Zelden was het zo onrustig voor de officiële opening van de Biënnale van Venetië. Vrijdag vindt er zelfs een 24-uursstaking plaats. ‘Israël is nooit ter verantwoording geroepen.’
is kunstredacteur van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit Venetië.
‘Zijn jullie dicht? De hele dag?’ Een Britse vrouw staat bij het hek rond het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Ja, de rolluiken, die onderdeel zijn van de performance, blijven de hele dag gesloten. Erop zijn een Palestijnse vlag en grote posters geplakt: ‘Free Palestine, Abolish Zionism’ staat op een. Op een andere staat: ‘We stand with Palestine because we know by now that the destruction of Palestine is the destruction of the world.’
‘Morgen gaan we weer open’, verduidelijkt een medewerker van het paviljoen. De vrouw zucht: ‘Dan moet ik weer naar huis. Ik heb alle performances gemist...’ Ze knikt naar het Belgische paviljoen (ook op de plattegrond van het expositiepark Giardini een buurland) en noemt Oostenrijk: ook die tentoonstellingen zijn de hele dag gesloten. En dan: ‘Wel goed dat jullie dit doen.’
De organisatie ANGA, Art Not Genocide Alliance, verzet zich sinds 2024 tegen de deelname van Israël aan de Biënnale en heeft opgeroepen tot een staking van 24 uur. Meer dan tien paviljoens hebben inmiddels aan die oproep gehoor gegeven en zijn gesloten, waaronder bijvoorbeeld ook Japan, Groot-Brittannië en Egypte.
Medewerkers van enkele andere landen, zoals Finland, laten desgevraagd weten dat het paviljoen om 16.00 uur sluit, zodat wie wil zich kan aansluiten bij een grote protestactie in de stad, die om 16.30 uur is gepland.
De staking treft de tienduizenden vips die de Biënnale nu al kunnen bezoeken; zaterdag opent de internationale tentoonstelling pas voor het gewone publiek. Deze eerste dagen vol curatoren, kunstverzamelaars, museumdirecteuren en andere kunstbobo’s zijn echter van essentieel belang: hier worden de contacten gelegd die kunnen leiden tot tentoonstellingen of kunstaankopen.
Er zal niet eerder een editie zijn die al voor deze officiële opening door zo veel controverse en tragiek wordt geplaagd. In aanloop naar deze editie overleed artistiek directeur Koyo Kouoh onverwacht. En nadat de organisatie de deelnemende landen had bekendgemaakt, waaronder Rusland en Israël, kwamen er petities en ontstonden er protestacties en politieke onrust. De cultuurminister van Italië zal de biënnale dit keer niet aandoen en zelfs de jury, die traditiegetrouw op de openingsdag prijzen uitreikt, stapte op.
Kunstenaar Dries Verhoeven staat vrijdagochtend bij het Nederlandse paviljoen om het besluit toe te lichten. Hij steunt ANGA en ondertekende eerder al een petitie van de protestgroep. Hij kreeg het verzoek over de staking drie weken geleden. Vervolgens is er veel overleg geweest, ook met de dertien performers die meewerken: ‘We grijpen deze gelegenheid aan juist nu er veel mensen zijn, om duidelijk te maken dat we de aanwezigheid van Israël zeer onwenselijk vinden.’
Verhoeven verwijst naar de acties uit de jaren zestig, toen kunstenaars en curatoren druk op de Biënnale uitoefenden om Zuid-Afrika te weren vanwege het apartheidsregime: ‘Dat was een actie die met de jaren groeide.’
Een woordvoerder van ANGA, die bij het Nederlandse paviljoen staat en niet met haar naam in de krant wil (‘wij blijven anoniem’) licht toe dat ANGA uit is op sanctionering van Israël: ‘Ze handelen met straffeloosheid en zijn nooit ter verantwoording geroepen.’
Bij de tentoonstellingen van Rusland en Israël waren woensdag al protesten. Zo organiseerde Pussy Riot een actie met roze rookbommen en de Oekraïense vlag voor het paviljoen van Rusland. Op posters stond: ‘Enjoy the show – ignore the war.’ Ook bij het Israëlische paviljoens zijn acties geweest en zijn flyers gegooid: ‘No to the genocide pavilions’.
Vooralsnog zijn die tentoonstellingen, op korte onderbrekingen na, opengebleven, met extra beveiliging bij de deur. Rusland zal echter na vrijdag het pavijloen sluiten. Alleen tijdens de voorbezichtiging was de tentoonstelling te bezoeken: een compromisbesluit na alle (politieke) druk.
Rond het paviljoen van Oostenrijk, met extreme performances door Florentina Holzinger, was onder de genodigden al een behoorlijke buzz ontstaan. Donderdag stonden mensen anderhalf uur in de rij, vrijdag vinden geïnteresseerden een gesloten deur met een klein bordje. Net als bij bijvoorbeeld het paviljoen van Groot-Brittannië hangen hier geen pro-Palestina-posters, maar een praktische mededeling. Het paviljoen blijft dicht omdat ‘sommige leden van het team hebben besloten om deel te nemen aan de staking’. Wat de staking behelst of beoogt, wordt niet verduidelijkt.
Bij het lint van het gesloten paviljoen van Japan staat een vrouw die dezer dagen een performance zou opvoeren. Die gaat niet door ‘uit solidariteit met de Palestijnen’. Haar motivatie verwoordt ze duidelijk: ‘Hoe kun je hier kunst en het leven vieren als een land genocide pleegt?’
Toch wil ze na enige twijfel niet met haar naam in de krant (‘hou het maar bij mijn initialen PCH’), omdat ze de Verenigde Staten werkt. Zich uitspreken tegen Israël kan repercussies hebben, verwacht ze: ‘Ik kan mijn baan kwijtraken. We verliezen onze vrijheid van meningsuiting.’
De Biënnale van Venetië is een tweejaarlijkse megatentoonstelling. De eerste editie was in 1895. Naast de landententoonstellingen is er elke editie een grote thematische tentoonstelling. Dit keer is die samengesteld door de Kameroens-Zwitserse curator Koyo Kouoh (1967–2025). De biënnale van 2024 ontving zo’n 700.000 bezoekers. Deze editie is te bezoeken van 9 mei tot en met 22 november.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant