Politiek Twee weken nadat de PVV-asielwetten niet door de Eerste Kamer kwamen, zet het kabinet een eerste stap rond ongewenste vreemdelingen en scherpere grenscontroles. Over de strafbaarstelling van illegaliteit is nog geen overeenstemming.
Asielminister Bart van den Brink (CDA) voorafgaand aan de ministerraad.
Het kabinet van D66, VVD en CDA is vrijdag akkoord gegaan met de eerste nieuwe maatregelen van asielminister Bart van den Brink (CDA) om het asielsysteem strenger te maken: de uitbreiding van de ‘ongewenstenverklaring’.
Dat is een zware maatregel. Vreemdelingen die strafbare feiten plegen of een bedreiging vormen, moeten Nederland direct verlaten en mogen niet terugkeren. De uitbreiding moet meer ruimte geven voor uitzettingen en om ongewenste vreemdelingen strenger te straffen.
Om de uitbreiding zo snel mogelijk door beide Kamers te krijgen, heeft het kabinet een ander wetsvoorstel aangepast. Zo hoeft niet worden begonnen met een compleet nieuw wetstraject. Dat laat zien: er is haast.
Tempo maken is belangrijk voor de drie coalitiepartijen. Ze hebben kiezers een strengere asielaanpak beloofd en willen uitstralen dat ze daadkrachtig te werk gaan in het asieldossier – dat de facto al jaren stilstaat.
Twee weken terug kreeg het doortastende imago dat het kabinet nastreeft nog een knauw. De Eerste Kamer verwierp de asielwetten van voormalig PVV-minister Marjolein Faber, die door Van den Brink aan de senaat waren voorgelegd, met één stem verschil. Twistpunt was de strafbaarstelling van illegaliteit.
Dat wetsvoorstel was afgezwakt met een wijziging, omdat anders ook mensen die illegalen helpen, zoals vrijwilligers via kerken, als medeplichtigen strafbaar zouden zijn. De PVV stemde in de Eerste Kamer uiteindelijk tegen deze afzwakking, waarmee het CDA en de SGP de strafbaarstelling niet wilden steunen.
De meeste partijen in Den Haag zeggen dat de PVV de eigen asielwetten saboteerde omdat PVV-leider Geert Wilders niet écht asielbeleid wil doorvoeren, maar vooral de discussie erover gaande wil houden. Op die manier zou hij electoraal relevant blijven.
De VVD en delen van het CDA nemen het ook de D66-fractie in de Eerste Kamer kwalijk dat die niet vóór de afzwakking stemde. D66 was van meet af aan tegen het hele pakket – en in het coalitieakkoord was afgesproken dat die partij tegen de wetten mocht stemmen. Maar vooraf had niemand erop gerekend dat Wilders de eigen PVV-wetten zou saboteren en dat D66 alsnog nodig zou zijn voor een meerderheid.
Eindstand: verdeeldheid in de coalitie en een voortzetting van de asieldiscussie, terwijl de coalitiepartijen daar juist zo snel mogelijk vanaf willen. Want gaat het in Den Haag over asiel, dan profiteert uiterst rechts.
Ingewijden melden dat de strafbaarstelling illegaliteit opnieuw op tafel ligt, maar dat de vorm nog niet is vastgesteld. Van den Brink had een zeer nauwe uitleg gegeven in de Eerste Kamer van hoe hij wil handhaven op illegaliteit. Het gaat hem om ‘terugkeerfrustreerders’, mensen die weigeren mee te werken aan hun uitzetting, nadat hun asielaanvraag is afgewezen.
Van den Brink wil dus niet elke persoon die illegaal in Nederland verblijft vervolgen, zoals dat in de wettekst stond. Maar dat is zíjn interpretatie, zeggen critici, een volgende minister van Asiel kan weer een hardere lijn kiezen.
Direct nadat de asielwetten van Faber werden verworpen, hebben kopstukken van de coalitiepartijen overleg gehad, volgens ingewijden verliep dat goed en rustig. Maar een afspraak over de invulling van strafbaarstelling illegaliteit ontbreekt vooralsnog. De verwachting is dat er nog een stevige discussie over gevoerd zal moeten worden. In de media en op achtergrond is de VVD zeer kritisch geweest op coalitiepartner D66, omdat die de strafbaarstelling niet wilde steunen.
Naast de ongewenstenverklaring en de strafbaarstelling illegaliteit wil het kabinet dat dwangsommen voor de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND worden afgeschaft: door personeelstekorten lopen veel asielzaken uit en het kost de IND veel geld om asielzoekers daarvoor te compenseren.
De SGP en JA21 komen met een wetswijziging om dat zo snel mogelijk geregeld te krijgen, die het kabinet omarmt. SGP-asielwoordvoerder Diederik van Dijk: „Als SGP hebben we zelf al eerder over deze mogelijkheid nagedacht. Tegelijkertijd heeft de minister aangegeven te hopen op initiatief vanuit de Kamer, waarbij hij expliciet de SGP noemde.”
Verder wil het kabinet de Koninklijke Marechaussee meer juridische mogelijkheden geven om grenscontroles uit te voeren. Tussen eind 2024 en begin dit jaar zijn aan de grenzen met Duitsland en België zeshonderd vreemdelingen de toegang geweigerd en 270 mensen aangehouden, volgens het kabinet. Eerder is er in Den Haag veel kritiek op grenscontroles geweest, ook bij de huidige coalitiepartij D66, omdat dit ‘symboolpolitiek’ tegen migratie zou zijn.