De centrale eindexamens zijn vrijdag begonnen. Het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (Laks) had al een klachtenlijn voor inhoudelijke opmerkingen over de examens, maar nu kunnen middelbare scholieren er ook terecht met stressklachten.
Het Laks heeft de stresslijn opgezet in samenwerking met platform ‘In je bol’, voor mentale gezondheid onder jongeren. Getrainde vrijwilligers nemen vanaf vrijdag tussen 12.00 en 19.00 uur de telefoon op. Ze bieden een luisterend oor aan studenten met heftige stressklachten veroorzaakt door de eindexamens.
Laks-woordvoerder Inass Jagour vertelt dat de stresslijn voortkomt uit de aanzienlijke toename in stressklachten die binnenkomen via de traditionele eindexamenklachtenlijn. ‘Scholieren verdrinken in verwachtingen, kampen met slaapproblemen en ervaren ontzettend veel stress en spanning.’
De prestatiedruk is volgens Jagour de afgelopen twintig jaar flink gestegen. Zo meldt het Nederlands Jeugdinstituut dat het aantal middelbarescholieren dat prestatiedruk ervaart, tussen 2001 en 2023 is gestegen van 16 naar 45 procent.
Hoogleraar cognitieve psychologie Stefan van der Stigchel is positief over het initiatief, met name omdat de organisatie erachter professionele hulp kan bieden. Hij zet vraagtekens bij de meetbaarheid van prestatiedruk, maar vindt dat minder van belang. ‘Prestatiedruk wordt duidelijk nú ervaren.’
Volgens hem is de taal veranderd. Zo zouden een term zoals ‘prestatiemaatschappij’ veel gebruikelijker zijn geworden, waardoor leerlingen stress vroeger misschien niet associeerden met prestatiedruk, maar dat nu wel doen.
Van der Stigchel stelt dat een bepaald stressgehalte juist nuttig is. Zijn onderzoek richt zich op aandacht en concentratievermogen. Voor concentratie moet je je aandacht een langere tijd ergens op richten, wat volgens hem moeilijk is als je veel afgeleid wordt. Een bepaalde mate van stress maakt dat je je tijdens je examens kunt focussen.
Hij vergelijkt het met plankenkoorts. ‘Het lopen naar het podium toe is veel spannender dan het daadwerkelijk uitvoeren van de voorstelling.’ Voor een examen geldt iets soortgelijks: de stress wordt veroorzaakt doordat leerlingen hun taak nog niet aan het uitvoeren zijn. ‘Zodra ze aandacht hebben voor het examen, is er geen aandacht meer voor alle interne gedachten.’
Volgens Jagour wordt de toename in ervaren prestatiedruk deels veroorzaakt door het lerarentekort. Dit zou er volgens de Laks-woordvoerder toe leiden dat leraren minder tijd overhouden voor het mentale welzijn van scholieren. ‘Terwijl dat op de eerste plek zou moeten staan, omdat het gepaard gaat met goed kunnen presteren.’
Een belangrijke tweede stressfactor is volgens Jagour de ‘5,5-regeling’ die in 2011 is ingevoerd. Die houdt in dat leerlingen, ongeacht hun gemiddelde schoolexamencijfer, voor hun centrale eindexamens gemiddeld een 5,5 moeten halen. ‘Dat maakt de centrale eindexamens echt een momentopname.’ Al staan leerlingen gemiddeld een 9 voor hun schoolexamens, kunnen ze alsnog zakken met een cijfer lager dan 5,5 op het centrale eindexamen.
Van der Stigchel vergelijkt de 5,5-regeling met het bindend studieadvies op universitair niveau. Volgens hem veroorzaakt dat onnodige stress. ‘Terwijl het helemaal niet zo blijkt te zijn dat je eerstejaarsprestatie voorspellend is voor hoelang je over je studie doet.’ Nu er data beschikbaar over vijftien jaar 5,5-regeling, zou de overheid kunnen onderzoeken hoe effectief deze maatregel is, suggereert hij.
Source: Volkskrant