De overstap van Donald Pols naar Tata Steel komt de Milieudefensie-directeur op bakken kritiek te staan. Is hij een verrader die voor het geld overloopt? ‘Nee, ik stap over naar de kern van de transitie.’
De overstap van Donald Pols naar Tata Steel komt de Milieudefensie-directeur op bakken kritiek te staan. Is hij een verrader die voor het geld overloopt? ‘Nee, ik stap over naar de kern van de transitie.’
‘Ik had wel wat reacties verwacht’, zegt Donald Pols (54) over zijn beslissing om Milieudefensie te verruilen voor Tata Steel. ‘Maar dat het er zo veel zouden zijn, zag ik niet aankomen.’
De aandacht leek wel groter dan toen we de Shellzaak wonnen, zegt de directeur van Milieudefensie die deze week door zijn organisatie op non-actief is gesteld nadat het nieuws van de overstap bekend was geworden. ‘En die overwinning op Shell was toch ook een opmerkelijke gebeurtenis.’
Dat is een understatement: toen Milieudefensie de CO2-grootuitstoter Shell in 2021 via de rechter dwong zijn emissies terug te dringen, ging de foto waarop Pols juichend en met gebalde vuist de rechtszaal verliet de hele wereld over.
Hoewel de zaak in hoger beroep werd verloren (deze maand begint de cassatie die Milieudefensie instelde), liet de directeur van de klimaatclub het er niet bij zitten en spande onlangs een tweede klimaatzaak tegen Shell aan. Eerder sleepte Milieudefensie ook al ING voor de rechter nadat ze 28 andere multinationals per brief had gesommeerd hun klimaatgedrag te verbeteren.
Een van de bedrijven die post ontvingen is Tata Steel, het Indiase staalconcern dat eigenaar is van de omstreden staalfabriek in IJmuiden. Die ligt niet alleen onder vuur vanwege de gigantische klimaatemissies (met een aandeel van 7 procent is Tata de grootste CO2-uitstoter van het land), maar ook vanwege een lange reeks milieuovertredingen. Tata staat op het punt met de overheid een ‘maatwerkafspraak’ te maken waarbij het met 2 miljard euro staatssteun de fabriek versneld schoner en groener zal maken. Maar tegen dat plan bestaat veel weerstand van milieugroepen en economen.
Dat juist Donald Pols, boegbeeld van die strijd tegen klimaatbelasters, te midden van die strijd verantwoordelijk wordt voor de verduurzaming, communicatie en lobby bij ‘de grootste vervuiler van Nederland’ maakt dus veel los. Sommige collega-activisten dachten aanvankelijk zelfs dat het een publiciteitsstunt was, en reageerden onthutst toen bleek dat het niet zo is.
Er zijn zeker steunbetuigingen, of mensen die hem het voordeel van de twijfel gunnen. Maar Pols is ook verrader genoemd, een overloper die voor het geld zou gaan. Fossielvrij NL stelde dat hij de integriteit van de klimaatbeweging had aangetast en reageerde met ‘wij zijn niet te koop’. Milieudefensie zelf schreef dat ze ‘zeer teleurgesteld’ is door Pols’ keuze en zette hem per direct op straat.
Het was ‘best hectisch’ om alle reacties te lezen, zegt de van oorsprong Zuid-Afrikaanse Pols in een Amsterdams café, waar hij zojuist zijn kenmerkende hoed op tafel heeft gelegd. Hij was de afgelopen dagen vooral thuis en reageerde tot nu toe niet publiekelijk. Maar voordat hij op 1 juni bij Tata aan de slag gaat, wil hij graag eenmalig voor de Volkskrant zijn besluit toelichten.
Begrijpt u dat sommigen u als verrader zien?
‘Als je bedrijven als tegenstanders beschouwt, dan begrijp ik die heftige emoties. Dan stap ik over naar de vijand. Ik vind dat niet. Bij Milieudefensie vonden we dat trouwens ook niet. Onze missie was: alle grote vervuilers moeten Parijs-proof (klimaatakkoord, red.) zijn. We zijn niet tegen die bedrijven. We zijn tegen vervuiling.
‘Alle onderzoeken laten zien dat grote maatschappelijke veranderingen, zoals de energietransitie, een soort basisvertrouwen vragen tussen alle betrokken partijen. De heftigheid van de reacties op mijn vertrek laat zien dat dit vertrouwen in het bedrijfsleven ontbreekt. Terwijl het nodig is om de transitie te maken. De respons laat zien hoe belangrijk het is dat er weer verbinding komt tussen de industrie en de samenleving. In die zin motiveert de kritiek me ook.’
Volgens deze redenering had u ook naar Shell kunnen overstappen.
‘Nee. Het grote verschil tussen fossiele brandstof en staal is dat we van fossiel af moeten. Staal is juist cruciaal voor de energietransitie. Voor windmolens is staal nodig. Zonnepanelen, metro’s, treinen, spoor, elektrische auto’s, fietsen: allemaal van staal. Tegelijkertijd is de staalproductie nu goed voor zo’n 10 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot. Als we de klimaatdoelen willen halen, moeten we dus groen staal gaan maken. Maar dat komt nu wereldwijd eigenlijk nog niet van de grond, in Europa zijn bijna alle projecten inmiddels stilgelegd. Tata wil dat in IJmuiden gaan doen. Dus ik zie het niet als de overstap naar een vervuiler, maar naar de kern van de transitie.’
Tata is niet alleen een grote uitstoter van CO2, maar ook van veel troep die schadelijk is voor de direct omwonenden.
‘Dat is waar. Maar in mijn ogen kan het bedrijf geen groen staal maken als het niet voldoet aan de milieuwetten. Dat is een harde randvoorwaarde. Veel reacties van afgelopen weken stellen dat ik hierin naïef ben. Of dat zo is, zal achteraf blijken.’
Wat geeft u het vertrouwen dat u niet naïef bent?
‘Ik heb gesproken met de internationale CEO (Thachat Viswanath Narendran, red.), de Nederlandse CEO (Hans van den Berg, red.), een lid van de raad van commissarissen, de voorzitter van de OR en de voorzitter van de FNV. Allemaal hadden ze dezelfde boodschap over groen en schoon staal produceren: het moet, het zal en misschien kan het.
‘Het feit dat ze mij voor deze functie vragen, zie ik ook als een bewijs. Ik leg mijn reputatie in de waagschaal, dat is waar. Maar dat geldt voor het bedrijf misschien nog wel sterker. Als zou blijken dat ze hun toezeggingen aan mij niet waarmaken, dan lopen ze het risico dat ik over een jaar weer vertrek. Dat zou niet alleen heel schadelijk zijn voor hun imago, maar ook strategisch, want ik krijg toegang tot alle interne informatie.’
Hoe hebben ze u benaderd en wanneer was dat?
‘Op 12 maart presenteerden wij in Amsterdam de klimaatcrisisindex, waar Milieudefensie laat zien in hoeverre de dertig grootste bedrijven op koers liggen om de klimaatdoelstellingen te halen. Daar was Hans van den Berg als enige CEO bij aanwezig. Daarna hebben we elkaar gesproken.’
Was Van den Berg op een missie om u te schaken?
‘Dat weet ik niet. Maar ik ken Hans en Tata al veel langer. En in de milieubeweging was ik de vriendelijkste ten opzichte van Tata. Dat is bekend. Vooral omdat het plan om groen staal te gaan maken vijf jaar geleden van de vakbond kwam.
‘Eerder wilde Tata namelijk alleen CO2 afvangen en onder de grond stoppen. Maar de eigen medewerkers zeiden: nee, we willen staal gaan maken met groene waterstof. Daar hebben ze zelfs nog voor gestaakt. Voor zover ik weet is dit de enige klimaatstaking in een groot concern ooit geweest.
‘Mijn indruk was dat Van den Berg wilde kijken hoe ik die klimaatcrisisindex presenteerde. Een of twee dagen later nam hij contact op.’
Waarom besloot u daarop in te gaan?
‘Ik was na tien jaar directeur van Milieudefensie geestelijk toe aan iets nieuws. Dat gun ik de organisatie ook: in het bedrijfsleven moeten CEO’s na zeven tot tien jaar vertrekken om het bedrijf fris te houden.
‘Tijdens mijn leiderschap heb ik de maatschappelijke norm vastgelegd waarin staat dat alle bedrijven Parijs-proof moeten worden. Die norm staat, denk ik. In een volgende baan wilde ik graag een actievere rol spelen bij het halen van dat doel.
‘Daarnaast vind ik dat de klimaatdiscussie hier te veel is gericht op het halen van de Nederlandse CO2-doelstellingen. Ik vind dat een rijk land met een disproportioneel grote historische CO2-voetafdruk een grotere verantwoordelijkheid heeft om mondiale oplossingen te ontwikkelen voor de klimaatcrisis.
‘Nu ga ik even dromen: stel je voor dat Tata erin slaagt om rendabel groen staal te gaan produceren. Dan zijn ze daarin de grootste fabriek in de wereld.’
Of dat lukt is technisch, economisch en juridisch nog heel onzeker. U verbindt daar nu uw reputatie als milieuman aan. Dat is nogal een besluit om in een paar weken tijd te nemen. Hoe heeft u de knoop doorgehakt?
‘Ik houd van modellen en spreadsheets. Dus ’s avonds thuis heb ik een sheet in elkaar gezet met criteria die ik een bepaald gewicht kon geven. Dat heb ik afgewogen tegen de optie van blijven zitten.’
Wat voor overwegingen stonden daarop?
‘Impact op klimaat stond bovenaan, autonomie, de carrièreopties later, persoonlijke uitdaging. En, laat ik daar ook eerlijk over zijn, stabiel inkomen speelde mee. Ik moet ook voor mijn gezin blijven zorgen. En ja, ik ga erop vooruit. Maar bij lange na niet drie keer zoveel, wat een columnist in jullie krant schreef. (Donald Pols heeft bij Milieudefensie een jaarsalaris van zo’n 145 duizend euro bruto, inclusief pensioenpremie, red.).’
Wat was het ingewikkeldste criterium?
‘Dat is de autonomie. Ik ben nu verantwoordelijk bij Milieudefensie. Bij Tata ben ik veel meer een onderdeel van het krachtenspel tussen aandeelhouders, de regelgeving, de CEO.
Dat is door veel mensen als belangrijkste risico genoemd. Omdat duurzaamheidsmanagers vaak een soort klimaatschaamlap zijn, die worden overruled zodra het businessmodel in gevaar komt. Wat geeft u het vertrouwen dat zoiets niet gebeurt?
‘Ten eerste omdat het groen-staalplan uit de vakbond komt, het wordt echt door het bedrijf gedragen. De duurzaamheidsmanager is bij Tata India ook een zeer belangrijke functie. En de internationale CEO bevestigde me dat het ze menens is.’
Economen zeggen dat Tata niet levensvatbaar is. En dat Nederland niet geschikt is om een staalfabriek op groene waterstof te laten draaien.
‘Ik ken veel van die economen en heb ook wel samen met sommige opgetrokken. Zij zeggen onder meer dat Spanje meer zon heeft (nodig voor de productie van groene stroom, red.). En Zweden heeft meer biomassa en waterkracht.
‘Maar daar gaat het niet alleen om. Het gaat eveneens om toegang tot geld en kennis. Vergeet niet dat Nederland ook in verbinding staat met het Rijnland, waar veel vraag is naar staal. Dat moet je ook meenemen. Bovendien is er een groot bedrag gereserveerd voor Tata’s plan: 2 miljard euro van de Nederlandse overheid en 4 miljard van Tata International. Dit maakt het tot het grootste project voor groene staal ter wereld.
‘We hebben niet de luxe om te zeggen wat de beste plek is. We moeten gewoon beginnen. Zoals de klimaatbeweging roept: we hebben nog vijf jaar de tijd. Dan moet je handelen.’
Maar als je Tata afrekent op het handelen, krijg je een ander beeld. Zeker als het om hun vervuiling van de omgeving gaat. Het bedrijf ging tegen elke boete in beroep en toen de Omgevingsdienst een paar jaar geleden een camera ophing om te kijken wat er uit de schoorstenen kwam, begon Tata een procedure met het gezochte argument dat de privacy van hun medewerkers daardoor werd geschaad.
‘Ik vind het moeilijk nu al veel te zeggen over dit soort concrete voorbeelden, want ik ben nog niet in dienst. Maar in de gesprekken die ik heb gevoerd, hoor ik het voornemen om te veranderen. In de Volkskrant heeft Hans van den Berg ook gezegd dat de kooks- en gasfabrieken, de meest vervuilende onderdelen, versneld dicht moeten.
‘Vanaf 1 juni ben ik dus afrekenbaar en verantwoordelijk voor alles wat Tata op dit vlak doet, daarvan ben ik mij zeer bewust.’
U hebt drie kinderen van 12, 17 en 18 jaar. Wat vinden zij van deze overstap?
‘Nadat ik met Tata alle inhoudelijke gesprekken had afgerond, heb ik tegen ze gezegd: nu ga ik het echte gesprek hebben, dat is thuis. We hebben meerdere discussies tijdens het avondeten gevoerd. Alle argumenten die we nu bespreken, kwamen ter tafel. Ze waren niet allemaal direct overtuigd. De middelste, mijn dochter, was het meest kritisch en noemde het ‘wel ironisch, pap’. Maar ik heb ze dus gezegd hoe belangrijk het volgens mij is als het zou lukken om de fabriek te verduurzamen. Ik schuif het besluit niet op mijn kinderen af, maar de mening van mijn gezin is wel bepalend.’
Vervolgens moest u naar uw collega’s bij Milieudefensie. Die voelen toch ook bijna als familie?
‘Zeker. Dat was geen gesprek waar ik naar uitkeek. Ik wist dat het mensen pijn zou doen. Dat werd ook duidelijk dinsdag. Mensen waren geschokt, boos, er waren tranen.
‘Dat was pijnlijk. We hebben hoogtepunten gedeeld, en dieptepunten. Toen we in 2016 begonnen met de aanklacht tegen Shell, schreef een krant, ik zeg niet welke, in zoveel bewoordingen dat we van de pot gerukt waren. Het werd toen heel vreemd gevonden om bedrijven aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Dat is nu normaal. Het vervult me met melancholie dat ik dat achter me laat.’
Hoe voelde u zich na die bijeenkomst?
‘Alleen. Milieudefensie is heel speciaal. Je vindt dit soort mensen nergens anders: slim, veel toewijding. Heel principieel. In dat licht heb ik rationeel ook begrip voor hun reactie en dat ze me er direct uit zetten. Ik stel mensen die ik waardeer niet graag teleur.
‘Gelukkig krijg ik zowel in de media als privé ook veel reacties van mensen die me feliciteren en begrip tonen.’
Pols pakt zijn telefoon en laat een lange lijst met LinkedIn-berichten zien, inderdaad overwegend positief. ‘En ik wil de critici de komende tijd graag hun ongelijk bewijzen. Ik ga daar nu nog niets concreets over zeggen, maar het eerste resultaat zal er heel snel zijn.’
24 maart 1972: geboren in Pretoria, Zuid-Afrika
1993-1998: Universiteit van Maastricht, Master of Arts in Culture and science, globalization and societal change management
2001-2002: Universiteit van Amsterdam, master in environmental policy and management
2012-2013: Directeur voor het World Wide Fund for Nature (WWF) in China
2013-2015 : Seniormanager internationaal klimaatbeleid voor het Energieonderzoek Centrum Nederland
2015-2026: Directeur Milieudefensie
2020: Plek 39 in de top 200 van invloedrijkste Nederlanders volgens de Volkskrant
1 juni 2026: Directeur duurzaamheid bij Tata Steel Nederland
Donald Pols is getrouwd en heeft drie kinderen
Milieudefensie heeft het de laatste jaren geregeld aan de stok gehad met energieconcern Shell. Behalve de aanvankelijke overwinning waarbij de rechter Shell in 2021 de opdracht gaf zijn CO2-uitstoot met 45 procent te verminderen (de zaak werd in hoger beroep verloren, de behandeling van de cassatie die Milieudefensie instelde begint over een kleine twee weken), boekte de milieuorganisatie ook een eclatante overwinning in de zogenoemde Nigeriazaak, waarin Shell een schikking van 15 miljoen euro trof om boeren en inwoners schadeloos te stellen voor de aantasting van hun leefmilieu door de oliewinning in de Nigerdelta.
‘Een belangrijke overwinning’, zegt Pols, ‘voor mij ook bijzonder omdat ik zelf uit Afrika kom. We hebben daarmee echt impact gemaakt op het dagelijks leven van mensen daar.’
Trots is hij ook dat het is gelukt aandacht te krijgen voor klimaatrechtvaardigheid. ‘De milieubeweging bestaat voor een groot deel uit mensen met een universitaire achtergrond en vaak een goede sociaal-economische positie. Met klimaatrechtvaardigheid hebben we een brug geslagen naar de man en vrouw op straat.’
De arme mensen betalen nu vooral de prijs van klimaatverandering, terwijl de rijken profiteren, stelt Pols. Onder meer in de klimaatzaken die Milieudefensie voert, moet dit onrecht volgens hem worden gecorrigeerd. ‘Kijk naar het mondiale Zuiden, dat zucht onder klimaatverandering die voornamelijk door het welvarende deel van de wereld is veroorzaakt.’
Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Milieudefensie Pols uit een foto heeft geretoucheerd die kort na de overwinning op Shell was genomen. Dit klopt niet volgens de milieuorganisatie, Pols zou nooit op deze foto hebben gestaan.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant