Deze week kreeg Ali B 3 jaar celstraf opgelegd wegens verkrachting. Een overwinning voor de slachtoffers, maar wel een met een hoge prijs. De Volkskrant spreekt met deskundigen en slachtoffer Naomi over de vraag hoe die opweegt tegen de uitspraak.
zijn redacteuren van de Volkskrant. Ze schreven eerder over de zaak-Ali B en #MeToo.
Donderdagochtend speelde Naomi – die niet met haar achternaam in de krant wil – het computerspelletje Maze Paint, waarbij het doel is om met een balletje een doolhof in te kleuren. ‘Het was voor mij te veel om te handelen’, zegt ze later die dag aan de telefoon tegen de Volkskrant. ‘Ik was zo gestrest. Ik zoom op zo’n moment liever uit.’
In dezelfde ruimte, op de redactie van het BNNVara-programma Boos, volgden presentator Tim Hofman en eindredacteur Marije de Roode de liveblogs van NU.nl en het AD, waarop de uitspraak in het hoger beroep tegen Ali B te volgen was.
Toen Hofman en De Roode aan Naomi de uitspraak voorlazen, was ze ‘in shock’. ‘Ik kon alleen maar roepen: holy shit, holy shit, ik zei toch dat ik niet focking gek was.’
Volgens het hof is bewezen dat Ali B zowel Naomi als zangeres Ellen ten Damme heeft verkracht. Van de aanranding van zangeres Jill Helena werd hij vrijgesproken. De straf, 3 jaar cel, is opvallend hoog. Hoger dan de 2 jaar die de rechtbank hem in 2024 oplegde. En hoger dan de 2,5 jaar cel die het OM tijdens dit hoger beroep had geëist.
De uitspraak is het voorlopige sluitstuk van de lange nasleep van de aflevering Boos: This is the Voice van 20 januari 2022. Die aflevering wordt door deskundigen beschouwd als hét moment dat het #MeToo-debat in Nederland losbarstte. The Voice verdween van de buis (om eerder dit jaar weer terug te keren), het kabinet-Rutte IV stelde een regeringscommissaris in voor seksueel geweld. En het aantal meldingen daarvan nam drastisch toe, zowel bij de politie als bij hulpinstanties.
Er kwam ook een juridisch vervolg. Rond de Boos-uitzending deden zeven vrouwen aangifte tegen vier kopstukken van de talentenjacht: juryleden Ali B en Marco Borsato, orkestleider Jeroen Rietbergen en regisseur Martijn N. Nog eens twintig vrouwen maakten melding van seksueel wangedrag, meldde de politie kort na de aflevering.
Al die aangiften en meldingen over The Voice of Holland leidden tot één rechtszaak: die tegen Ali B. De vrouwen die erin getuigden over seksueel geweld kregen te maken met bedreigingen en haatdragende reacties. Ze verloren werk en vrienden.
Het stevige arrest van deze week voelt als een overwinning voor de slachtoffers, maar de prijs die ze hebben betaald is hoog. Welke gevolgen heeft alle media-aandacht voor het publieke debat? En hoever mag een advocaat gaan bij het verdacht maken van de verklaring van een slachtoffer? De Volkskrant sprak met deskundigen en met Naomi.
Naomi is een sleutelfiguur in de vervolging van Ali B. Waarschijnlijk was er nooit een uitzending van Boos gekomen als zij niet al rond 2020 was geïnterviewd door het tijdschrift Linda.
Dat interview ging niet over Ali B, maar over haar ervaringen als dominatrix, een vrouw die een dominante rol speelt in een bdsm-relatie. Aan het einde van dat gesprek kwam Naomi met een verrassende mededeling: Ali B, zei ze, is een verkrachter. ‘Het viel even stil’, zegt Naomi. ‘Tot een van de journalisten zei dat ze nog een vrouw kende die dat had gezegd.’
Naomi vertelde dat de rapper haar tijdens een schrijverskamp in Heiloo had verkracht. De redactie ging daarna meteen op onderzoek uit. ‘Maar Linda is een modeblad, geen Investico’, zegt Naomi. ‘Hun mogelijkheden zijn beperkt.’ Daarom werd Boos erbij betrokken.
Toen Boos met de onthullende aflevering kwam, vreesde Naomi niet voor haar privéleven. ‘Ik dacht dat ik veilig zat’, zegt ze. ‘En dat ik anoniem kon blijven.’
De beschuldigingen in Boos: This is The Voice liepen sterk uiteen. Sommige gingen over ongepaste opmerkingen, andere over mogelijk strafbaar gedrag.
Ook vrouwen die niet met Boos hadden gesproken, meldden zich na de uitzending ervan bij de politie. Zoals Voice-deelnemer Nienke Wijnhoven, die aangifte tegen Jeroen Rietbergen deed wegens verkrachting. Zangeres Ellen ten Damme sprak als getuige over haar ervaringen met Ali B, waarna het OM besloot hem ambtshalve te vervolgen, aanvankelijk voor poging tot verkrachting.
Uiteindelijk lagen er drie aangiften tegen Ali B (Naomi deed aangifte van verkrachting, Jill Helena van aanranding), één tegen Marco Borsato (grensoverschrijdend gedrag), twee tegen regisseur Martijn N. (onzedelijke betasting en een zoen op de mond) en één tegen Jeroen Rietbergen wegens verkrachting.
Alleen Ali B moest voor de rechter verschijnen. (De eveneens veelbesproken zedenzaak waarbij Marco Borsato eind 2025 werd vrijgesproken van ontucht met een minderjarig meisje stond los van The Voice.)
Zedenzaken zijn moeilijk bewijsbaar. In het Nederlandse recht geldt de regel ‘één getuige is geen getuige’, maar zedenzaken spelen zich vaak af achter gesloten deuren. Onder de oude zedenwet werd daarom de helft van alle aangiften geseponeerd, becijferde NRC in 2022.
‘Uit Europees onderzoek blijkt dat minder dan 15 procent van de slachtoffers van een verkrachting zich bij de politie meldt’, zegt slachtofferadvocaat Ruth Jager, die in de zaak-Ali B Ellen ten Damme bijstond. ‘Van hen neemt de politie maar in 37 procent van de gevallen een aangifte op. Het OM seponeert in 58 procent van die zaken. Van de gepleegde verkrachtingen leidt slechts ‘het topje van de ijsberg’ tot een veroordeling.’
In 2024 werd de nieuwe zedenwet ingevoerd, waardoor dwang niet langer hoeft te worden bewezen. Daardoor kwamen er flink meer aangiften en vervolgingen. Dat is positief, zegt Jager. Maar de keerzijde: nóg langere wachtlijsten. ‘Slachtoffers van een verkrachting moeten nu soms maanden wachten tot een onderzoek start.’
In de rechtszaak tegen Ali B ging het om de oude zedenwet. Tijdens de eerste aanleg in 2024 koos zijn verdediging voor een mediaoffensief. De rapper liet zich filmen in de rechtszaal, praatte volop met de media, maakte grapjes. En hij vroeg aandacht voor zijn leed.
Simone Driessen doet aan de Erasmus Universiteit onderzoek naar artiesten die worden beschuldigd van ongewenst gedrag, onder wie Marco Borsato en Ali B. ‘Tijdens het eerste proces nam Ali B veel ruimte in, terwijl de verhalen van de slachtoffers een stuk minder aan bod kwamen,’ constateert ze.
Die vrouwen kregen online te maken met haat en intimidatie. Zangeres Jill Helena, die gebruikmaakte van haar spreekrecht, kreeg volgens haar advocaat Sébas Diekstra een ‘voortdurende stroom van bedreigingen, haat en negativiteit’.
Naomi’s gewenste anonimiteit bleek een illusie. Al sinds de Boos-uitzending kreeg ze te maken met intimidatie. Een man bood haar telefonisch 15 duizend euro aan als ze de aangifte tegen Ali B zou intrekken. Toen ze zei dat niet wilde, antwoordde hij: ‘De kans bestaat dat jij daarnaast ook een beetje bekend gaat worden, wat je eigenlijk niet wil.’ Naomi, die een opname van het gesprek bij de podcast van Boos heeft laten horen, weet niet wie hij is.
Tijdens de inhoudelijke behandeling kwam ook informatie over Naomi’s privéleven naar buiten. Onder meer over haar drugsgebruik. ‘Mensen zijn me daarna online een ‘drugsverslaafde hoer’ gaan noemen, die Ali alleen maar heeft beschuldigd omdat ik niet betaald zou zijn’, zegt ze.
De stroom aan beledigingen op sociale media raakt haar. ‘Ik zou mijn basisschool niet hebben afgemaakt. Ik zou het woord ‘consent’ niet kennen, omdat dat in mijn kringen niet zou worden gebruikt. Maar ik ben gediplomeerd ICT’er. Ik ben niet volledig incompetent.’
Naomi verloor ook vrienden. ‘Sommigen vonden me een partypooper, ik sprak te veel over mijn trauma’s, ik moest me er gewoon overheen zetten. Maar hoe moet je je over een situatie heen zetten als je er nog middenin zit?’
Drie dagen na de laatste zittingsdag werd Naomi’s trappenhuis in brand gestoken en haar ouderlijk huis beklad met haar privégegevens. ‘Toen voelde ik me onveilig.’ Ook nadat Ali B werd veroordeeld tot 2 jaar celstraf wegens verkrachting bleven de publieke aanvallen niet uit.
Het leidde in maart dit jaar zelfs tot een gebroken neus, toen zij aanwezig was bij het strafproces tegen rapper Kempi. Naomi was daarheen gegaan om het vermeende slachtoffer te steunen, toen ze door de familie van Kempi werd herkend. ‘Kempi riep toen dat ik die meid was van die valse aangifte tegen Ali B. Toen werd ik belaagd.’
In het hoger beroep was van Ali B’s joviale houding weinig over. ‘Hij was ingetogener, voorzichtiger en gecalculeerd’, zegt media-onderzoeker Driessen. ‘Over de brede linie zag je dat de verklaringen van de slachtoffers veel meer ruimte kregen dan zijn verhaal.’
Dit keer richtte de kritiek zich meer op Ali B’s advocaat, Bart Swier. Het OM beschuldigde hem van ‘karaktermoord’. Saskia Belleman, rechtbankjournalist van De Telegraaf, repte van victimblaming, als een slachtoffer ervan wordt beschuldigd dat een misdrijf (on)bewust is uitgelokt. Aanleiding was onder meer dat hij sprak over de psychische problematiek waarmee Naomi in het verleden heeft gekampt.
‘In hoger beroep heb ik daaraan één passage gewijd’, zegt Swier telefonisch. ‘Omdat volgens de Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken psychische problemen een risicofactor kunnen zijn voor een valse aangifte.’
Naomi vindt dat Swier ‘ver’ is gegaan. Maar: ‘Het is zijn werk om een slechterik te verdedigen. Iemand moet het doen.’
Ali B en Swier zaaiden ter zitting ook twijfel over het verhaal van Ellen ten Damme door een compilatie te tonen waaruit moest blijken dat B en Ten Damme een dag na de verkrachting nog amicaal met elkaar omgingen. ‘De advocaat van Ali B vond het onwaarschijnlijk dat Ellen ten Damme verkracht was, omdat ze in de dagen erna nog lachend en stralend op tv te zien was’, schreef Paulien Cornelisse in haar Volkskrant-column.ƒzxitti
Een vals frame, volgens Swier. ‘Dat heb ik niet betoogd en zou een dom verweer van me zijn geweest. Ik snap ook de kritiek van psychologen die zeggen dat je niet aan een slachtoffer kunt zien of diegene is verkracht.’
Waarom hij de clip dan liet zien? ‘Ten Damme heeft gezegd dat ze kort na het delict hevige emoties liet zien – wat kan dienen als steunbewijs. Het enige dat ik heb willen laten zien is dat die emoties niet zichtbaar waren op de beelden.’
‘Advocaten maken nogal eens gebruik van stereotypen om hun cliënt te verdedigen of om in de rechtszaal de reputatie te herstellen’, zegt slachtofferadvocaat Richard Korver. ‘Ik vind dat ze daar soms te ver in gaan. Je kunt het ook feitelijk houden, inzoomen op de inconsistenties en op het steunbewijs, zonder karaktermoord te plegen op de aangeefster.
‘Het gevolg van alle media-aandacht over de psychische problematiek van Naomi is wel dat ik cliënten heb die hun aangifte willen terugtrekken, die bang zijn dat hun hetzelfde lot wacht’, zegt hij.
Volgens advocaat Peter Schouten, die vaak verdachten in zedenzaken bijstaat, is het ‘all in the game’. ‘Als advocaat van een verdachte heb je maar één taak: je cliënt zo goed mogelijk verdedigen. Dat is je taak binnen de rechtsstaat.’
En daarbij is (bijna) alles geoorloofd, stelt Schouten. ‘Misschien geen slutshaming (een vrouw publiekelijk neerzetten als seksueel losbandig, red.), dat is niet meer van deze tijd, maar verder mag je alles in de strijd gooien, ook als het onaangenaam is om aan te horen. Ik vind het bizar dat het nu advocaten in de schoenen wordt geschoven dat zij te hard zouden zijn voor slachtoffers.’
De Australische mensenrechtenadvocaat Jennifer Robinson, destijds advocaat van actrice Amber Heard in de Britse smaadzaak van Johnny Depp, denkt daar anders over. ‘Zaken met veel media-aandacht hebben grote invloed op het publieke debat over gendergerelateerd geweld. Wanneer een verdediging wordt gevoerd – en succesvol blijkt – op basis van achterhaalde mythen en stereotypen over geweld tegen vrouwen, versterkt en verspreidt dat schadelijke ideeën in de media en in de samenleving, en ontmoedigt het vrouwen bovendien om naar buiten te treden over misbruik.’
Intimidatie en victimblaming is nog steeds schering en inslag, constateert Robinson, die er een boek over schreef. ‘Onderzoek laat zien dat vrouwen zich door het rechtssysteem vaak opnieuw slachtoffer en opnieuw getraumatiseerd voelen. Sommige slachtoffers beschrijven het strafproces zelfs als net zo traumatisch als de aanranding of verkrachting zelf. Dat komt niet alleen doordat zij de gebeurtenis in de rechtszaal opnieuw moeten beleven en daar uitvoerig over worden ondervraagd, maar ook door de victimblaming en persoonlijke aanvallen waarmee zij zowel binnen als buiten de rechtszaal worden geconfronteerd.’
Volgens Robinson ‘moeten we meer voorbeelden zien van zaken zoals deze, waarin zulke tactieken in de rechtszaal geen stand houden en vrouwen gerechtigheid krijgen’. Ze hoopt dat de vrouwen zich gesterkt voelen door de stevige uitspraak van het hof.
Volgens advocaat Korver repareert dit arrest ‘wellicht iets van de schade die allerhande victimblamingachtige opmerkingen hebben aangericht bij het gewone publiek. In ieder geval wordt gezien dat de rechter niet mee is gegaan in het door Ali B en zijn verdediging neergezette frame.’
Ook Iva Bicanic, hoogleraar seksueel misbruik aan het UMC Utrecht en directeur kennisontwikkeling van het Centrum Seksueel Geweld, ziet het arrest als een positieve prikkel. ‘De erkenning van het hof in de zaak van Ali B draagt bij aan het doorbreken van hardnekkige misvattingen over hoe slachtoffers zich ‘zouden moeten’ gedragen. En dat is hard nodig. Want het beeld van seksueel geweld, en de verschillende reacties erop, is nog steeds erg onrealistisch.’
En de vrouwen die hun verhaal deelden?
Jill Helena laat via haar advocaat Sébas Diekstra weten dat ze dankbaar is ‘dat er opnieuw erkenning is geweest voor mijn verhaal en ervaring. Dat betekent veel voor mij.’ Het hof sprak Ali B vrij van haar aanranding wegens gebrek aan steunbewijs, maar achtte haar getuigenis wel betrouwbaar. Ze wil het arrest in alle rust verwerken: ‘De stress, de onzekerheid en de voortdurende spanning hebben veel invloed gehad op mijn leven, zowel privé als professioneel.’
Ieder slachtoffer van een verkrachting zal tijdens een rechtszaak ‘shit’ over zich heen krijgen, zegt Naomi. Tegen slachtoffers van een verkrachting die twijfelen over aangifte zegt ze ook dat de kans dat hun zaak net zo groot in de media komt als die van haar ‘minuscuul’ is.
Terugkijkend op haar eigen besluit om naar voren te stappen, zegt ze: ‘Ik weet niet of ik dapper ben geweest, of dom. Maar volgens mij zijn dat twee zijden van dezelfde munt.’ Ze wil nu eerst haar studie afmaken, en daarna mogelijk de journalistiek in. ‘Het moet wel goedkomen uiteindelijk. Het kan niet altijd kut blijven.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant