Ben je een lente-, zomer-, herfst- of wintertype? De persoonlijke kleurenanalyses vliegen je om de oren op TikTok en Instagram. Wat is de theorie hierachter en hebben kleuren écht invloed op iemands voorkomen?
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen. Auteur van het boek: Beter Leven - lifehacks volgens de wetenschap.
Terwijl er een felgekleurde lap stof onder de kin van de verslaggever wordt geschoven, lijkt het gezicht te transformeren. ‘Kijk’, zegt kleurenanalist en psycholoog Flora Luys van The Colour Club terwijl ze de stoffen wisselt, ‘je bent een overduidelijke herfst.’ Wat ooit was voorbehouden aan chique dames in dure boetieks, is inmiddels overal. Op sociale media wemelt het van de filmpjes waarin gebruikers ‘hun seizoen ontdekken’ met AI-filters, maar ook offline wint de kleurenanalyse aan populariteit. In grote steden zijn tientallen studio’s te vinden waar ‘het vinden van je natuurlijke palet’ al gauw 200 euro kost.
Hoogleraar Visuele Cultuur Anneke Smelik ziet de heropleving van de kleurenanalyse als een reactie op de tijdgeest. ‘Vroeger was zo’n analyse echt iets elitairs’, zegt ze. ‘Vrouwen die de politiek ingingen of een hoge functie bekleedden, lieten zich adviseren om een imago van gezag en betrouwbaarheid op te bouwen.’ Nu worden we door videobellen en foto’s op sociale media vaker dan ooit met ons eigen beeld geconfronteerd, ziet Smelik, waardoor optimalisatie van ons uiterlijk belangrijker wordt.
Waar komen die seizoenen dan vandaan? De fundering voor de seizoensindeling werd ruim een eeuw geleden gelegd door kleurenpionier Johannes Itten. Als docent aan de Bauhaus-kunstacademie merkte hij dat studenten onbewust kleuren kozen die bij hun uiterlijk pasten. Hij ontwikkelde een kleurenleer rond zeven contrasten, zoals licht-donker en warm-koud. Die theorie werd later door de Fashion Academy in Californië vertaald naar de sferen van de jaargetijden. Zo wordt de ‘winter’ als koel en contrastrijk gedefinieerd, de ‘herfst’ als warm en gedempt, de ‘lente’ is helder en fris en de ‘zomer’ zacht en poederig.
Tijdens een persoonlijke analyse wordt bepaald welk effect tinten hebben wanneer ze direct bij het gezicht worden gehouden. Luys: ‘Wie kleuren draagt die harmoniëren met zijn of haar natuurlijke kenmerken, ziet er beter uit.’ De lappentest maakt het verschil zichtbaar: zo lijken bij de verslaggever (lichte huid met contrastrijk donker haar en bruin-groene ogen) bij ‘herfstkleuren’ zoals aubergine-paars, olijfgroen en okergeel, de tanden witter en de huid egaler. Pasteltinten doen het omgekeerde en laten rimpels en schaduwen sterker uitkomen.
We testen ook diverse apps en AI-tools die een analyse ‘in luttele seconden’ beloven. AI-assistent Gemini concludeert dat het om een wintertype gaat. Zwart en koningsblauw zouden ideaal zijn, aardetinten juist niet. Bij een volgende foto bombardeert hetzelfde algoritme de gebruiker tot herfst. Andere apps blijken even inconsequent en kwalificeren de foto’s onder meer als zomer en lente.
Het illustreert de complexiteit van kleurwaarneming, zegt Jeroen Goossens, neurowetenschapper aan het Donders Instituut voor Brein, Cognitie en Gedrag van de Radboud Universiteit. ‘Onze ogen functioneren niet als een camera die simpelweg licht registreert’, aldus Goossens. ‘Onze hersenen interpreteren voortdurend contrasten om objecten van elkaar te onderscheiden.’ De context waarin een kleur staat, kan de waarneming fundamenteel wijzigen: het brein ‘corrigeert’ wat we zien op basis van de omgeving.
De menselijke huid bestaat uit drie pigmenten: bruin (melanine), geel (caroteen) en rood (hemoglobine). Houd je een lap stof onder het gezicht, dan ontstaat interactie tussen gereflecteerd licht en deze pigmenten. Goossens: ‘Als een kleur botst met de pigmenten van huid, ogen of tanden, probeert het brein het conflict op te lossen door de tegenkleur te versterken.’ Dit heet simultaancontrast.
Zijn kleuren en huid wél in harmonie, dan treedt een ‘opheffing van visuele concurrentie’ op. Schaduwen onder de ogen of roodheid rond de neus lijken optisch af te nemen. Volgens Goossens wordt dit effect sterker naarmate je langer kijkt. ‘In het dagelijks leven, wanneer we niet langdurig naar iemands gezicht staren, zal het minder opvallen.’ Dat verklaart waarom het effect tijdens een analyse zo overtuigend lijkt.
Hoewel het effect van kleurcontrasten fysiologisch is, is de waarde die we toekennen aan termen als ‘gezond’, ‘fris’ of ‘krachtig’ grotendeels cultureel bepaald, stipt Goossens aan. ‘Er is geen biologische wet die een kleur ‘koud’ of ‘warm’ maakt. Onderzoek naar huidskleurperceptie toont aan dat de voorkeur voor een bepaalde gloed sterk afhankelijk is van de culturele context. Wat we in de ene samenleving als een ‘gezonde blos’ zien, kan in een andere context juist als ongewenste roodheid worden geïnterpreteerd.’
Volgens Smelik is kleurbeleving bovendien aan mode onderhevig. 'Kleur is ook een taal van expressie en emotie’, zegt ze. Ze waarschuwt daarom voor een te rigide toepassing van de seizoensregels. ‘Het zou zonde zijn als mensen hun creativiteit laten inperken door een lijstje met toegestane kleuren. Mode is ook spelen met identiteit.’
Luys ziet dat anders. Voor haar is de analyse juist een bevrijding van ‘veilige’ keuzen. ‘De meeste mensen grijpen uit onzekerheid naar zwart of grijs, terwijl dat kleuren zijn die voor de meerderheid juist hard en onflatteus zijn’, stelt ze. Een analyse laat volgens haar zien dat iemand vaak méér kleur kan hebben dan gedacht. ‘Het doel is niet om mensen te beperken, maar om miskopen te voorkomen en betere keuzen te maken. In tijden van wegwerpkleding is dat geen overbodige luxe.’
In een tijdperk van fast fashion en overweldigende keuze-overvloed krijgt de kleurenanalyse zo een nieuwe rol: die van duurzaamheidsinstrument. Dit ziet ook Smelik: ‘In de huidige consumptiecultuur worden we doodgegooid met trends die elke paar weken wisselen. Als je weet dat een trendkleur jou echt niet staat, laat je die kleding wellicht makkelijker hangen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant