Elke lente trekken elanden door Zweden, en elke lente kijken miljoenen mensen dag en nacht via internet mee. Dat er bijna niets gebeurt, maakt De grote elandentrek juist aantrekkelijk. Een schoolklas kijkt voor de tweede keer. ‘Alsof je de natuur in je woonkamer hebt.’
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Op het projectiescherm van klas 1B van de Enskedefältets-school in Stockholm verschijnt een nachtelijk beeld van een eland die langzaam dichter bij de camera komt. ‘Oh, kijk nou, wat een schattige neus. Je kunt zelfs de haartjes zien. Net een cavia’, roept leerkracht Josefina Rolenec (52).
‘En hier zien we twee zwemmende elanden. Deze worden ‘de luidruchtige twee’ genoemd. Kunnen jullie ze horen? Zo klinkt het ongeveer: Oempf, oempf, oempf’, roept Rolenec door het klaslokaal, waar foto’s van uitvinder Alfred Nobel en schrijfster Astrid Lindgren de muur sieren.
Nieuwsgierig? Bekijk hier de livestream van Den stora älgvandringen.
De Zweedse juf kijkt met haar klas 7- en 8-jarigen naar hoogtepunten van De grote elandentrek (Den stora älgvandringen), een Zweedse televisiehit met miljoenen fans in Zweden en daarbuiten. Gedurende drie weken registreren camera’s 24 uur per dag de natuur rond de Ångerman-rivier in Midden-Zweden. Elk jaar in de vroege lente zwemmen hier tientallen elanden de rivier over op weg naar nieuwe graasgebieden.
Vandaag is het de tweede keer dat de klas met 27 leerlingen samen kijkt en bespreekt wat er allemaal te zien is. ‘Jij had het er eerder over dat iemand twee beren had gezien, toch?’, vraagt Rolenec aan een leerling. ‘Heeft iemand nog andere dieren gezien de afgelopen dagen?’
‘Een otter en een steenarend’, antwoordt een leerling.
‘Ja, precies, die steenarend!’, roept Rolenec. ‘Gisteren zag ik ook nog een heel schattige vos. Het leek alsof hij de elanden probeerde na te doen. Hij wilde ook het water over, maar het was net iets te moeilijk met zijn pootjes.’
Rolenec is ook fan van het programma, dat gemaakt wordt door de Zweedse publieke omroep SVT. De omroep zendt dag en nacht uit en maakt dagelijks een samenvatting met hoogtepunten: een vos bij het water, een langsvliegende arend of een veelvraat die plotseling tussen de bomen verschijnt.
Het absolute hoogtepunt waar fans elk jaar reikhalzend naar uitkijken: de zwemmende elanden. Al duizenden jaren trekt de Skogens konung (koning van het bos) in de lente, wanneer de kalveren komen, van de Zweedse kust naar het binnenland. De elandkoeien hebben daar meer te eten, wat nodig is om hun kalveren te voeden.
Elk jaar nemen tientallen elanden deze route via de Ångerman-rivier. Dat betekent: zwemmen. Het aantal wordt in de livestream bijgehouden. De score tot nu toe is 42.
De makers kregen het idee van Noorse collega’s die al langer dit soort slow tv maakten. Die zonden bijvoorbeeld een treinreis tussen Bergen en Oslo in zijn geheel uit, zodat kijkers mee konden genieten van de fjorden en de bergen.
Essentieel is dat het gaat om ongefilterde en ongemonteerde beelden, anders dan bij bijvoorbeeld de natuurfilms van David Attenborough. De dieren mogen ook niet gestoord worden: de dertig camera’s en tweeënveertig microfoons worden zo goed mogelijk verborgen en de motoren draaien zo stil mogelijk.
En slow tv, dat is het. Meestal gebeurt er niets in De grote elandentrek. Ja, het water rimpelt, de vogels fluiten en de ganzen kwaken. De stream springt van de ene naar de andere camera, van het bos naar het kabbelende water en weer terug. Maar actie: nee. Maar misschien is dat juist het idee.
Vast staat dat het programma populair is. In het eerste jaar (2019) trok de uitzending meer dan twee miljoen kijkers en sindsdien is de belangstelling toegenomen. Dit jaar verwachten de makers dat er opgeteld twaalf miljoen uur gestreamd zal worden, in Zweden en in het buitenland. Daarmee is De grote elandentrek een van de grootste slow tv-producties ter wereld.
Mogelijk zijn de Zweden er zo gek op omdat het naadloos aansluit bij de Zweedse fascinatie voor het plattelandsleven. ‘Met dit programma is het alsof je de natuur in je woonkamer hebt. Er gebeurt niets, maar tegelijk gebeurt er van alles’, zegt Rolenec, terwijl de kinderen druk zijn met het tekenen van een eland.
‘Het begin van de lente, waarin alles ontluikt, is ook de tijd waarvan we in Zweden het meeste genieten. Daarna explodeert de natuur en is het zomer. En dan komt al snel de lange winter weer.’
De aantrekkingskracht van het programma is volgens de leerkracht ook te verklaren door het oude ritueel dat zich voltrekt. De elandentrek bij de Ångerman-rivier begon al zesduizend jaar geleden, zeggen wetenschappers. ‘Te midden van al het nieuws, Iran, Trump en Oekraïne doen de elanden gewoon hun ding. Ze lopen hier al duizenden jaren en zetten dezelfde stappen. Alles lijkt een beetje uit balans op onze planeet, maar de elanden gaan gewoon door.’
Het programma leidt tot opvallend veel gespreksstof. De Facebookgroep ‘Wij die van De grote elandentrek houden’ heeft meer dan honderdduizend leden. Op sociale media publiceren kijkers hun eigen screenshots, compilaties en memes.
Naast de livestream loopt een levendige chat waarin kijkers dingen zeggen als: ‘Heb je die vogel gezien, weet iemand welke dat zou kunnen zijn?’ Of: ‘Ik was vandaag een beetje somber, maar nu ik een tijdje heb gekeken gaat het beter.’
Toen deze week een van de moderatoren enkele hoogtepunten van dit seizoen op een rijtje zette, stuurde ook Rolenec een trits hartjes in de chat. ‘Ik zie er opvallend weinig negatieve reacties langskomen. Van AI-trollen en dat soort dingen heb ik ook niks gezien. Ik zag alleen maar liefde.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant