Inflatie is het eerste economische gevolg van de afsluiting van de Straat van Hormuz. Hoe langer de oorlog in het Midden-Oosten duurt, hoe zwaarder de consequenties ook voor Nederland kunnen worden.
is verslaggever macro-economie van de Volkskrant.
Wordt het leven al duurder door de oorlog in het Midden-Oosten?
Dat er geen gevulde olietankers meer door de nauwe Straat van Hormuz varen, betekent ‘de grootste aanbodschok uit de geschiedenis van de wereldwijde oliemarkt’. Aldus een organisatie die het zou moeten weten, het Internationale Energie Agentschap (IEA).
Waar de Golfstaten voor de oorlog nog 20 miljoen vaten olie per dag de grond uit pompten, loopt dat in maart terug tot 8 miljoen vaten. Dat merken consumenten meteen; iedereen die dezer dagen tankt, zal een zacht gemopper niet kunnen onderdrukken.
Het inflatiepercentage wordt door het CBS berekend aan de hand van een ‘boodschappenmandje’: zo’n 10 procent van de goederen en diensten daarin worden direct door de olie- en gasprijzen beïnvloed. Olie (5 procent) voor het vervoer, gas (ook 5 procent) voor verwarming en elektriciteit. Die laatste inflatoire effecten druppelen wat later binnen. Veel energie- en gascontracten staan immers voor langere tijd vast.
Heeft de oorlog gevolgen op de langere termijn?
Jazeker, zegt Christiaan van der Kwaak, universitair hoofddocent monetaire economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Kunstmest is bijvoorbeeld een product waarvoor veel olie en gas nodig is. ‘Europa heeft dat grotendeels al ingeslagen voor komend seizoen, maar Azië wordt hard geraakt.’
Voedselprijzen zullen stijgen, want producenten rekenen hun hogere energie- en kunstmestprijzen door aan de consument. Ook de prijs van helium, een bijproduct van gaswinning en nodig in de medische sector en bij chipproductie, is inmiddels verdubbeld.
Van der Kwaak: ‘Als 20 procent van de beschikbare olie structureel wegvalt, een grondstof voor zoveel producten, moet de wereld zich aanpassen. Dat betekent hogere prijzen en meer schaarste. Binnen een jaar gaan we dit echt merken.’ Het Centraal Planbureau schat dat de oorlog de inflatie tot 1,5 procentpunt extra kan laten oplopen.
Dat komt op een moment dat Nederland al kwetsbaar is wat betreft hogere prijzen, zegt Nick Kounis, hoofdeconoom bij ABN Amro. ‘De inflatie is hier hoger gebleven dan in de rest van Europa. De arbeidsmarkt is krap, de economie presteert sterk en de regering heeft veel compensatiemaatregelen genomen.’
Hoe lang kan dit gaan duren?
‘Hoe drastisch de impact op de economie is, staat of valt bij het moment waarop de Straat van Hormuz weer open gaat’, zegt Van der Kwaak. Varen de schepen morgen weer, dan is de verstoring te vergelijken met die van de Ever Given, het schip dat in 2021 strandde in het Suez-kanaal en het vrachtverkeer bijna een week lang blokkeerde.
Gaat de oorlog nog maanden door, dan zal hij volgens Van der Kwaak ‘grotere consequenties hebben dan de gascrisis na de Russische inval in Oekraïne’. Toen besloot Europa zelf geen Russisch gas meer te kopen, maar bleef de wereldwijde gasproductie op peil. ‘Nu staat wereldwijd 20 procent van de olieproductie buitenspel’.
De waarheid is, geeft Kounis toe, ‘dat we het gewoon niet weten. De doelen zijn onduidelijk, de boodschappen hierover evenzeer’. De Amerikaanse president Trump zei dit weekend dat het conflict voorbij is ‘als hij dit aanvoelt’, vertelt Kounis. ‘Dat maakt het best een beetje ingewikkeld.’
Het is de taak van de Europese Centrale Bank (ECB) om de inflatie te beteugelen. Gaat dat lukken?
Donderdag komt de bank met een nieuw rentebesluit. De algemene verwachting is dat de ECB deze keer niets aan de rente verandert om de ontwikkelingen te kunnen afwachten.
‘Voor een deel zul je de inflatie gewoon moeten laten oplopen’, zegt Van der Kwaak, ‘daar kun je niets aan doen.’ Maar de ECB moet vooral niet te lang wachten met de rente verhogen zoals bij de energiecrisis in 2022. Dat is hét anti-inflatiemiddel, omdat lenen duurder en sparen aantrekkelijker wordt en de economie daardoor afkoelt. ‘Als mensen en bedrijven het vertrouwen verliezen dat de ECB de inflatie op 2 procent wil houden, verhogen zij uit voorzorg hun prijzen en dat wakkert de inflatie alleen maar verder aan.’
Maar een hogere rente is toch ook niet wenselijk? Zeker niet voor landen met een hoge staatsschuld?
Ook een hogere rente is vervelend, beseft Van der Kwaak. ‘Bij zo’n vervelende aanbodschok word je linksom of rechtsom gebeten. Maar je wilt niet dat de inflatie uit de hand loopt, daartegen moet je pijnlijke maatregelen nemen.’
Dat betekent dat landen met grote staatschulden en overheidstekorten, zoals Frankrijk, het lastiger krijgen om op de negatieve economische ontwikkelingen te reageren.
Dat is een risico, beaamt Kounis, al verwacht hij vooralsnog dat de economische schade beperkt zal blijven. Maar toch: als in het meest negatieve scenario de oorlog de rest van het jaar aanhoudt, dan zou dat kunnen leiden tot vijf kwartalen van minieme economische groei en hoge inflatie.
De rente zal dan stevig stijgen. Dat brengt het risico van ‘non-lineaire effecten’ met zich mee, zegt Kounis. Beleggers verliezen hun vertrouwen, rentes op staatsobligaties schieten de hoogte in en bedrijven kunnen hun aflossingen niet meer betalen. ‘Zo kan de directe impact van de olieschok leiden tot rente-effecten die we nu nog niet kunnen voorzien.’
Source: Volkskrant