De Labour-partij van Keir Starmer werd de grote verliezer van de Britse gemeenteraadsverkiezingen. VK-correspondent Patrick van IJzendoorn ziet hoe de Britten hebben afgerekend met het midden. ‘Kiezers worden steeds radicaler.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Patrick, de enorme nederlaag van Labour kwam niet als een verrassing. Waar keek jij wel van op?
‘Ik had eigenlijk een nog zwaarder verlies van Labour verwacht, en iets meer zetels voor Reform UK. Dat komt doordat we vorig jaar een vergelijkbare uitslag hebben gezien bij de gemeenteraadsverkiezingen in de andere helft van het land. Labour is sindsdien nog veel meer in de problemen gekomen, dus ik had verwacht dat het erger zou worden.
‘Nu zie je dat de partij op meerdere plekken nog wel de grootste is, al hebben ze bijna overal verloren en haast nergens iets bijgekregen. Daarom kun je spreken van een donkere verkiezing voor Labour. Geen recordnederlaag, maar wel een van de slechtste resultaten ooit behaald bij gemeenteraadsverkiezingen. Tegelijkertijd is de winst voor Reform uniek, omdat de partij vier jaar geleden nog geen zetel had behaald.’
Toch stapt premier Starmer niet op. Kwam dat nieuws voor jou als een verrassing?
‘Dat hij blijft zitten, is niet verrassend. De vraag was of iemand binnen de partij hem zou uitdagen. Als het verlies 1.500 zetels of meer zou zijn, was dat denk ik gebeurd. Dat is ongeveer de grens, en daar zit Labour nu onder.
‘Starmer is amper weg te krijgen, omdat Labour daar geen mechanisme voor kent. Als er geen vertrouwen meer is in de leider, moet een minister of een gewone parlementariër van de partij opstaan om de premier uit te dagen, pas dan gaat de bal rollen. Bij de Conservatieven gebeurt dat met geheime brieven naar een partijcomité. Bij veertig brieven waarin het vertrouwen in de leider wordt opgezet begint de leiderschapsstrijd. Mede daardoor was er in de afgelopen 10 jaar vier keer een nieuwe premier.
‘Het probleem bij Labour is nu dat niemand de eerste wil zijn. Er is een ongeschreven wet in de Britse politiek dat degene die uitdaagt, nooit zal winnen. Net als bij het wielrennen kijkt iedereen achterom om te zien wie als eerste gaat. Je kunt maar beter in het kielzog zitten van degene die als eerst vertrekt. Dat is nu ook de metafoor bij Labour. Maar als eentje begint, is de ban gebroken, denk ik.’
Wie gaan dan de strijd aan met Starmer, denk je?
‘Zijn voornaamste rivaal is Andy Burnham, de burgemeester van Manchester. Hij zit echter niet in het parlement en kan Starmer dus nu niet uitdagen. Het probleem voor hem is nu dat er geen veilige Labourdistricten meer zijn zoals vroeger. Toen kon de partij op sommige plekken bij wijze van spreken een koe nomineren, en dan won die alsnog. Dat is nu wel anders, de partij wordt van beide kanten aangevallen, door Reform en The Greens.
‘Als een parlementslid van Labour opstapt en zijn of haar zetel aan Burnham wil geven, moet er een tussentijdse verkiezing worden georganiseerd. Daar gaan The Greens en Reform UK dan ook meteen op af.
‘Andere kandidaten zijn onder meer de minister van Volksgezondheid, Wes Streeting. Hij is een protegé van de verguisde oud-diplomaat en oud-minister Peter Mandelson, en men vindt hem een beetje te glad. Angela Rayner, een andere naam die wordt genoemd, werd ontslagen als vicepremier vanwege een onderzoek naar belastingontwijking. Zolang dat onderzoek loopt, kan zij Starmer eigenlijk niet uitdagen. En dan is er nog milieuminister Ed Miliband. Hij is geliefd binnen zijn partij, maar hij heeft een probleem doordat hij tegen gas- en oliewinning in de Noordzee is. Vanwege de oorlog in Iran is dat nu zijn achilleshiel.’
Wat is je nog meer opgevallen aan deze verkiezingen?
‘Kiezers zoeken meer de flanken op. Labour wordt uiteengetrokken door Reform en The Greens. Ook de Conservatieven verliezen terrein, met name aan Reform natuurlijk. De polen worden radicaler. Reform is een radicale versie van de Tories, The Greens van Labour. Het midden wordt minder populair. De enige middenpartij die handhaaft, zijn de Liberaal-Democraten, het D66 van het VK.
‘Een ander boeiend aspect aan de parlementsverkiezingen in Schotland en Wales: in Schotland zijn de nationalisten de grootste gebleven. In Wales heeft Labour voor het eerst de macht verloren, Nu heb je in Wales, Schotland en Noord-Ierland allemaal partijen aan de macht die de eigen natie vooropstellen, zoals eigenlijk Reform dat ook een beetje doet voor Engeland. Deze unieke situatie is een zorg voor het Verenigd Koninkrijk. Mogelijk leidt dat op termijn tot een splitsing.
Over drie jaar gaan de Britten naar de stembus voor de parlementsverkiezingen. Zijn de gemeenteraadsverkiezingen een voorbode geweest?
‘Als je deze uitslag extrapoleert naar parlementsverkiezingen, is Reform uiteraard de grootste, gevolgd door Labour. De partij van Nigel Farage zou echter geen meerderheid hebben om te regeren. Het zou vermoedelijk betekenen dat Reform en de Conservatieven samen zouden regeren in een rechtse coalitie.
‘Maar er kan veel gebeuren in drie jaar tijd. Farage heeft al gekscherend gezegd dat hij hoopt dat Starmer aan de macht blijft, voor hem is het namelijk ideaal. Als er een nieuwe leider bij Labour komt, kan het haast niet minder gaan met de partij. Dat zou voor Reform een nadeel zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant