De oorlog in Oekraïne is uitgegroeid tot een conflict waarin voor sommige politieke leiders stoppen grotere risico’s kunnen inhouden dan doorgaan. En wie naar de strijd rond Iran kijkt, ziet ook daar iets soortgelijks gebeuren.
Iran heeft laten zien dat oorlogen vaak onverwacht beginnen voor de partij die het doelwit wordt. Oekraïne laat zien dat het, eenmaal begonnen, kan doorgaan op manieren die de agressor nooit had voorzien.
Vier jaar later heeft Poetins ‘speciale militaire operatie’ (die tien dagen had moeten duren) geen onstuitbare oorlogsmachine onthuld, maar eerder een pokerspeler die het einde van zijn fiches nadert en toch blijft glimlachen aan de tafel van vastgelopen onderhandelingen.
Donald Trump heeft het meer dan eens gezegd, telkens met dezelfde nonchalante zekerheid: ‘Zelensky heeft geen kaarten.’ Maar kijk eens beter naar de tafel waaraan de drie spelers zitten. Zelensky, met een hand die zwaar is getroffen maar nooit is opgegeven. Trump, die kaarten uitdeelt die moeiteloos uit zijn mouw lijken te verschijnen. En Poetin, met de geoefende pokerface van een doorgewinterde KGB-officier. Een man die zijn hele carrière heeft gebouwd op het imago van kracht uitstralen die hij niet langer volledig bezit.
Wat houdt Poetin dan eigenlijk in zijn hand? De ervaren Russische soldaten die de invasie leidden, liggen nu koud in Oekraïense grond, zonder ooit de kans te hebben gehad hun mooiste uniformen en onderscheidingen te dragen tijdens de overwinningsparade in Kyiv. Geen van Poetins verklaarde doelen, van de ‘demilitarisering’ tot de ‘denazificatie’ van Oekraïne, is bereikt.
In plaats daarvan heeft hij een gebied verkregen dat door explosies is omgeploegd en met mijnen is doorspekt. Een gemilitariseerde industrie die in leven wordt gehouden door microchips uit televisies en wasmachines, en een leger waarin veel professionals zijn verdwenen of vervangen door gevangenen en dienstplichtigen die van straat zijn geplukt.
Dit is niet de hand van een winnaar. Dit is de hand van een speler die al zijn troefkaarten heeft opgemaakt en het zich niet kan veroorloven van tafel op te staan, omdat zijn persoonlijke autoriteit op het spel staat.
Over de auteur
Sergey Maidukov is schrijver. Hij woont in Kyiv.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Rusland heeft in Oekraïne meer doden en gewonden geleden dan in alle conflicten waarbij het sinds 1945 betrokken is geweest. De grootschalige invasie heeft het Kremlin ongeveer 1,2 miljoen slachtoffers opgeleverd, waarvan zo’n 325 duizend doden. Dat zijn meer dan het dubbele van de verliezen die Oekraïne heeft geleden, volgens het Center for Strategic and International Studies (CSIS), dat gegevens verzamelt van militair personeel, inlichtingendiensten en verschillende regeringen.
De Navo schat dat Moskou elke maand ongeveer 30 duizend militairen verliest. Dit wijst erop dat de druk op het Russische leger inmiddels zijn rekruteringscapaciteit overstijgt, zelfs met de inzet van buitenlandse strijders en gevangenen. En deze trend zal waarschijnlijk alleen nog maar worden versterkt.
De nieuw benoemde Oekraïense minister van Defensie, Mykhailo Fedorov, heeft verklaard dat zijn doel is de Russische verliezen op te voeren tot 50 duizend per maand – waardoor Poetin zal worden geconfronteerd met kosten die geen enkele economie in de huidige toestand van Rusland langdurig kan dragen. Gezamenlijke pogingen van de VS en Rusland om Oekraïne onder druk te zetten een opgelegde vrede te accepteren zijn door Zelensky beantwoord met een hardnekkig standpunt: zijn land zal ‘nooit zijn onafhankelijkheid opgeven’ en zal niet onderhandelen over ‘zijn land of zijn soevereiniteit’.
Zijn vastberadenheid heeft goede redenen.
Oekraïne stelt dat de verliezen van het Kremlin 37 duizend artilleriestukken omvatten, 24 duizend gepantserde gevechtsvoertuigen, 1.300 luchtverdedigingssystemen, 430 vliegtuigen en bijna 350 helikopters. De verliezen aan militaire transportvoertuigen worden geschat op 79 duizend voertuigen, waardoor men steeds afhankelijker wordt van gevorderde civiele vrachtwagens, busjes en minibusjes. Als deze cijfers kloppen, heeft Poetins militaire gok zijn leger een zevende deel van ’s werelds totale gevechtstanks gekost.
Ook het verlies van naar schatting 136 duizend militaire drones lijkt steeds moeilijker te herstellen. De belangrijkste leveranciers van Rusland – Iran en Venezuela – zijn verzwakt door Amerikaanse druk. Tegelijkertijd werken technisch onderlegde teams in Kyiv met mobiele 3D-printlaboratoria die elke drie uur tien nieuwe onbemande systemen kunnen produceren. Ze hebben zelfs een eenvoudige wegwerpdrone van papier getest, uitgerust met een motor en een camera. De asymmetrie tussen Rusland en Oekraïne is niet alleen materieel, ze is er ook een van moderniteit.
Op dit moment ontvangt Kyiv officiële verzoeken van elf landen – samen met de Verenigde Staten en verschillende Europese staten – die Oekraïne vragen om hulp bij hun luchtverdediging tegen Iraanse Shahed-drones. Opvallend genoeg heeft geen enkele Golfstaat een soortgelijk verzoek aan Rusland gedaan. De balans van soft power verschuift. Vier jaar geleden leek Oekraïne een gemakkelijke prooi voor zijn imperiale buur. Nu lijkt het eerder op een vesting die Poetin niet kan doorbreken.
Het in Washington gevestigde CSIS heeft opgemerkt dat Russische troepen aan het Pokrovsk-front langzamer oprukken dan de Britten tijdens de Slag aan de Somme in 1916. In het huidige tempo zou het Russische leger meer dan 150 jaar nodig hebben om de resterende 80 procent van Oekraïne te veroveren. Zelfs als het zijn enorme verliezen aan manschappen en materiaal zou kunnen volhouden. Maar dat kan het niet.
Moderne oorlogsvoering blijkt heel anders te zijn dan Poetin zich had voorgesteld, geïnspireerd door Stalins overwinningen. Het tijdperk van duidelijk afgebakende frontlinies is grotendeels voorbij en vervangen door een enorme, verschuivende ‘grijze zone’ die zich over honderden kilometers uitstrekt. Grootschalige offensieven met gepantserde colonnes, massale infanterie en gecoördineerde luchtmacht zijn zeldzaam en kostbaar geworden.
Terwijl Rusland zich moeizaam een weg baant in brute gevechten om kleine dorpen en buitenwijken, treft Oekraïne Russische spoorwegnetwerken, munitiedepots, olie-installaties en energiecentrales – diep op Russisch grondgebied. Zijn front van bijna duizend kilometer blijft beschermd door bunkers, mijnenvelden en betonnen antitankhindernissen die bekendstaan als ‘drakentanden’, herinneringen aan een oorlog waarvan Poetins generatie dacht dat die allang voorbij was.
Hoe lang kan Rusland dit volhouden? De economische realiteit van het land is veel minder gunstig dan die van de Sovjet-Unie. Terwijl sancties zijn oliebedrijven treffen en tankers van zijn schaduwvloot in beslag worden genomen, heeft de Russische centrale bank zwaar moeten putten uit haar valutareserves. De industriële productie vertraagt, de vraag van consumenten verzwakt, de rente schommelt rond 16 procent, de inflatie blijft hardnekkig hoog en de economische groei daalde in 2025 tot ongeveer 0,6 procent.
Poetin kan dit allemaal begrijpen. Toch kan hij zijn kaarten niet op tafel leggen en een nederlaag toegeven. Niet in staat de oorlog definitief te winnen, lijkt hij evenmin bereid hem te beëindigen. Voor een leider die het conflict theoretisch op elk moment zou kunnen stoppen, kan vrede een veel groter politiek risico vormen dan de oorlog voortzetten. Hij heeft te veel van zijn persoonlijke autoriteit ingezet om te kunnen stoppen.
Donald Trump, die Poetin lange tijd bewonderde, bevindt zich nu in een structureel vergelijkbare val, al ligt die in het Midden-Oosten, ver ten zuiden van Oekraïne. Beide leiders, die hebben besloten het internationaal recht te vervangen door het recht van de sterkste, kunnen zich geen gezichtsverlies veroorloven. Beiden zijn gijzelaars geworden van hun eigen beslissingen.
Hoe luider het Witte Huis en het Kremlin spreken over onvermijdelijke overwinningen, hoe meer dat zelfvertrouwen op iets anders begint te lijken. Op bluf.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant