De een noemt het vensterbankboeren, de ander aanrechtagrariër. Buiten begint de moestuin te lonken, maar binnen kun je het hele jaar oogsten. Hoe pak je dit aan?
De rucola in de hydrocultuurbak is ontploft, terwijl het basilicumplantje in de vensterbank er maar slapjes bij hangt. De bakken van Fryslân Fungies op het aanrecht hebben al twee keer een kleine oesterzwammenoogst opgeleverd; net genoeg om een omeletje mee op te leuken. We zijn sinds twee maanden aan het vensterbankboeren geslagen, maar veel heeft het nog niet opgeleverd. Wie vensterbankboer wordt, moet niet verwachten een gezin ermee te kunnen voeden, waarschuwt Leo Marcelis, hoogleraar tuinbouw aan de Wageningen Universiteit. De werkelijke winst zit niet in de kilo’s, maar in het plezier van het telen van voedsel.
Voedingsdeskundige Rineke Dijkinga, die meerdere boeken schreef en platforms ontwikkelde over voeding (telen): ‘Met vrijwel al ons eten is geknutseld, van conserveringsmiddelen tot de alomtegenwoordige plastic verpakkingen. We hebben nauwelijks nog binding met ons voedsel; we weten niet waar het vandaan komt en wat echt voedzaam is. Zelf telen geeft ontzag en bewondering. Uit een speldenknopje groeit het meest verse eten wat je krijgen kunt.’
Zelf voedsel verbouwen zit in de lift. Ruim een kwart van de Nederlanders teelt zelf een deel van hun voedsel, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Motivaction. Dit aantal groeit: bijna een derde van hen is daar pas in de afgelopen twee jaar mee begonnen.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Nu gebundeld in een boek: Beter Leven: lifehacks volgens de wetenschap.
Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
De vensterbank biedt uitkomst voor wie geen tuin heeft en niet afhankelijk wil zijn van de seizoenen of zorgen over de omgeving, zoals uitlaatgassen over de gewassen. Populaire automatische vensterbanksystemen zoals de LetPot (vanaf circa 100 euro) of de Noorse Auk (ruim 300 euro) beloven het werk uit handen te nemen. Deze systemen werken vaak op basis van hydrocultuur: de gewassen, zoals microgroenten en kruiden, groeien niet in aarde, maar in water. Met automatische bewatering en lichtschema’s lijkt het hele jaar door succes gegarandeerd.
Marcelis tempert de verwachtingen: ‘Vooral in de wintermaanden is de balans tussen warmte en licht een probleem.’ In de huiskamer is het vaak 20 graden, terwijl het licht minimaal is en slechts van één kant komt. ‘De plant wil groeien door de warmte, maar heeft te weinig suikers uit fotosynthese om stevigheid te bouwen’, aldus Marcelis. Het resultaat zijn bijvoorbeeld lange, iele stengels.
Ledlampen kunnen dit deels oplossen, maar je moet de gewassen zeer lang belichten om hetzelfde effect als zonlicht te krijgen, omdat het licht veel minder sterk is. Daar zit een duurzaamheidskeerzijde aan. ‘De opbrengst is laag voor de energie die je erin stopt. Je kunt je afvragen of dat opweegt tegen bijvoorbeeld de besparing op transportkilometers.’
Toch kun je wel degelijk voedingswaarde oogsten vanuit je vensterbank, zegt Niek Stavenga, die als ‘kiemcoach’ cursussen geeft voor het kweken van kiem- of microgroenten. 'Kiemgroenten zijn zaden die net ontkiemd zijn, zoals alfalfa of taugé. Je eet het hele plantje inclusief het zaadje. In een zaadje zitten alle waardevolle stoffen in rust opgeslagen. Door het kiemproces kunnen we ze makkelijker verteren.' Microgroenten zijn jonge plantjes die men iets langer laat groeien tot de eerste blaadjes, zoals rucola, tuinkers of mosterd. Dijkinga: 'Het is krachtvoer. Met een klein beetje kun je qua vitamines soms een paar ons groenten evenaren. Je kunt er maaltijden mee verrijken en opleuken. Neem bijvoorbeeld rode klaver; heel gezond en het ziet eruit als confetti op je bord.'
Ben je enthousiast geworden om te beginnen, schaf dan niet meteen een duur kweeksysteem aan, zegt Dijkinga. ‘Begin klein en simpel: een glazen pot of een schaaltje met watten volstaat.’ Belangrijk is wel het gebruik van biologische zaden. ‘Gewone zaden zijn vaak behandeld om ontkiemen tegen te gaan’, waarschuwt Dijkinga. Wie ooit vol goede moed is begonnen tijdens de minimoestuintjeshype van de supermarkt, zag dat het in de praktijk vaak lastiger was dan gedacht. ‘Het is geen hogere wiskunde’, stelt Dijkinga gerust. ‘Maar elk gewas vergt net even andere handelingen. Lees dus wel even de instructies goed, die staan vaak gewoon op het pakje van de zaden.’
Stavenga ziet in zijn praktijk vaak dezelfde fouten. ‘Mensen vergeten de kiemen goed af te spoelen of zetten de plantjes in de volle zon. Kiemen hebben zuurstof nodig en een stabiele kamertemperatuur.’ Hij adviseert beginners hun zintuigen te gebruiken. ‘Kijk, ruik en proef. Ruikt het zurig? Dan is het aan het schimmelen. Overigens zijn witte pluisjes vaak wortelhaartjes, geen schimmel. Dat moet je wel even weten.’ Dijkinga besluit: ‘Begin met gewassen die niet kunnen mislukken, zoals tuinkers. Na twee of drie gelukte oogsten ontstaat vanzelf handigheid en waarschijnlijk ook enthousiasme.’
Dit is de meest toegankelijke kiemsoort. De zaden worden in een pot of een kiembak opgekweekt en moeten tweemaal daags worden afgespoeld met water. Na vijf tot zeven dagen is de pot gevuld met frisse kiemen die rijk zijn aan vitamines. Alfalfa kun je bijvoorbeeld eten als toevoeging op een boterham of in een wrap.
Rodeklaverzaden hebben een vergelijkbare aanpak als alfalfa nodig. De zaden moeten eerst een paar uur weken en daarna dagelijks twee keer worden gespoeld in een kiempot. De kiemen hebben een milde, nootachtige smaak en een knapperige textuur. Na ongeveer vijf tot zes dagen zijn ze klaar om te oogsten en vormen ze een gezonde aanvulling op salades of als garnering.
Tuinkers groeit op vochtige, ongeparfumeerde watten in een schaaltje of in een kiemschaal. Het is essentieel de watten vochtig te houden maar niet te verdrinken. Na ongeveer een week kan de tuinkers worden afgeknipt. De scherpe, mosterdachtige smaak is een klassieke verrijking voor eiergerechten of garnering.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant