Mediastrategie Sinds hij de oorlog in Iran begon, stond Donald Trump tientallen journalisten ‘exclusief’ te woord via zijn mobiel. Veel nieuwswaardigs zegt de president in die gesprekjes niet, wel brengen ze de oliemarkt en de beurzen in beweging.
De Amerikaanse president Trump in gesprek met meereizende verslaggevers aan boord van het regeringstoestel op zondag 15 maart.
Het zou, zegt president Trump zondag aan de telefoon tegen Edward Luce van de Financial Times, „heel slecht zijn voor de toekomst van de NAVO” als bondgenoten weigeren de VS te helpen de zeestraat van Hormuz te beveiligen.
Exclusief: Trump zegt dat Iran klaar is om een akkoord te sluiten maar dat ‘de voorwaarden niet goed genoeg’ zijn, kopt NBC News de dag ervoor, nadat presentator Kisten Welker kort met de president gebeld heeft. Volgens Trump is het Iraanse olie-eilandje Kharg zojuist „gedecimeerd” door een Amerikaans bombardement, maar kan hij het „gewoon voor de lol” nog een keer bestoken.
In een telefoongesprek van krap drie minuten voorspelt de president maandagochtend aan Liz Landers van publieke omroep PBS dat olieprijzen „als een baksteen vallen” zodra de oorlog voorbij is. Voor het weekend heeft Barak Ravid van Axios hem voor de derde keer in twee weken aan de lijn. Ditmaal om – alweer – te horen dat „de oorlog geweldig gaat” en „wanneer ik wil dat het eindigt, eindigt het”.
Donald Trump – nooit te bescheiden of onvoorbereid om met journalisten te praten – is sinds hij de oorlog in Iran begon wel heel erg bereikbaar. Bel hem vroeg in de ochtend, of juist wanneer hij ’s avonds laat alleen in de presidentiële slaapkamer wakker ligt; vlak na het golfen of tijdens een bespreking waar hij zich graag van laat afleiden — tientallen verslaggevers hebben al ‘beet’ gehad. Hij gunt ze nooit meer dan een paar minuten: voor doorvragen, feiten checken of repliek is geen tijd. Onder het mom van ‘exclusiviteit’ worden zijn woorden vrij ongefilterd gepubliceerd.
Het mobiele een-op-een gesprek met Trump is het jongste statussymbool in journalistiek Washington geworden. ‘Kijk, mij neemt hij op’. Journalisten ruilen het nummer onderling voor dat van andere regeringsleiders en zakenlui zouden er zelfs voor willen betalen, schrijft The Atlantic.
Levert het de nieuwsconsument inzicht in de oorlog op? Zeker niet. Nergens doet Trump uit de doeken waarom hij met bombarderen begon en wat strategie of einddoel is. Wie pech heeft, krijgt te horen wat hij elders heeft gezegd, wie geluk heeft betrapt hem op een nieuwe tegenstrijdigheid of dreigement.
Niemand heeft hem nog kunnen vastpinnen op het onderzoek van zijn eigen Pentagon naar de verantwoordelijkheid voor de dood van mogelijk 180 kinderen, leraren en ouders bij een bombardement op een meisjesschool. Noch op de berichten dat Rusland inlichtingen aan Iran levert om Amerikaanse doelen te kunnen bestoken.
Wel brengen de telefoontjes de oliemarkt en beurzen in beweging. Nadat Trump in een belletje met Weijia Jiang (CBS News) op 9 maart zegt dat de oorlog „zo goed als voorbij” was, daalde de prijs van een vat olie, die de week daarvoor rap was gestegen, kortstondig met ruim 11 procent. Het FT-gesprek waarin hij zondag dreigde de NAVO verder te ondermijnen als bondgenoten de door hem aangestoken brand in het Midden-Oosten niet blussen, zou juist een prijsstijging tot gevolg hebben.
Trumps belgedrag komt boven op de vrijwel dagelijkse contacten met de media: in persmomenten met vrijwel elke bezoeker aan het Witte Huis, zogenoemde gaggles wanneer hij in zijn helikopter naar zijn weekendresort vertrekt, bij verkiezingsachtige bijeenkomsten in het land en via schimpredes op zijn Truth Social. Plekken waar hij veelal hetzelfde zegt, maar dan minder ‘exclusief’.
Het is voor media ingewikkeld om bij Trump feit en fictie van elkaar te scheiden en origineel te zijn in hun berichtgeving. Maar voor veel verslaggevers die dagelijks bij het Witte Huis wachten op nieuws of de president volgen tijdens al zijn reizen is Trumps loslippigheid een verademing na de minder benaderbare Joe Biden. Die gaf zelden persconferenties. Als een journalist het waagde hem rechtstreeks te bellen, werd niet opgenomen en hing later een boze woordvoerder aan de lijn.
Net als in Trump eerste termijn is er nu elke dag wel nieuws rond de president. Maar in deze tweede regeerperiode houdt Trump meer grip op de berichtgeving. Het gaat niet meer de hele tijd over hem en zijn destijds disfunctionele Witte Huis en regeringmaar over zíjn woorden.
Die controle oefent hij mede uit via al die zogenaamd ‘exclusieve’ toegang, die hij bellende verslaggevers biedt. „Het is ieders jongensdroom: marktverstorende informatie krijgen van de president. Niet per se accurate informatie, maar laten we niet hebzuchtig worden”, schreef Dave Weigel van nieuwssite Semafor op X.
Opmerkelijk is dat Trump meestal opneemt voor de traditionele media die hij zo zegt te verafschuwen. FT, NBC, PBS, Axios en CBS zijn niet bepaald ‘America First’. Ook Politico, The New York Times, The Atlantic, ABC News en CNN kregen hem aan de lijn, net als enkele Israëlische en Britse media. Op de maandag na het begin van de bombardementen op Iran beantwoordde Trump telefoontjes van zeker een dozijn journalisten. Zelfs verschillende journalisten van hetzelfde medium kregen hem te pakken. „President Trump is de meest transparante en toegankelijke president in de geschiedenis”, zei Karoline Leavitt, perschef van het Witte Huis in een verklaring. „De pers kan geen genoeg van hem krijgen.”
Ondertussen nemen zakenvrienden van Trump op Hongaarse wijze zenders en media over. Media worden regelmatig aangeklaagd. Zaterdag dreigde Brendan Carr, voorzitter van telecomtoezichthouder FCC, uitzendlicenties in te trekken van „omroepen die hoaxes en verdraaiingen verspreiden” — doelend op berichtgeving over de tegenslagen rond Iran.
Tijdens de vlucht van Air Force One van Florida naar Washington gaf Trump zondag een vrouwelijke journalist de volle laag, zoals hij dat regelmatig doet. Toen Mariam Khan (ABC) hem bevroeg over beelden van de doodskisten van Amerikaanse militairen die hij inzet voor fondsenwerving beet hij haar toe: „Je bent een heel irritant persoon.” Hij kon nu eenmaal niet ophangen.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet