Voormalige naziconcentratiekampen moeten op de werelderfgoedlijst van Unesco komen. Dat kan bescherming bieden nu die historische plekken door opkomend extremisme en antisemitisme worden bedreigd.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft geregeld over de Tweede Wereldoorlog
Comités van oud-gevangenen en directeuren van voormalige kampen riepen donderdag op een congres in Den Haag de Europese regeringen op om plekken als Bergen-Belsen, Sobibor, Sachsenhausen en Natzweiler beter te beschermen.
‘Steeds vaker zijn gedenkplaatsen het doelwit van politiek
gemotiveerde aanvallen’, zei Martine Letterie, voorzitter van de internationale vriendenvereniging Neuengamme. ‘Bijna dagelijks wordt er aangifte gedaan van een strafbaar feit tegen een herinneringscentrum of een medewerker. Er worden hakenkruisen of antisemitische leuzen op barakken gekalkt, jongeren maken op het kampterrein de Hitlergroet en zetten dat op sociale media.’
Jens-Christian Wagner, de directeur van Buchenwald, wordt bedreigd, omdat hij waarschuwt tegen de opkomst van de radicaal-rechtse AfD. Hij zei eerder tegen de NOS dat een AfD-verkiezingswinst het voortbestaan van zijn herdenkingscentrum in gevaar zou kunnen brengen, omdat die partij zou kunnen ingrijpen in het beheer.
Letterie benadrukte dat Europese lidstaten 35 jaar geleden al een resolutie hebben aangenomen waarin wordt opgeroepen voormalige kampterreinen te behouden en te beschermen. Gezamenlijk Europees beleid is nog altijd niet van de grond gekomen.
De Duitse ambassadeur Nikolaus Meyer-Landrut sprak op het congres zijn afschuw uit over de recente aanslagen op een Joodse school in Amsterdam en een synagoge in Rotterdam. ‘Het toont opnieuw aan hoe hard we moeten optreden tegen antisemitisme.’ Maar, zei hij erbij: ‘Ik ben altijd bijzonder nederig als ik moet spreken over dat onderwerp.’ Samen met vier andere ambassadeurs, van onder meer Polen en Tsjechië, nam hij donderdag de oproep in ontvangst.
Het werelderfgoedverdrag verplicht landen zich in te zetten voor de bescherming en het behoud van de locaties op de lijst. Voor die locaties is bovendien financiële steun beschikbaar van de Unesco. De werelderfgoedlijst telt ruim 1.200 monumenten, verdeeld over 170 landen. Van de voormalige concentratiekampen staat alleen Auschwitz-Birkenau op de lijst.
In haar openingsspeech haalde Mirjam Sterk, CDA-minister van Langdurige Zorg, de wekelijkse Volkskrant-serie aan over 100-jarigen: ‘Bijna allemaal vertellen ze over de Tweede Wereldoorlog.’ Nu de laatste getuigen van de oorlog overlijden, worden de plekken waar zij of hun familieleden ooit gevangen zaten nog belangrijker, zei ze.
Micha Gelber, die als kind het concentratiekamp Bergen-Belsen overleefde, vertelde dat hij de afgelopen decennia zeker duizend lezingen heeft gegeven. ‘Gistermiddag nog, op een school in Papendrecht.’ Maar die vorm van kennisoverdracht verdwijnt, zei hij. ‘Daarom moeten we zoeken naar nieuwe manieren om toekomstige generaties te onderwijzen.’
‘In een tijd waarin leugens zich sneller verspreiden dan de waarheid, is een volledig intact concentratiekamp een vorm van verzet en preventie’, zei de Tsjechische ambassadeur René Miko over het getto van Theresienstadt, waarheen duizenden Nederlandse Joden werden gedeporteerd.
Naomi Koster-Levie, kind van Joodse ouders die de oorlog als enigen van hun familie overleefden, benadrukte hoe belangrijk het is dat de voormalige kampen intact blijven: ‘Niets is zo krachtig als daar te staan waar de misdaden zijn gepleegd, vlak bij de onheilsplek waar je familie is vermoord.’
Piotr Cywiński, directeur van het Auschwitz-Birkenau Staatsmuseum, was minder enthousiast over de werelderfgoedlijst. Unesco is een onderdeel van de VN, benadrukte hij, en dus een politieke organisatie.
Twee jaar geleden besloot Cywiński om bij de herdenking van de bevrijding van Auschwitz politici geen toespraken meer te laten houden. Overlevenden waren hem dankbaar, zegt hij. Hij beschouwt het als een nieuwe traditie: regeringsleiders, ministers, burgemeesters: ze mogen wel bij de ceremonie zijn, maar ze moeten hun plek kennen. ‘In Auschwitz is geen plaats voor politiek.’
Zijn museum staat sinds 1979 op de werelderfgoedlijst. Hij noemde dat ‘louter symbolisch’. Alle andere kampen staan er immers niet op. Eén keer heeft hij er profijt van gehad, vertelde hij. Toen er in de buurt van Birkenau een snelweg dreigde te worden aangelegd die te dicht bij het kampterrein zou komen, kon hij de Unesco-status inzetten om dat te voorkomen.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant