Migratie Arbeidsmigranten uit de EU mogen stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen, als zij ingeschreven staan in de Basisregistratie Personen. Gaan ze dat doen? „Ik ben vooral bezig met werken.”
Anna Rogalska is een van de EU-migranten in Nederland die van plan zijn te stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen.
„Polska?”, vraagt gemeenteraadslid Vincent Thepass (GroenLinks-PvdA) een vrouw voor een Poolse supermarkt. Met een stapeltje flyers staat hij in het Haagse Rustenburg Oostbroek, de wijk met relatief het hoogste aantal arbeidsmigranten van de hele stad. „Mag ik u er eentje geven?”
Thepass hoopt dat arbeidsmigranten ook gaan stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen deze week. Daarom heeft hij zelf flyers laten drukken met een foto van hem (hij staat op plek 5 op de lijst) en een Poolse tekst. „Als arbeidsmigrant werk jij keihard. Daar wordt veel geld aan verdiend, maar jij ziet daar weinig van terug. (..) Als gemeenteraadslid strijd ik voor de rechten van alle arbeidsmigranten.”
In Den Haag wonen naar schatting zo’n 50.000 arbeidsmigranten. In wijken waar veel arbeidsmigranten wonen, is de opkomst bij verkiezingen doorgaans laag. De gevolgen van de „flexeconomie” ziet Thepass in de kwetsbare wijken terug, waar onder andere spanningen ontstaan tussen oude en nieuwe bewoners. De lokale politiek moet de positie van arbeidsmigranten helpen verbeteren door louche uitzendbureaus en verhuurders aan te pakken, vindt hij.
Arbeidsmigranten uit de EU mogen stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen, als zij zijn ingeschreven in de Basisregistratie Personen. Nederland telt naar schatting ongeveer een miljoen arbeidsmigranten. Honderdduizenden van hen zijn niet ingeschreven. Maar ook van de migranten die wel ingeschreven staan, gaat het grootste deel niet naar de stembus. Veel van hen weten niet dat ze stemrecht hebben. Sommigen weten dat wel, maar stemmen alsnog niet.
Als even later blijkt dat weinig supermarktbezoekers zijn flyer willen aannemen, loopt Thepass naar binnen en vraagt bij de kassa of hij een stapeltje flyers in de winkel mag leggen. „Ja, hoor”, zegt de winkelmanager in het Engels, als Thepass haar na even zoeken gevonden heeft. De flyers komen op de glazen vitrine boven de Poolse worsten te liggen.
Er zijn geen exacte cijfers van het stemgedrag van arbeidsmigranten. Maar bijvoorbeeld van Polen, de grootste groep EU-migranten, is bekend dat zij doorgaans in Nederland niet stemmen. Dat zegt econoom Malgorzata Bos-Karczewska, die gemeenten en ministeries adviseert over arbeidsmigratiebeleid. Door de jaren heen volgde ze het stemgedrag van Polen in Nederland.
Ook deze verkiezingen zullen weinig laagbetaalde EU-arbeidsmigranten gaan stemmen, verwacht Bos-Karczewska. „Er is vanuit de politiek weinig interesse in arbeidsmigranten”, zegt ze. De kiezersgroep is door de taalbarrière moeilijk te bereiken. „Arbeidsmigranten zijn zelf doorgaans ook niet geïnteresseerd in de Nederlandse politiek.” Ze zijn hier gekomen om geld te verdienen, werken lange dagen en zijn druk met het ‘overleven’ van dag tot dag. „Ook volgen ze het nieuws hier niet en hebben ze geen zicht op wat er in Nederland speelt.”
Daarbij speelt een fundamentele kwestie, zegt Bos-Karczewska: „Namelijk de vraag of arbeidsmigranten volwaardige burgers zijn.” De politiek heeft volgens Bos-Karczewska altijd de wens dat arbeidsmigranten na enige tijd terugkeren naar hun eigen land. „Net als vroeger bij Turken en Marokkanen. Arbeidsmigranten zijn handjes die ons tijdelijk helpen met de economie. Maar feit is dat lang niet iedereen uiteindelijk terugkeert.”
De Poolse Anna Rogalska (47) kwam zes jaar geleden naar Nederland om als leidinggevende bij een gerookte-visfabriek te werken. „Alle ellende die je je bij arbeidsmigranten kunt voorstellen, overkwam mij.” Ze had problemen met haar huisbazen en het uitzendbureau waar ze voor werkte. Ze raakte zelfs eventjes dakloos. Nu werkt ze in Schiedam bij een initiatief om arbeidsmigranten wegwijs te maken in Nederland. „Ik help andere Polen die in de problemen komen.”
Deze verkiezingen gaat Rogalska voor het eerst stemmen. „Zolang we democratie hebben in dit land vind ik dat ik gebruik moet maken van mijn stemrecht”, zegt ze. In Polen heeft ze ook altijd gestemd. De vorige keer dat ze kon stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen, wist ze nog niet goed hoe alles werkt in Nederland. Ook dacht ze toen nog dat ze binnenkort terug zou keren naar Polen. „Inmiddels heb ik hier een dochter gekregen en wil ik voorlopig in Nederland blijven. Door te stemmen probeer ik te zorgen voor een betere toekomst voor mij en mijn dochter in dit land.”
Rogalska verzamelde alle flyers over de verkiezingen die ze kon vinden. Ze leest verkiezingsprogramma’s en vulde een stemprogramma in. De uitkomst was voor haar niet verrassend. Ze stemt altijd links. Ook vraagt ze haar van origine Nederlandse collega’s naar hun mening over specifieke politici. „Zo probeer ik een beeld te vormen van wie er in de politiek te vertrouwen is en wie niet.”
Bij andere Polen ziet Rogalska weinig interesse in de verkiezingen. „Ik begrijp het wel”, zegt ze. „Ze hebben zo veel andere problemen dat ze geen tijd hebben om zich hiermee bezig te houden. Ook hebben ze er geen vertrouwen in dat iemand voor hen op zal komen in de politiek.”
Rogalska hoopt dat de politiek arbeidsmigranten onder andere kan helpen aan meer mogelijkheden voor omscholing. „Ik weet dat veel arbeidsmigranten zich verder willen ontwikkelen op de arbeidsmarkt. Nederlandse taallessen voor arbeidsmigranten zouden al een mooi begin zijn.”
Ook moet er volgens Rogalska betere huisvesting voor arbeidsmigranten komen. En toegang tot de zorg. „Er zijn weinig huisartsen waar we terechtkunnen door het tekort aan huisartsen. Dat kan voor iedereen in Nederland een probleem zijn, maar als je de weg in het systeem niet weet is het nog moeilijker.”
Econoom Bos-Karczewska vraagt zich af: „Welke politicus gaat z’n nek uitsteken voor iets waar sowieso geen consensus over is: namelijk dat arbeidsmigranten moeten integreren in Nederland?”
Het Roosendaalse kandidaatraadslid Joost van Woelderen van de lokale partij Roosendaalse Lijst vindt dat arbeidsmigranten wél moeten integreren in Nederland. De partij besloot om Poolstalige flyers te maken om Polen te informeren over hun stemrecht. Op de flyer staat niet: stem op ons. „Het doel is om mensen er überhaupt van bewust te maken dat hun stem ertoe doet.”
In Roosendaal wonen veel arbeidsmigranten, zegt Van Woelderen, die doorgaans werken bij de distributiecentra in de buurt. Naast 3.400 migranten die zijn ingeschreven in de basisregistratie, zijn er nog eens 10.000 die niet geregistreerd staan. De grootste groep is Pools. „Wij vinden het belangrijk dat arbeidsmigranten op alle mogelijke manieren meedoen met de samenleving waar ze in terecht zijn gekomen.” De flyers lieten hij en zijn partijgenoten achter bij lokale uitzendbureaus en ze deden ze in de brievenbus in panden waarvan ze weten dat daar arbeidsmigranten wonen.
De lokale fractie van Denk in Venlo voert ook actief campagne in buurten waar veel arbeidsmigranten wonen. „En op campagnedagen bij de lokale supermarkten”, vertelt Denk-raadslid Selim Özçelik. „Maar het aanspreken blijkt door de taalbarrière lastig.” Van de door NRC benaderde politieke partijen in Venlo is Denk de enige die reageerde op de vraag naar hun plannen voor het benaderen van arbeidsmigranten. In Venlo wonen net als in Roosendaal veel arbeidsmigranten, onder meer door de aanwezigheid van uitzendbureau Otto Workforce – het grootste voor arbeidsmigranten in Nederland.
De Poolse Iwona Tomasz (41) uit Schiedam laat zich niet overtuigen om te gaan stemmen. „Eerlijk gezegd heb ik niets met politiek.” In Nederland dan, en zeker niet met de lokale politiek. In Polen stemt ze voor de nationale verkiezingen wel altijd. Ze woont inmiddels veertien jaar in Nederland. „Ik voel me niet betrokken bij de Nederlandse politiek. Ik kijk geen tv en volg geen nieuws hier. Ik heb daar ook geen tijd voor.”
Tomasz woont alleen en heeft twee banen: als recruiter voor een uitzendbureau en als reïntegratiecoach van Poolse mensen die ziek zijn geworden. Ook geeft ze andere Polen in Nederland advies over hoe alles hier werkt. Ze doet dat op haar TikTok-kanaal. In een jaar tijd kreeg ze 16.000 volgers. „Ik ben vooral bezig met mijn werk en inkomen en het hebben van een rustig leven.”
Misschien zouden meer arbeidsmigranten stemmen als er meer mensen met een Poolse achtergrond in de lokale politiek actief zouden zijn, zegt Tomasz. „Dan zouden we het gevoel hebben dat iemand onze problemen echt begrijpt.”
De Poolse Maks Kazikowski (21) en Filip Kalinowski (25) organiseerden allebei evenementen om hun Poolse landgenoten te informeren over hun stemrecht. Kazikowski is tweedejaarsstudent internationaal recht aan de Haagse campus van Universiteit Leiden en vicevoorzitter van de Poolse studentenvereniging Polsoc. Kalinowski kwam zes jaar geleden naar Nederland om geschiedenis te studeren en werkt inmiddels als projectmanager bij een bedrijf in Rotterdam. Hij richtte debatclub DLR op, waar vooral Poolse kennismigranten in Nederland lid van zijn.
Beide evenementen hadden een lage opkomst, vertellen Kazikowski en Kalinowski. Hoogopgeleide Polen zijn goed geïnformeerd en volgens hen zelf in staat om uit te zoeken hoe het stemmen hier werkt. Om andere Polen te bereiken, die daar misschien meer baat bij hebben, ging Kalinowski langs bij een informatiepunt voor arbeidsmigranten in Rotterdam Zuid. In wijken als Charlois en Carnisse wonen veel Polen die volgens Kalinowski in hun „Poolse bubbel” zitten en geen aansluiting hebben met de rest van hun omgeving. Hij gaf bij het informatiepunt een presentatie over het stemmen en over de vraag waar de gemeente precies invloed op heeft. Er kwamen zo’n vijftien mensen op af.
„Mensen bleken niet te zijn gekomen om iets te leren over hun stemrecht, maar om te klagen over hun vereniging die geen toegang kon krijgen tot een bepaalde ruimte voor een evenement”, zegt hij. Hun klacht had vrijwel niks met verkiezingen te maken. „Vervolgens sprak ik mensen die al vijftien tot twintig jaar in Nederland woonden, maar niet wisten dat ze stemrecht hebben. Sommige mensen zeiden: de gemeente doet niets voor ons, en dan vragen ze ons nu om naar de verkiezingen te komen? Waarom zouden wij dat doen als zij niets voor ons regelen?”
Student internationaal recht Kazikowski organiseerde een evenement in een Pools restaurant in Den Haag om studenten te informeren over hun stemrecht. Er kwamen geen studenten op af. „Er waren wel wat random luisteraars in het restaurant”, vertelt hij. „Ik denk dat we misschien wel twee mensen hebben overtuigd om te gaan stemmen.”
Het wordt zijn eerste keer stemmen in Nederland. Waarschijnlijk stemt hij Volt of D66, zegt hij. Of iets linkser. Thema’s die hij belangrijk vindt: huisvesting (over een paar maanden moet hij zijn studentenkamer uit en zoekt hij iets nieuws). Arbeidsomstandigheden. Denk aan het zware werk dat uitzendkrachten doen in distributiecentra. Kansen op de arbeidsmarkt. „Veel arbeidsmigranten doen werk beneden hun opleidingsniveau, en blijven daar omdat hun diploma’s niet erkend kunnen worden. Dat moet anders.”
Kazikowski zit als student in een comfortabele positie vergeleken met veel andere Polen in Nederland, weet hij. „Wij studenten vinden dat we door te stemmen moeten opkomen voor andere EU-migranten in Nederland, die het veel slechter hebben. Zij worden gediscrimineerd en hebben een stem nodig. Door zelf te gaan stemmen, hoop ik hen die stem toch een beetje te geven.”
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag