Gemeenteraadsverkiezingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het is bemoedigend dat de opkomst voor de gemeenteraadsverkiezingen woensdag hoger was dan vier jaar geleden. Bemoedigend om te zien dat zich dit jaar méér mensen kandidaat stelden voor de gemeenteraad en meer partijen meededen.
Met het vertrouwen in lokale politici zit het bovendien goed – aanzienlijk beter dan met het vertrouwen in landelijke politici. Nu is het aan de nieuwe raadsleden om de komende vier jaar dat vertrouwen niet te beschamen én om ook na deze campagne duidelijk te blijven maken dat er op lokaal niveau inhoudelijke keuzes te maken zijn.
De gemeente is immers geen uitvoeringsloket. En dat mag de landelijke politiek zich ook in de oren knopen.
Want als er één trend uit de voorlopige uitslag duidelijk wordt, is dat partijen die ageerden tegen de komst van asielzoekerscentra – waaronder veel nieuwe partijen – winst boekten. In Rhenen (Utrecht) won bijvoorbeeld de nieuwe De Lokale Volkspartij vier zetels met een anti-azc-boodschap, evenveel als winnaar SGP. In Oldebroek (Gelderland) kreeg nieuwkomer Christelijk Verbond Oldebroek van Tom de Nooijer, presentator bij Ongehoord Nederland, zeven zetels en werd daarmee de grootste. In Papendrecht (Zuid-Holland), waar Geert Wilders zijn anti-azc-tour begon, is de PVV met zes zetels de grootste, idem in Terneuzen (Zeeland). Hart voor Den Haag beloofde een asielstop in de hofstad, en haalde daarmee zestien zetels.
Hoewel de gemeenteraadsverkiezingen geen referendum zijn over het landelijke beleid, is deze uitslag wel een boodschap. De tegenstrijdige berichten van het vorige kabinet over de Spreidingswet, waarmee de opvang van asielzoekers wordt geregeld, hebben geen goed gedaan. Niet voor steun voor die wet, die toch bedoeld is om een einde te maken aan de mensonterende situatie in Ter Apel.
Zeker niet voor gemeenten, die geacht worden een landelijke wet uit te voeren en door Den Haag in de steek werden gelaten toen de toorn van inwoners op hen afkwam. Waarbij de raad nog louter mocht zeggen waar het azc kon komen te staan. Het nieuwe kabinet heeft nu de ingewikkelde taak om het asielbeleid lokaal ook democratisch wortels te geven.
In een aantal gemeenten kregen niet alleen anti-asielsentimenten een zetel, maar boekte – aanzienlijk zorgelijker – ook de uiterst-rechtse Forum voor Democratie winst met zijn focus op het beschermen van de witte Nederlandse cultuur.
Dat de partij zetels zou winnen, was duidelijk. FVD deed in dubbel zoveel gemeenten mee en is verviervoudigd in zeteltal. Duidelijk is dat het taboe op uiterst-rechts is verdwenen: dat de partij kandidaten heeft die lid waren van nazistische, extreem-rechtse en antisemitische clubs maakte de kiezer kennelijk niet uit, noch dat sommige kandidaten terrorisme verheerlijkten.
Dat geldt hopelijk wel voor andere partijen. Zij moeten een manier verzinnen om het ondemocratische gedachtengoed van FVD niet verder te normaliseren, noch in elk stuk rood vlees te happen.
Toen de PVV in 2010 in Almere in de raad kwam, „vloog iedereen naar de interruptiemicrofoon” als die partij discriminerende taal uitsloeg. Zo domineerde de partij met haar woorden vervolgens het hele debat – tot de griffier anderen aanraadde vooral de eigen standpunten te blijven aandragen. Samen duidelijk een grens te trekken, is nu ook noodzakelijk.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag