De oorlog in Iran ontregelt het wereldwijde luchtverkeer. Vluchten worden massaal omgeleid, kosten lopen op en passagiers zoeken andere routes. Wat begon als een veiligheidsmaatregel in de regio, werkt inmiddels door in de hele sector.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Sinds eind februari zijn bijna 50 duizend vluchten geschrapt, omgeleid of vertraagd, zo blijkt uit data van het luchtvaartdatabedrijf Cirium. De financiële gevolgen zitten vooral in gemiste omzet en extra kosten. Vluchten naar het Midden-Oosten vallen weg, terwijl maatschappijen kosten maken voor het omboeken en opvangen van gestrande passagiers. Voor dergelijke verstoringen zijn zij doorgaans niet verzekerd.
Volgens luchtvaartdeskundige Joris Melkert (TU Delft) past deze crisis in een langere reeks geopolitieke verstoringen. Gesloten luchtruimen boven onder meer Rusland, Oekraïne en delen van het Midden-Oosten dwingen maatschappijen al jaren tot omwegen. ‘Wat ooit de kortste route was, is steeds vaker niet meer beschikbaar’, zegt hij.
Dat zet druk op een sector die toch al met zeer kleine marges werkt. Per ticket wordt gemiddeld slechts enkele euro’s winst gemaakt, waardoor tegenvallers snel doorwerken. Nu vliegtijden oplopen en schema’s minder efficiënt worden, kan dat snel in de papieren lopen.
De stijgende olieprijs vergroot die druk, maar is niet de primaire oorzaak van de verstoring. Maatschappijen mijden de regio vanwege veiligheidsrisico’s, niet vanwege hogere brandstofkosten, benadrukt onafhankelijk luchtvaarteconoom Rogier Lieshout. Bovendien hebben veel maatschappijen een deel van hun brandstof al vooraf ingekocht, waardoor prijsstijgingen niet direct volledig doorwerken.
Bedrijfsanalisten spreken van de grootste ontregeling sinds de coronapandemie, al plaatsen deskundigen daar kanttekeningen bij. ‘De sluiting van het Russische luchtruim in 2022 had en heeft nog steeds een grotere impact op Europese maatschappijen’, zegt Lieshout. En waar corona het vliegverkeer vrijwel stillegde, gaat het nu om een ‘forse maar beperktere verstoring’.
Voor KLM zijn de gevolgen van de Iran-oorlog zeer voelbaar. De luchtvaartmaatschappij schrapte vluchten naar onder meer Dubai, Riyad en Dammam tot en met 28 maart. Ook Tel Aviv ligt stil, tot zeker 11 april.
Door het omvliegen duren vluchten langer en wordt de inzet van toestellen en bemanning complexer, laat KLM desgevraagd weten. Tegelijk verschuift de vraag: passagiers kiezen vaker voor directe routes naar onder meer Zuidoost-Azië, India en Oost-Afrika en boeken bovendien vaker kort voor vertrek.
Over de financiële impact van de huidige crisis wil KLM zich nog niet uitlaten. ‘Dat zal later dit jaar blijken bij de presentatie van de cijfers’, aldus de woordvoerder.
Tegelijk ontstaan er in de sector nieuwe kansen. Nu belangrijke hubs in de Golfregio minder goed functioneren, verschuiven passagiersstromen. Reizigers die voorheen via Dubai of Doha naar Azië of Afrika vlogen, zijn aangewezen op directe verbindingen of alternatieve hubs, zoals Istanbul.
Volgens Lieshout profiteren vooral maatschappijen met directe verbindingen tussen Europa en Azië, zoals KLM en Turkish Airlines. Chinese luchtvaartmaatschappijen hebben daarbij een extra voordeel: zij mogen, in tegenstelling tot Europese maatschappijen, nog wel door het Russische luchtruim vliegen en kunnen daardoor kortere en goedkopere vluchten aanbieden.
Voor luchtvracht geldt een vergelijkbare verschuiving. Veel e-commerce-zendingen, zoals pakketjes van webwinkels als Shein en Temu, liepen voorheen via hubs in het Midden-Oosten. Nu die routes zijn weggevallen, verschuift het vervoer naar directe verbindingen en lopen de vrachttarieven daar op.
Voor passagiers zijn de gevolgen deels voelbaar in de portemonnee. Op sommige langeafstandsroutes zijn ticketprijzen in korte tijd sterk gestegen. Zo liep de prijs voor een enkele reis van Seoul naar Londen op van enkele honderden naar ruim 4.000 dollar.
Ook de vraag kan onder druk komen te staan. Reizigers stellen trips uit uit angst voor verstoringen of om niet vast te komen zitten.
Op langere termijn verwacht Lieshout dat het herstel traag op gang komt. Doordat vliegreizen vaak maanden vooruit worden geboekt, werkt de huidige onzekerheid nog enige tijd door in de vraag. ‘Er zullen nu weinig vluchten naar of via het Midden-Oosten worden geboekt’, zegt hij. ‘Reizigers kunnen de regio ook op langere termijn blijven mijden vanwege een gevoel van onveiligheid.’
Overheden en luchtvaartmaatschappijen in de regio zullen volgens Lieshout alles op alles zetten om het imago te herstellen en het vervoer weer op gang te brengen, ‘desnoods met hoge kortingen’.
Ook Melkert verwacht dat de druk op de sector voorlopig aanhoudt. Luchtvaartmaatschappijen verdienen het grootste deel van hun winst in de lente en zomer en moeten in het najaar vaak zien te overleven. Juist dan kunnen verstoringen kleinere, financieel kwetsbare maatschappijen in de problemen brengen.
Toch leert de geschiedenis volgens Melkert dat de luchtvaart veerkrachtig is. ‘Als je er met enige afstand naar kijkt, zijn dit soort verstoringen meestal rimpelingen in de geschiedenis.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant