Met de coronapandemie vers in het geheugen heeft de uitbraak van het hantavirus op een Nederlands cruiseschip geleid tot extra internationale bezorgdheid. Maar het risico van verspreiding is veel kleiner.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Een dobberend cruiseschip dat niet mag aanmeren van de autoriteiten. Onverwachte sterfgevallen na een virusinfectie en opvarenden die dringende medische hulp nodig hebben. Een filmpje van een angstige Amerikaanse man in quarantaine dat viraal gaat. ‘Alles wat we nu willen is ons veilig voelen, duidelijkheid hebben en naar huis gaan’, zegt hij huilend vanaf het schip, de onder Nederlandse vlag varende MV Hondius.
Het was de afgelopen week moeilijk om niet terug te denken aan de coronapandemie, die vanaf december 2019 de wereld in zijn greep hield. Zelfs de tijdens lockdowns beroemd geworden wetenschappers verschenen weer voor de camera.
WHO-topvrouw Maria van Kerkhove zei op een ingelaste persconferentie: ‘We denken dat er wat mens-op-mensbesmetting gaande is tussen nauwe contacten, zoals bij echtgenoten of mensen die cabines hebben gedeeld.’ Oud-minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers zei bij Nieuwsuur: ‘Er moet heel erg gecontroleerd worden dat de ziekte zich niet verder verspreidt.’
Om meteen het belangrijkste verschil te noemen tussen de uitbraak van covid en die op het cruiseschip: een hantavirus is geen coronavirus. Hantavirussen gaan rond onder knaagdieren. Als ze al verspringen op mensen (bijvoorbeeld door in contact te komen met speeksel of uitwerpselen van muizen) nestelen ze zich doorgaans diep in de longen.
Besmettingen tussen mensen onderling zijn bij hantavirussen een stuk zeldzamer dan bij de griep- en verkoudheidsvirussen die de bovenste luchtwegen bevolken.
Van alle tientallen hantavirussen die wereldwijd circuleren is er zelfs maar één bekend dat van mens op mens kan overgaan: het Andesvirus. En laat de eerste labresultaten deze week nu net uitwijzen dat opvarenden van de MV Hondius dat virus onder de leden hebben.
Op dit moment zijn drie opvarenden gestorven, waaronder een Nederlands stel uit Friesland. In Europese ziekenhuizen liggen enkele patiënten met klachten die bij het virus passen, of waarbij het virus is aangetoond.
Hoe zo’n mens-op-mensoverdracht kan verlopen bij het Andesvirus beschreven wetenschappers in het medische vakblad The New England Journal of Medicine. Vanaf november 2018 liepen in de Argentijnse provincie Chubut in een paar maanden tijd 34 mensen dit virus op. Daarvan zijn er elf overleden.
Eén van de in kaart gebrachte verspreidingsroutes: een besmet persoon met koorts bezocht anderhalf uur een verjaardagsfeestje; vijf andere feestgangers werden daarna ook ziek. Het virus beschadigt longen en hart, 30 tot 50 procent van de besmette mensen overlijdt. Bij zo’n percentage is wel onzeker hoeveel besmette mensen met milde klachten buiten beeld van de onderzoekers blijven.
De Argentijnse uitbraak is goed gedocumenteerd, maar blijft omringd met onzekerheden. Het vastleggen van precieze besmettingsroutes is notoir ingewikkeld. Bij het Andesvirus is het extra complex, omdat tussen het moment van infectie en klachten vele weken kunnen zitten.
‘Wie heeft contact gehad met wie, waar en wanneer, dat wordt nu allemaal grondig uitgezocht’, zegt Chantal Reusken, viroloog bij het RIVM over de cruise-uitbraak. ‘Verder moeten genetische analyses uitwijzen of dit het Andesvirus is dat we kennen van eerdere uitbraken, of dat het een variant is. Al is die kans klein: dit virus is heel stabiel.’
Dit blijkt onder meer uit een Canadees experiment waarbij onderzoekers 25 opeenvolgende generaties van het virus bestudeerden in hamsters. Ze zagen opvallend weinig mutaties.
Dat ook een arts aan boord van de MV Hondius is geïnfecteerd, is voor hoogleraar virologie Marion Koopmans (Erasmus MC) een extra aanwijzing dat er mens-op-mensoverdracht heeft plaatsgevonden. ‘Bij eerdere uitbraken van hantavirussen zag je ook dat zorgpersoneel soms besmet raakte.’
De R (het gemiddeld aantal mensen dat besmet wordt door één geïnfecteerd persoon) begon bij de eerder genoemde uitbraak in Argentinië op ruim 2. Nadat onderzoekers het gevaar van het virus scherp kregen, lukte het met maatregelen als contactonderzoek en quarantaines de R onder de 1 te krijgen, waarna de uitbraak uitdoofde.
Ernst Kuipers noemde in Nieuwsuur de uitbraak op het cruiseschip ‘gek genoeg een ideale situatie. Niemand kan erop en eraf. En daarmee controleer je het aan de bron’.
Toch is dat nog geen garantie dat het virus aan boord blijft. De Nederlandse vrouw die uiteindelijk overleed, ging op 25 april van het schip af en met het vliegtuig naar Zuid-Afrika. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldde deze week voor contactonderzoek op zoek te zijn naar alle passagiers op dezelfde vlucht. Een goede voorzorgsmaatregel, vindt Reusken. ‘Wat als dit virus van mens op mens overgaat, wil je deze passagiers zo snel mogelijk waarschuwen en vragen om te letten op symptomen, of in zelfisolatie te gaan.’
Met alle maatregelen die er nu zijn genomen, en met de kennis dat eerdere uitbraken van het Andesvirus ook uitdoofden, schat de Wereldgezondheidsorganisatie WHO het risico voor de volksgezondheid vooralsnog laag in. Reusken sluit zich daarbij aan. ‘Dit is écht een ander virus dan corona. We hebben in Europa bovendien geen reservoir van het soort knaagdieren dat het Andesvirus kan dragen, waardoor dit virus hier niet permanent voet aan de grond kan krijgen door in een dierreservoir te gaan.’
De MV Hondius komt naar verwachting dit weekend aan op de Canarische eilanden. Koopmans denkt dat de opvarenden met de juiste voorzorgsmaatregelen veilig aan land kunnen om verder onderzocht te worden. Dat autoriteiten het schip dagenlang niet lieten aanmeren vindt ze ‘een niet fraai politiek spel’.
Ook Koopmans denkt dat de kans klein is dat het Andesvirus een nieuwe pandemie à la corona veroorzaakt. ‘Ik wil deze uitbraak niet bagatelliseren, maar ik vind het schrijnend dat die aandacht voor uitbraken vooral ontstaat als het dichterbij komt. Want dit komt vaker voor. Alleen al in Congo waren er sinds begin dit jaar honderden gevallen mpox, met laatst nog een nieuwe variant: daar hoor je toch een stuk minder over. Terwijl het allebei voorbeelden zijn die het belang van paraatheid en internationale samenwerking onderstrepen.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant