Het Deense Safri Duo had in 2000 met Played-A-Live (The Bongo Song) een wereldwijde trancehit. Hoe kregen de twee klassieke musici dat toen voor elkaar? En, belangrijker: hoezo zijn ze nu weer helemaal terug?
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse muziek.
Ta-kada-kada. Vier stokken en vijf slagen op de bongo’s. Dan nog een keer: ta-kada-kada. Bestaat er al een lijstje met de meest epische intro’s aller tijden? Zo niet, plaats de trance-hit Played-A-Live (The Bongo Song) van Safri Duo dan gerust in de top 3.
In de jaren negentig behoorde het Deense Safri Duo nog tot de succesvolste klassieke slagwerkduo’s ter wereld. Hoe raakten twee musici die in zalen als de Royal Albert Hall en het Sydney Opera House speelden, verzeild in de wereld van drummachines en trancemelodieën?
Daar zitten ze, in hun studio in Kopenhagen, omringd door twee marimba’s, een boekenkast en een halve wand gevuld met zilveren, gouden en platina platen. Een rimpeltje en wat haaruitval daargelaten ogen Uffe Savery (60) en Morten Friis (58) nog altijd even jeugdig. Zo voelen ze zich ook, zegt Savery: ‘Ik ben best trots. We zijn in goede conditie, zowel fysiek als mentaal. We hebben allebei geen tinnitus en we zijn muzikaal nog steeds volop in ontwikkeling.’
En dat is best een klein wonder, 26 jaar na de geboorte van Played-A-Live (The Bongo Song). Het trancenummer kwam uit in 2000 en bereikte het jaar daarop de nummer 2-positie in de Nederlandse hitlijsten. Alleen Shaggy (met It Wasn’t Me) zat hardnekkig vastgeroest op nummer één. ‘Dat herinner ik me grappig genoeg’, lacht Savery. ‘Mooie tijden waren dat.’
2000 was het jaar waarin de Europese trancemuziek zich op haar hoogtepunt bevond, met Nederland als epicentrum. Dance-evenementen als Trance Energy en Sensation trokken tienduizenden bezoekers. Jongeren die de compilatie-cd’s niet konden betalen, brandden zelf cd-r’etjes op hun computers. Kortom: elke tiener was in de ban van de synthesizer-anthems van Tiësto, Armin of Ferry, wiens hoofden op de kaften van schoolagenda’s prijkten.
Tussen al die Nederlanders verscheen uit het niets het Deense Safri Duo. Met Played-A-Live gaven ze de trancegeneratie precies wat die wilde horen: de vette kick uit een Roland TR-909 drummachine en een lyrisch thema op een Roland JP-8080 synthesizer. Die twee Japanse apparaten zijn de hoofdingrediënten van bijna ieder trancenummer. Maar Played-A-Live had iets unieks: alle overige partijen waren live ingespeeld op akoestische percussie-instrumenten.
Savery: ‘Wij maakten als eersten een trancehit met bongo’s. In dat opzicht waren we pioniers.’ Ja, hij weet dat die hit exact 25 jaar geleden door het dak ging. ‘Maar we hebben besloten er niet te veel aandacht aan te besteden. We willen naar de toekomst kijken, niet achterom.’ Voor de Volkskrant maken ze gelukkig een uitzondering.
Iedereen kent Safri Duo als twee hippe, blonde Scandinaviërs. Tegen een achtergrond van dancebeats raasden hun drumstokken over bongo’s, timbales en ander slagwerk. In de jaren na 2000 tourden ze de hele wereld over met Played-A-Live, maar ook met andere hits als Samb-Adagio en Baya Baya.
Ook toen wisten weinig fans dat Savery en Friis oorspronkelijk een klassiek slagwerkduo vormden. Aan de mannen zelf kan dat niet hebben gelegen. Friis: ‘We vertelden er in interviews vaak over, maar niemand besteedde daar aandacht aan. Mensen waren vooral geïnteresseerd in het succes van Played-A-Live, niet in het verhaal erachter.’
Toch nam het Belgische radiostation NRJ in 2001 de proef op de som. ‘Ze wilden live in de uitzending testen of we echt iets van klassieke muziek afwisten’, zegt Savery. ‘Eerst draaiden ze tien popliedjes, maar we herkenden er geen enkele. Daarna lieten ze tien klassieke stukken horen, die we direct allemaal goed raadden.’
Misschien heeft Morten Friis de meeste schuld aan de wonderlijke overgang van klassiek naar trance. ‘Morten is telkens degene geweest die mij nieuwe muziek leerde kennen’, vertelt Savery. Tijdens een klassieke tournee in Australië stormde hij de ruimte binnen met een cd in zijn hand: ‘Die band Aqua is echt geweldig!’, riep hij tegen Savery. ‘Je moet ze horen!’
Aqua, bekend van Barbie Girl, was op dat moment niet van de televisie weg te denken, vooral niet in thuisland Denemarken. Friis: ‘Het lijkt misschien gek dat ik hun album kocht. Maar wij speelden van die complexe avantgardemuziek, en dit was gewoon een feest.’
Eind jaren tachtig was Kopenhagen een bruisende stad. Er waren volop orkesten, jazzclubs en rockbands, internationale artiesten bleven er hangen tijdens hun rondreizen. In die tijd was Friis vooral bezig met drummen, terwijl Savery zich voorbereidde op een carrière als jazzvibrafonist. Samen begonnen ze aan het Koninklijk Conservatorium van Denemarken, in Kopenhagen.
‘Het was een en al muziek’, vertelt Friis. ‘Op een goede dag speelde ik ’s ochtends een Tsjaikovski-overture, begeleidde ik ’s middags circusartiesten en eindigde ik ’s avonds in een jazzclub.’ Zijn eerste duoconcert met Uffe Savery vond plaats op het conservatorium, in 1988. Op hun programma stond een mix van Bachbewerkingen en hedendaagse stukken. Friis: ‘Dat was best een vooruitstrevend programma in een tijd waarin de klassieke wereld nog erg conservatief was.’
Toch speelden Savery en Friis ook veel in traditionele symfonieorkesten. Savery: ‘Maar onze hoofdvakdocent was daar een beetje huiverig voor. Hij wilde liever dat we al onze tijd staken in Safri Duo, of liever gezegd: het duo. De naam Safri (een samenvoeging van Savery en Friis, red.) bestond nog niet.’ De mannen namen het advies van hun mentor ter harte. Niet veel later draaide alles alleen nog om hun gezamenlijke project.
Als specialisten in klassieke slagwerktechniek moeten Savery en Friis maar eens wat dingen uitleggen. Hoe verschillend vinden zij dance en klassieke muziek?
Savery: ‘Als we puur klassieke muziek spelen, zijn onze partijen vaak met elkaar verweven. Bij onze dancemuziek is het handelsmerk juist dat we exact synchroon spelen. Leg daar een beat onder, en je hebt een simpel maar effectief resultaat.’
Iets speltechnisch dan: bongo’s worden in traditionele latinmuziek met de blote handen bespeeld. Waarom gebruikt Safri Duo stokken? Friis: ‘In het Caribische gebied is dat inderdaad ongebruikelijk, maar wij kwamen uit de wereld van Iannis Xenakis en Karlheinz Stockhausen. Bij die avantgardecomponisten is het juist gebruikelijk om bongo’s en conga’s met stokken te bespelen. We hebben die techniek overgenomen.’
Is Played-A-Live niet appeltje-eitje voor twee klassiek opgeleide slagwerkers? Friis: ‘Het klinkt misschien simpel, maar technisch gezien is het nummer net zo moeilijk als elk hedendaags muziekstuk. Ja, we hebben andere muzikanten het horen nadoen en nee, het blijkt dus niet zo eenvoudig.’ Savery: ‘We doen nog altijd warming-ups op drumpads vlak voor ieder optreden. We moeten onze techniek op peil houden.’
Van klassiek slagwerkers zou je een efficiënte, compacte opstelling verwachten. Safri Duo’s herkenbare Played-A-Live-pose is echter exact het tegenovergestelde: links staan instrumenten, rechts staan instrumenten, de muzikanten staan ertussenin. Dat is toch puur entertainment? Savery: ‘Dat is het niet alleen. Het voelt ook gewoon heel lekker om zo te spelen. Die bewegingen van links naar rechts maken het heel fysiek.’
Maar eerst waren er klassieke successen, zoals een exclusief platencontract bij de Britse platenmaatschappij Chandos. Safri Duo kreeg een contract voor zes albums. Friis en Savery speelden bewerkingen van geliefde componisten als Bach en Chopin, maar vooral veel 20ste-eeuwse muziek. Het opvallendst is The Goldrush Concerto, dat de Nederlandse componist Jacob ter Veldhuis speciaal voor Safri Duo schreef.
Friis: ‘Ik speelde een stuk kamermuziek van Jacob op het conservatorium in Kopenhagen. Deze componist heeft iets bijzonders, vond ik toen al.’ Zijn jazzy, new-ageachtige compositiestijl, gecombineerd met klassieke muziek, leek perfect voor Savery en Friis, dus nodigden ze Ter Veldhuis uit om een concert in Utrecht bij te wonen. ‘Hij kwam en componeerde naderhand het Goldrush Concerto voor ons. Het was een klein mijlpaaltje, een eigen concerto.’
Intussen stond in de sterren geschreven: Safri Duo gaat dancemuziek maken. De beslissende duw in de rug kwam van Underworld. ‘Trance in de puurste zin van het woord’, volgens Friis. In 1998 woonden ze een concert van de Britse dancegroep bij, althans: ‘Het was uitverkocht, maar we hoorden het van buiten de zaal. We dachten: wauw, zo’n mensenmassa voor één Underworld-concert. Dat was vanuit onze wereld heel interessant.’
Friis componeerde een stuk voor marimba’s en beats, dat Safri Duo uitvoerde in een Deens tv-programma. Dat fungeerde als een spilakkoord voor de volgende uitdaging: een dertig minuten durende live-set maken, gebaseerd op beats uit een (inmiddels vintage) Akai-sampler.
Hier krijgt de Volkskrant inzage in een exclusief stukje muziekgeschiedenis: het allereerste technoconcert van het tot dan toe klassieke Safri Duo. Een keerpunt in hun eigen geschiedenis. De definitieve montage, gemaakt als demo voor Universal Music, toont een deftig geklede Savery en Friis achter twee marimba’s in een klassieke concertzaal. Het podium gaat in vlammen op, een rouwfoto van de klassieke Safrimannen verschijnt in beeld. ‘No more mister nice guy’, zegt een onheilspellende voice-over. ‘It’s time to sweat.’
Boem! Daar staan Savery en Friis in de Kopenhaagse nachtclub Vega, gekleed in hippe T-shirts, gel in de haren. Zou Friis gehuild hebben toen hij de kapper zijn woeste Beethovenlokken zag wegbezemen? De technoset die volgt bestaat uit enkel dancebeats en livepercussie. Melodieën zijn er nog niet, maar de bekende hook uit Played-A-Live zit er al in.
Safri Duo hoopte op een deal met Universal Music. Die droom viel bijna in duigen toen de grafisch ontwerper van Aqua, die we kenden, de volgende dag zei: ‘Hm, met die platendeal weet ik het zo net niet, maar jullie muziek zou wel enorm goed werken onder pornovideo’s.’ Toen hij de schrik in de ogen van Savery en Friis zag, voegde hij troostend toe: ‘In de porno-industrie kun je veel geld verdienen.’
Nu kan Savery erom lachen. ‘Maar na die uitspraak stonden we op het punt om ermee op te houden.’ Universal Music gunde Safri Duo desondanks een platencontract na het zien van de demovideo. Het grote probleem was echter: er lag nog helemaal geen voltooid nummer, zelfs na acht maanden jammen niet. Friis: ‘Live klonk alles fantastisch, dat wisten we zelf ook wel. We konden spelen. Maar hoe laat je zoiets werken in een luistersetting?’
De jonge producer en trance-dj Michael Parsberg verscheen in de studio. ‘Hij snapte niet helemaal wat we deden, maar toen we ta-kada-kada speelden, riep hij: ‘Dat is te gek!’ We gingen werken aan een structuur en toen die stond, wisten we dat we het geflikt hadden.’
Played-A-Live werd een megahit en Safri Duo werd wereldberoemd. Een kleine greep uit de successen: de mannen gaven een optreden tijdens het Eurovisiesongfestival in 2001. Played-A-Live werd de soundtrack voor de populaire videogame Fifa Football 2003 en twee jaar later speelden ze voor een uitverkocht Ahoy tijdens de Night of the Proms. Niet één keer, maar veertien avonden op rij. In 2010 volgde hun WK-hit Helele, samen met de Zuid-Afrikaanse zangeres Velile.
En hun klassieke collega’s? Namen die hen nog wel serieus?
Friis: ‘Ik heb geen negatief woord gehoord uit de klassiekemuziekwereld. Ze waren juist onder de indruk. Nee, het waren de rockmuzikanten die het maar niks vonden. Zij dachten dat we twee klassieke nerds waren en dit was niet bepaald rock-’n-roll.’
Savery: ‘Ik kan me maar één sceptische muziekrecensent herinneren. Mensen die ik sprak, waren alleen maar positief. Weet je wanneer ze ons echt voor gek verklaarden? Tien jaar daarvoor, toen we besloten een fulltime klassiek slagwerkduo te worden.’
Tien jaar daarvoor – dat wil zeggen dat de mannen bij het uitbrengen van Played-A-Live al ruim boven de 30 moeten zijn geweest. Savery: ‘Ik was toen inderdaad 34 jaar en had al kinderen van 8 en 2 jaar oud. Morten is iets jonger dan ik en had al een 5 jaar oude tweeling. Het was goed dat we al gezinnen hadden, denk ik. Als je op jonge leeftijd alles moet doormaken zonder de achtergrond die wij hadden, is het heel moeilijk om je weg te vinden en je eigen normen en waarden te behouden.’
Friis: ‘Het was en is nog steeds uitdagend. Maar we hebben altijd een manier gevonden om het touren en het gezinsleven te combineren. Daarnaast hebben we de roddelbladen altijd vermeden.’
Savery: ‘Dat besloten we direct aan het begin. We wilden ons privéleven buiten beeld houden. Uiteindelijk was Safri Duo ook gewoon ons werk.’
Toch ontkwamen de kinderen van Savery en Friis niet aan confrontaties met het werk van hun vaders. Friis: ‘Op de eerste schooldag van mijn dochters waren we continu op televisie. Ik liep de school binnen en overal riepen kinderen: ‘Safri Duo is er!’ Ik werd omsingeld en mijn dochters dachten: wat gebeurt hier? Zij waren zich er niet zo van bewust.’
Savery: ‘De vrienden van mijn zoon dachten dat Safri Duo mijn naam was, en dat hij dus Emil Duo heette. Zo waren er confronterende momenten, maar thuis schonken we er weinig aandacht aan. Uiteindelijk wilden we vooral ouders zijn. Alleen heel soms bezochten ze een concert en op tournee konden ze al helemaal niet mee. De tourschema’s waren veel te strak.’
Toen de jaren nul voorbij waren, raakte Safri Duo misschien een beetje uitgeblust, geeft Friis toe. ‘Daarom begon ik weer met dirigeren. Voorheen dirigeerde ik vooral klassieke stukken, maar vanaf 2010 richtte ik me meer op crossovermuziek, bijvoorbeeld wanneer een orkest met een rockzanger samenwerkte.’
Savery koos een ander pad. Eerst werd hij artistiek directeur van de Copenhagen Philharmonic, waar onder zijn leiding een cultuuromslag plaatsvond. ‘In plaats van het kleine broertje van het Deens Radio Symfonieorkest te blijven, gingen we op zoek naar een nieuwe identiteit. Er ontstond een soort bandgevoel binnen het orkest. Zo waren we het eerste symfonieorkest dat een flashmob gaf.’ Savery werd zelfs gevraagd lezingen te geven over cultuuromslag binnen symfonieorkesten.
Inmiddels is er weinig meer over van de Copenhagen Philharmonic zoals die was onder Uffe Savery. ‘Ik wist niet dat die identiteit zo verbonden was aan mij als artistiek directeur. Maar kennelijk was dat dus wel zo.’
In 2019 werd hij directeur van het Koninklijk Conservatorium van Denemarken. ‘Dat was een grote uitdaging, vooral omdat ik meteen te maken kreeg met de pandemie.’ Toen er nieuw leven rond Safri Duo ontstond, werkte hij doordeweeks aan het conservatorium, terwijl hij in het weekend optrad.
‘Ik ging aan tafel zitten en maakte een lijst voor mezelf. Det, der nærer, og det, der tærer, zeggen we in het Deens – wat geeft energie en wat kost energie? Er ontstond een lange lijst met energieslurpende dingen die het conservatorium veroorzaakte. De Safri Duo-lijst gaf juist weer heel veel energie. De keuze was dus snel gemaakt: ik heb mijn contract vroegtijdig beëindigd.’
De Duitse groep Twocolors scoorde in 2023 een hit met Cynical, een remix van Played-A-Live. Safri Duo stond weer volledig in de schijnwerpers. Savery: ‘Afgelopen jaar hebben we weer vijftig shows gespeeld.’
Op dit moment tourt Safri Duo door Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. De backingtracks zijn geproduceerd door Friis, die zich door de jaren heen ontpopte tot vakkundig producer. ‘Ik raak erg geïnspireerd door de huidige dancemuziek, die compleet verschilt van onze begindagen. De kick wordt vrijwel altijd lager gestemd en de basfrequenties zijn dominanter. Ook is de sound in z’n geheel warmer en tegelijkertijd digitaler. Ik zeg niet dat producties beter zijn geworden. Het is gewoon anders.’
Een Safri-revival wil Friis het niet noemen. ‘Bij een revival denk je aan teren op oud repertoire. Wij willen vooruit met nieuw werk.’ Dat klinkt als een nieuw album op komst. Een primeur voor de Volkskrant, misschien? ‘We werken eraan’, zegt Savery enthousiast. Friis, iets terughoudender: ‘Nou ja, we werken er lángzaam aan.’ ‘Het kost tijd’, geeft Savery toe. ‘En we werken niet zo snel.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant