Kabeljauwse twisten Al sinds 1975 maken Noorwegen en Rusland afspraken over visserij in de Barentszzee. Dat is belangrijk om de visquota te beschermen, maar het zou Rusland ook een perfecte mogelijkheid bieden de cruciale infrastructuur van Europa in kaart te brengen en te ontwrichten.
Noorse vissers in de Barentszzee, die 's werelds grootste kabeljauwbestand herbergt.
Kabeljauw wordt wel het goud van de Barentszzee genoemd, maar is ook een steeds groter veiligheidsrisico aan het worden. Al sinds 1975 maken Noorwegen en Rusland afspraken over visserij in de Barentszzee, waar beide landen aan grenzen. Het kabeljauwpact heeft als voornaamste doel overbevissing te voorkomen, maar binnen Europa leven steeds meer zorgen over de aanwezigheid van Russische vissersboten in Noorse wateren en de veiligheidsrisico’s die daarmee gepaard gaan. Dat schrijft de Financial Times donderdag.
Costas Kadis, de Eurocommissaris voor visserij, vertelde de Britse krant dat de Europese Unie ervan op de hoogte is „dat Rusland betrokken is bij illegale, niet-gerapporteerde en ongereguleerde visserijactiviteiten, maar ook bij spionage”. Dankzij de afspraken met Noorwegen kan Rusland „kritieke infrastructuur in kaart brengen voor sabotage-activiteiten”.
De Barentszzee in het Noordpoolgebied herbergt ’s werelds grootste kabeljauwbestand. De vispopulatie groeit in het deel dat onder Russisch beheer valt en schiet kuit in het Noorse deel. In noord-Noorse kuststeden kunnen Russische vissersschepen aanleggen voor de export van de kabeljauw. De vissersdorpen zijn ervan afhankelijk. In 2025 was de Russische kabeljauwimport circa 90 miljoen euro, berekende de Noorse krant The Barents Observer.
In het pact voor 2026 is omwille van de lage visstand afgesproken dat de quota wel omlaag gaan. „Elke verstoring van het beheersregime zou de daling van de kabeljauwvisstand versnellen en in het ergste geval wordt de zee leeggevist”, aldus de Noorse minister van Visserij en Oceanen, Marianne Sivertsen Næss.
De overeenkomst biedt volgens Costas Kadis Rusland ondertussen een perfecte mogelijkheid om de cruciale infrastructuur van Europa in kaart te brengen en te ontwrichten. Marianne Sivertsen Næss stelt daar tegenover dat dankzij de gemaakte afspraken niet alleen overbevissing wordt tegengegaan, maar ook de Russische activiteiten beter gecontroleerd kunnen worden.
Dat de EU tot nu toe niet van Noorwegen heeft geëist de sancties rondom de kabeljauwexport te handhaven, heeft niet alleen een ecologische reden. De voornaamste reden is dat Europese landen sinds de Oekraïne-oorlog steeds afhankelijker zijn geworden van Noorse olie en gas. Noorwegen is nu de belangrijkste gasleverancier van Europa.
De kwestie wordt zelden openlijk besproken, leggen EU-diplomaten uit in de Financial Times, vanwege die Europese afhankelijkheid van Noorwegen voor energie. Bovendien is de afhankelijkheid door de Iran-oorlog verder toegenomen. Niet voor niets besloot Noorwegen – tegen oproepen van het Noorse Milieu Agentschap en oppositiepartijen in – deze week drie gasvelden in de Noordzee weer te openen, nadat ze bijna dertig jaar waren gesloten. Dit is volgens de Noorse premier Jonas Gahr Støre nodig om de energiezekerheid van Europa te garanderen.
Uit eerder onderzoek van de Financial Times bleek echter ook dat vissersschepen gelinkt konden worden aan het Russische legeren actief zijn in de buurt van communicatie- en energiekabels. Dankzij de overeenkomst konden ze ook Noorse havens in de gaten houden. Ondertussen zijn de spanningen in het Arctische gebied alleen maar toegenomen.
Door het smelten van de ijskappen hebben de VS, Rusland, China en Europa steeds meer belangen in het gebied. Ook is de dreiging van de Amerikaanse president Donald Trump om Groenland in te nemen nog bepaald niet van de baan. Er is begin dit jaar weliswaar een commissie opgericht door de VS, Denemarken en Groenland om verder te praten over de zorgen van de VS met betrekking tot het Arctische gebied, waarbij de soevereiniteit van Groenland behouden moet blijven, maar zo’n commissie biedt weinig garanties in het geopolitieke krachtenveld.
Vorig jaar stelden de Noren sancties in tegen de Russische visserijbedrijven Norebo en Murman Seafood, omdat die twee bedrijven op de sanctielijst van de EU terechtkwamen. Er werd gevreesd dat het daardoor voor 2026 moeilijk zou zijn afspraken te maken over de kabeljauwquota, maar dat bleek onterecht. De Noorse kuststeden lijden wel onder de sancties tegen Norebo en Murman Seafood. Volgens The Barents Observer is in de noord-Noorse kustplaats Båtsfjord de werkgelegenheid met 40 procent gedaald.