde route kunnen laten vliegen.
Volgens ondernemer Panov, die zijn carrière in de marketing begon, zijn vogels „ideaal” voor het monitoren van productieprocessen, infrastructuurprojecten en bij reddingsoperaties. De dieren hoeven niet getraind te worden, kunnen grote afstanden overbruggen en kunnen vliegen op plekken waar conventionele drones geen toegang toe hebben. Zijn bedrijf bezweert dat de dieren geen pijn lijden en goed worden verzorgd. Tegen het Russische Forbes zei Panov al te kijken naar raven voor transport, meeuwen voor kustbewaking en albatrossen voor offshore-projecten.
Tot zover de toekomstmuziek. Op de video die Neiry eind vorig jaar op Telegram plaatste, is een met plastic afgeschermde testomgeving te zien, met daarin twee stoelen en een kooi. Een vrouw laat de vogel los en geeft het commando „links” of „rechts”, waarna de duif in een wat hoekige beweging naar de linker- of rechterstoel fladdert. Uit de korte, aan elkaar geplakte beelden wordt niet duidelijk of het dier aangestuurd wordt en of het pijn of stress ervaart. Neiry geeft geen onderzoeksresultaten vrij, waardoor de claims door buitenstaanders onmogelijk te controleren zijn.
Volgens hoogleraar cognitieve neurowetenschappen Nick Ramsey, van het UMC Utrecht, is het ‘besturen’ van een dierenbrein in principe mogelijk. „De gouden regel is dat je de wil van een dier niet kunt beïnvloeden. Maar als een dier eenmaal zelf gaat lopen of vliegen, kun je met behulp van pulsen het ene deel wel harder laten werken dan het andere, zodat het dier van richting verandert”, legt hij telefonisch uit. Probleem daarbij is dat een dier gaat compenseren, bijvoorbeeld als het een voederbakje ziet. „Bij dieren met een beperkte wilskracht, zoals kakkerlakken, is manipulatie makkelijker dan bij grotere dieren.”
Andere wetenschappers hebben ethische bezwaren tegen de Russische experimenten geuit. „Het voelt griezelig wanneer we hersenimplantaten gebruiken om dieren te manipuleren”, zei bio-ethicus Nita Farahan van de Amerikaanse Duke University tegen persbureau Bloomberg. Hoewel proeven volgens haar soms toelaatbaar zijn, moeten dieren niet worden „ingezet alsof het producten zijn”. Overigens is Rusland niet het eerste land dat met zo’n vinding komt. Ook China ontwikkelde duiven-drones, die vanwege eerdergenoemde bezwaren nog geen praktische toepassing hebben.
Niettemin kan Neiry in Rusland rekenen op grote belangstelling. Sinds de oprichting in 2018 haalde de start-up omgerekend ruim 10 miljoen euro op bij investeerders. De belangrijkste geldschieters zijn het aan het Kremlin gelieerde Nationaal Technologie Fonds en investeringsfonds Voschod, opgericht door oligarch Vladimir Potanin. Interessanter is dat Neiry samenwerkt met het Instituut voor Kunstmatige Intelligentie van de Moskouse Staatsuniversiteit, dat wordt geleid door Poetins (vermeende) jongste dochter Katerina Tichonova.
Met het team van Tichonova toonde Neiry in 2024 witte ratten die hij ‘pythia’s’ noemde, naar de hogepriesteres van het orakel van Delphi. De ratten zijn via een chip in de hersenen verbonden met een AI-computer. Een video op de website toont een rat met een blokje op zijn kop, die complexe vragen lijkt te beantwoorden door op een toets met „ja” of „nee” te drukken. Ook hier wordt de motoriek beïnvloed. Vorig jaar presenteerde het bedrijf koeien, wier melkproductie door neuro-implantaten zou worden opgeschroefd. „Dit is geen toekomst, dit gebeurt vandaag”, zei technologisch directeur Aleksandr Romanov, staand in een weiland.
Hoewel Panov en Neiry bezweren geen militaire plannen te hebben, is niet iedereen daar gerust op. ‘Drone-vogels’ en andere cyborgs lijken perfect voor militaire doeleinden. Het zou niet voor het eerst zijn dat Rusland ervan verdacht wordt dieren te gebruiken voor spionage. In 2019 dook een beloega (witte walvis) op in Noorse wateren, die volgens vissers een camera bij zich droeg. Het dier werd spottend Hvaldimir gedoopt, naar het Noorse woord voor walvis (hval) en Vladimir Poetin. Tijdens de Koude Oorlog experimenteerden zowel Rusland als de VS met honden, katten en andere dieren.
Volgens hoogleraar Ramsey zijn drones van metaal of kunststof voor militaire doeleinden vele malen effectiever. „Ze kunnen tegen wind, hoeven niet te eten en je kunt ze groter of kleiner maken.” Neiry’s experiment noemt hij daarom „meer een kunstje”.
In Panovs werkelijkheid zijn de duiven en ratten nog maar het begin van een glanzende toekomst. Op Telegram fantaseerde Panov in januari over de verkoop van „buitengewone” mensen aan de staat en over „herprogrammering” van Oekraïners (die „natuurlijk gewoon Russen zijn”). Tegen Bloomberg zei hij eind december een nieuwe menselijke soort te willen creëren: „de Homo superieur.” Oud-marketeer Panov weet zijn experimenten goed te verkopen. Maar de moeilijk fladderende duiven laten zien dat de praktische toepassing nog ver weg is.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren