Net als veel andere kleine dorpen de afgelopen jaren, dreigt het Gelderse Altforst zijn laatste basisschool te verliezen. Ouders vechten tot aan de rechter voor het voortbestaan. Vooralsnog tevergeefs. ‘Heel, heel, heel, heel stom.’
Ze was speciaal in het Gelderse dorpje Altforst komen wonen omdat er nog zo’n prettig klein dorpsschooltje is, zegt Rispa Spies (34) als ze deze woensdagmiddag haar oudste dochter Vieve (6) komt ophalen bij basisschool de Tweestroom. In samengevoegde klassen zitten doorgaans niet meer dan vijftien leerlingen.
‘En zij is deze week voor het eerst gaan wennen’, zegt Spies over haar jongste dochter Novie (3), die met een koekje in haar hand uit de auto stapt. ‘Maar het ziet er helaas naar uit dat we een andere school moeten kiezen.’
Scholenkoepel Groeisaam gaat namelijk het enige schooltje in Altforst sluiten. De organisatie met 23 scholen in de gemeenten Beuningen, Druten en West Maas en Waal wil af van basisscholen met minder dan 50 leerlingen. De Tweestroom zit daar al jaren onder.
En dus is het na dit schooljaar einde verhaal, kregen de ouders in november te horen. Na een half jaar strijd stellen zij ontgoocheld vast hoe machteloos ze staan tegenover een directie die van ‘hun’ school af wil.
Het sluiten van de Tweestroom past in een bredere, landelijke trend, blijkt uit een analyse van de Volkskrant. Volgens de Dienst Uitvoering Onderwijs (Duo) sloten tussen 2011 en 2024 bijna 1.200 scholen, meestal na een fusie. In 178 gevallen betekende de sluiting dat een dorp zonder basisschool achterbleef.
Het probleem speelt verreweg het meest in de noordelijke provincies. In Friesland bijvoorbeeld, verloren in 2024 de dorpen Pingjum, Paezens, Oosterbierum en Nij Altoenae hun lokale basisschool. In totaal zagen in die provincie de afgelopen vijftien jaar 55 dorpen hun laatste basisschool sluiten. Ook Groningen (27 scholen minder) en Drenthe (19) scoren hoog.
In Altforst verzonnen de ouders een list. Met een eigen stichting wilden ze de school voortzetten. Naar voorbeeld van het Limburgse Griendtsveen en het Noord-Hollandse Grootschermer, waar kleine scholen op die manier werden gered. ‘We hebben al geen winkel, voetbalvereniging of café meer’, zegt Renée Geerards, een van de betrokken ouders bij de stichting. ‘Zonder school wacht ons een doods dorp waar geen gezin meer wil wonen.’
Die angst is niet ongegrond, zegt sociaal geograaf Suzan Christiaanse (Rijksuniversiteit Groningen), die onderzoek doet naar voorzieningen en bereikbaarheid in het landelijk gebied. ‘Het verdwijnen ervan heeft een domino-effect, waarbij inwoners steeds meer naar buiten gericht raken’, zegt ze. ‘De laatste voorziening krijgt hierdoor niet alleen extra sociale-, maar ook symbolische waarde. In Altforst zie je dan ook dat niet alleen ouders, maar het hele dorp zich verzet tegen de schoolsluiting.’
Het blijkt tevergeefs. Eind februari liet scholenkoepel Groeisaam aan de stichting weten niet te willen meewerken aan een bestuursoverdracht.
‘De redenatie van Groeisaam om van de school af te willen, snap ik best’, zegt Olivera Story (40), moeder van drie kinderen, bij het hek van de school. ‘Maar ik begrijp niet dat ze de school niet gewoon aan de ouders overdragen.’
Over de vraag waarom Groeisaam dit niet wil, zegt de directie dat het ingediende overnameplan ‘onvoldoende basis biedt voor een duurzame en kwalitatief stabiele voortzetting van de school’. Uit een eerdere brief aan de ouders blijkt waarom de school zelf wil stoppen met de Tweestroom.
Minder dan vijftig leerlingen op een basisschool zou niet goed zijn voor de ‘sociaal-emotionele ontwikkeling’ van de kinderen, schreef de koepel. De samengevoegde klassen zouden bovendien voor ‘hoge werkdruk’ zorgen bij leraren, terwijl er al een lerarentekort is. Ook zou de extra financiële steun van jaarlijks 45 duizend euro ‘op de lange termijn geen houdbare situatie’ zijn.
Onder kleine scholen vond de grootste kaalslag ruim tien jaar geleden plaats. Van het Zeeuwse Ellemeet tot het Drentse Nieuw Annerveen: in 2015 verloren maar liefst dertig dorpen in Nederland hun laatste basisschool. De afgelopen jaren is dat aantal gezakt tot zeven à acht.
Dorpsscholen die als laatste hun deuren sluiten, zijn relatief vaak aan de kleine kant. Ruim de helft had voor de sluiting een totaal leerlingenbestand van minder dan dertig – op een reguliere basisschool is dat één klas vol.
In een ultieme poging de sluiting van hun kleine school per 1 augustus te voorkomen, stapten de ouders in Altforst naar de voorzieningenrechter. Maar vorige week oordeelde die in een spoeduitspraak dat de scholenkoepel de school mag sluiten en niet verplicht is die over te dragen aan de stichting met ouders en dorpsgenoten. Zij kunnen nog in hoger beroep en eventueel een bodemprocedure beginnen.
Tijdens de zitting in Arnhem bleek de leerlingenprognose het belangrijkste twistpunt. De scholenkoepel komt niet verder dan 43 leerlingen tot het jaar 2031. Met onder meer 62 nieuwbouwwoningen in de planning voor het dorp met ruim 600 inwoners, rekenen de ouders van Altforst anders en komen ze uit boven de ondergrens van vijftig leerlingen die Groeisaam zichzelf heeft opgelegd.
De rechter bleek niet overtuigd en oordeelde dat er ‘geen aanwijzingen zijn dat een correctie van de prognoses van leerlingenaantallen ertoe zal leiden dat in een bodemprocedure het besluit van Groeisaam om de school te sluiten, vernietigd zal worden’.
Dorpsgenoot Frans van der Wielen stortte zich als ‘pensionado met alle tijd’ op het behoud van het schooltje, al heeft hij er zelf geen kinderen. Het was naar eigen zeggen het drukste halfjaar uit zijn leven.
‘Na de uitspraak van de rechter heb ik de gemeente met spoed gevraagd een nieuwe leerlingenprognose op te laten stellen’, zegt hij. ‘Dat is onze laatste hoop. Als die boven de vijftig uitkomt, dan gaan we in hoger beroep.’
Van der Wielen noemt het een ‘fout in de wet’ dat schoolbesturen zoveel macht hebben. Dat ze tegen de wens van ouders in zomaar hun school kunnen afnemen. Met de advocaat van de stichting pleit hij ervoor dat medezeggenschapsraden (mr) instemmingsrecht krijgen, in plaats van alleen het adviesrecht dat ze nu hebben bij een dreigende sluiting.
Het is de vraag of dit in Altforst had geholpen; de twee ouders in de mr van de Tweestroom adviseerden positief over de sluiting. Dit gebeurde gek genoeg nadat een enquête had uitgewezen dat alle 24 respondenten (van in totaal 28 ouderparen met kinderen op de school) juist tegen sluiting zijn. Volgens Geerards ‘disfunctioneerde de mr’ en zijn zij door de scholenkoepel op het spoor gezet dat openhouden ‘geen haalbare kaart’ was.
Voor de rechter doet echter niet ter zake ‘dat de ouders zich door de medezeggenschapsraad niet goed vertegenwoordigd voelen’, blijkt uit het vonnis. Want ook als de mr wel had gefunctioneerd volgens de ouders, mag de scholenkoepel volgens de wet nog steeds de school sluiten.
Geerards’ dochter Teske (10) zit in groep 7 en vindt de gang van zaken ‘heel, heel, heel, heel stom’. En dan vooral omdat ze het jaar voordat ze naar de middelbare school gaat nog van basisschool moet wisselen. Of ze al weet welke dat dan wordt? ‘In ieder geval een school die niet bij Groeisaam hoort.’
Met medewerking van Pepijn de Lange.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant