Pomp Hoge brandstofprijzen maken autorijden duurder, maar sommige mensen hebben gewoon geen keus. Bus en trein zijn geen optie of duren veel te lang. „Maar dan zou ik er anderhalf uur over doen. Dat vind ik veel te lang. Nu ben ik er in twintig minuten.”
Door de oorlog in het Midden-Oosten zijn de prijzen aan de pomp de laatste weken hard opgelopen. Hier een brandstofpomp in Made.
De mensen klagen over de hoge brandstofprijzen, maar de auto laten staan is er niet bij. Ze schrikken van almaar duurder wordende benzine, maar dat dwingt ze niet de auto thuis te laten. De reistijd met de trein of bus duurt soms dubbel zo lang.
We spreken bezoekers en medewerkers van het Maasziekenhuis Pantein, in het Land van Cuijk, een pal langs een snelweg gelegen ziekenhuis in het oosten van Brabant. Dat is uitstekend bereikbaar met de auto, veel minder goed met het openbaar vervoer. Ciska Raijmakers van 77 heeft zojuist haar echtgenoot afgezet bij de hoofdingang en loopt nu weer terug naar haar auto. Vanuit haar woonplaats Landhorst, dertien kilometer zuidwestelijker, had ze in een buurtbus kunnen stappen, met vrijwillige chauffeurs. „Maar dan zou ik er anderhalf uur over doen. Dat vind ik veel te lang. Nu ben ik er in twintig minuten.” De buurtbus doet onderweg ook nog verschillende dorpen aan.
Ciska Raijmakers: „Wij hebben allebei een redelijk pensioen. Mijn man heeft als bouwvakker best goed verdiend en ik ben er als zorgplanverantwoordelijke bij een instelling voor gehandicaptenzorg ook niet armer op geworden. We rijden af en toe met de auto naar Groningen en dat blijven we doen, ook al is het prijzig. We zijn bevoorrecht. En we zijn heel zuinig aangelegd. We hebben ook niet veel nodig.”
De torenhoge brandstofprijzen, tot boven de 2,50 euro voor een liter benzine, wakkeren de roep om maatregelen aan, zoals een oproep van vakbond CNV aan het kabinet om de accijns op brandstoffen tijdelijk met 20 cent per liter te verlagen. Uit eigen onderzoek onder 1600 leden concludeert de CNV dat 40 procent van de autorijdende werkenden „moeilijker rondkomen” door de hoge prijzen. „De verpleegkundige, monteur en stratenmaker kunnen niet thuiswerken. Mensen met praktische beroepen, vaak wonend in de regio, betalen nu de hoofdprijs”, laat voorzitter Piet Fortuyn weten.
Hoe sympathiek een algehele korting op de benzineprijzen ook lijkt, de vraag is of en hoeveel mensen daadwerkelijk in financiële nood zijn gekomen en ermee uit de brand worden geholpen. Die groep is relatief klein, signaleert Peter Mulder van TNO, die er onderzoek naar deed. Er is een „risicogroep” van ongeveer 200.000 mensen met een laag inkomen die veel autorijden en gemiddeld 40 procent meer dan gemiddeld tanken.” Die zijn 10 tot 13 procent van hun inkomen kwijt aan brandstofkosten.” Het zijn veelal eenoudergezinnen met een uitkering of met een laagbetaalde baan, en ook gepensioneerden.
Mulder rekent voor dat automobilisten gemiddeld 1000 liter per jaar tanken en bij een prijsstijging van 50 cent per liter ongeveer 500 euro per jaar extra kwijt zijn. ”Bij een laag inkomen gaat dat natuurlijk pijn doen”, constateert Mulder. Maar de cijfers illustreren ook de observatie „dat mensen niet meteen hun rijgedrag aanpassen én dat veel mensen ook zonder een accijnsverlaging hun brandstofkosten kunnen blijven betalen”.
Bij het Maasziekenhuis in Oost-Brabant lijkt er nog geen sprake te zijn van „vervoersarmoede”. Bezoekers en medewerkers zeggen bijna allemaal wel te tanken in Duitsland, waar de prijzen lager zijn, maar zeggen vooral medelijden te hebben met mensen die erdoor in financiële nood kunnen komen. En wie zijn dat? Ze zijn volgens TNO-onderzoeker Mulder vooral te vinden in landelijke gebieden waar voorzieningen zoals ziekenhuizen nu eenmaal verder weg liggen. „Als je dagelijks tussen de centra van Amsterdam en Utrecht reist, moet je bijna wel gek zijn om de frequent rijdende trein niet te pakken. In landelijke gebieden geldt het omgekeerde.” Oók veel arme veelrijders wonen aan de randen van grote steden. „Denk aan een fabrieksarbeider die in Amsterdam Nieuw-West woont en werkt op een bedrijventerrein in Diemen. Met het openbaar vervoer doe je daar gerust een uur over. Met de auto ben je er in een kwartier.”
Sommige medewerkers van het Maasziekenhuis maken wél gebruik van het openbaar vervoer. Jannes Konings (22) pendelt dagelijks met trein en bus tussen Nijmegen en het ziekenhuis, een reis van vijftig minuten die met de auto de helft van de tijd zou duren. „Maar ik ben student en dit is mijn enige optie.” Konings werkt sinds drie maanden als co-assistent. Hij staat een kwartiertje te wachten bij de halte. „Ik hoop dat er nog iets komt.”
Gelukkig verschijnt daar dan toch de buurtbus, die hem in zes minuten naar het treinstation in Boxmeer brengt. Even later komt ook Maarten Leeters (48) op de abri aflopen. Hij moet naar zijn woonplaats Nijmegen met het openbaar vervoer. „Ik zou willen dat het anders was. Maar ik werk nog niet zo lang en moet afwachten of dit een blijvertje wordt.”
Wat kunnen werkgevers doen tegen de almaar stijgende brandstofkosten? Brancheorganisatie ActiZ van organisaties in de ouderenzorg in verpleeghuizen en thuiszorg heeft nog weinig „signalen” dat haar leden hun personeel compenseren. De CAO voor de 500.000 werknemers in deze sector vermeldt dat vanaf juli thuiszorgwerkers 23 cent per kilometer vergoed krijgen, en 32 cent voor alle kilometers boven de eerste tien kilometer. De vergoeding voor woonwerkverkeer naar een vaste locatie bedraagt vanaf juli 21 cent per kilometer, voor maximaal 40 kilometer per enkele reis. „Dit is het minimum”, stelt een woordvoerder van ActiZ. „Maar het staat elke organisatie uiteraard vrij om daar bovenop nog meer te compenseren.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen