Nu de rook van de historische verkiezingswinst van Péter Magyar in Hongarije is opgetrokken, daalt het besef in. De gloednieuwe premier staat voor een gigantische klus om het land te ontdoen van zestien jaar Viktor Orbán.
Als Magyar zaterdag wordt geïnaugureerd, is hij pas de negende premier in Hongarije sinds de val van het communistische regime in 1990. Orbán en zijn partij Fidesz zijn in meer dan de helft van het 36-jarig bestaan van de Hongaarse democratie aan de macht geweest.
Dat Hongarije er anders uitziet dan toen Orbán in 2010 werd herkozen als premier, daarover is iedereen het eens. Met een tweederdemeerderheid in het parlement herschreef Orbán de grondwet, perkte rechten van minderheden in, legde de onafhankelijke media aan banden en benoemde loyalisten op machtige posities.
De Hongaarse socioloog en oud-politicus Bálint Magyar sprak in aanloop naar de verkiezingen tegen NU.nl van een "maffiastaat" waarin iedereen zijn of haar macht dankt aan de premier. Maar zo snel als Orbán de macht naar zich toe trok, zo snel stort zijn maffiastaat ook weer in, zegt Magyar nu.
Péter Magyar heeft niet alleen het mandaat voor het vormen van een regering, hij heeft het mandaat voor regimewisseling, zegt Bálint Magyar (geen familie). Dat betekent volgens hem niet alleen een wisseling van de macht, maar een grondige schoonmaak van Orbáns maffiastaat.
Premier Magyar kondigde aan de jacht te openen op mensen die zich binnen Orbáns maffiastaat schuldig maakten aan corruptie. "Zodra bekend werd dat Orbán de verkiezingen zou verliezen, startten politie en justitie corruptieonderzoeken naar bevriende oligarchen", zegt Bálint Magyar. "Ook al is de nieuwe regering nog niet eens aangetreden."
Oligarchen uit Orbáns netwerk sluizen massaal miljarden weg uit angst voor corruptieonderzoeken, meldde de Financial Times onlangs al. Fidesz stort volgens Bálint Magyar ineen en ook Orbán zelf is niet veilig, verwacht de Hongaarse socioloog. "Er liggen geen tientallen, maar duizenden zaken op hem te wachten. Hij gaat hoe dan ook de cel in, tenzij hij het land ontvlucht."
Hoewel de macht van Fidesz in rap tempo afbrokkelt, zal het tijd kosten voor Magyar om Hongarije volledig te 'de-Orbániseren', verwacht Hongarijekenner Antoaneta Dimitrova van de Universiteit Leiden.
"We weten inmiddels hoe je moet democratiseren na de val van het communisme", zegt ze. "En inmiddels zijn er ook genoeg voorbeelden van democratieën die richting autocratie afglijden. Maar over de omgekeerde weg - 'redemocratiseren' - weten we heel weinig."
Orbáns schaduw zal nog wel enige tijd over de nieuwe regering hangen, verwacht Dimitrova. "Een heel apparaat van staatsinstellingen en de publieke sector moet een verandering ondergaan", zegt ze over de vele loyalisten die Orbán de afgelopen zestien jaar heeft aangesteld.
"Ik maak er geen geheim van dat de handen van de volgende regering gebonden zijn", zei Orbán hier zelf ooit over tegen Oostenrijkse journalisten. "Niet alleen van de volgende, maar van de komende tien regeringen."
Maar Orbáns macht reikt verder dan het politieke domein. De regering gaat bijvoorbeeld ook over het aanstellen van de hoofden van meer dan vijfduizend Hongaarse scholen. "Je moet uitzoeken of mensen er alleen zitten omdat ze loyaal zijn aan Fidesz of om hun kwaliteiten", zegt Dimitrova.
Dat is volgens haar een tijdrovende en ontzettend ingewikkelde opdracht, die jaren in beslag kan nemen. "Helemaal omdat je zelf ook niet beschuldigd wil worden van partijdigheid. Je moet met objectieve criteria komen om Orbán-loyalisten eruit te knikkeren."
Maar áls er een moment is om Hongarije grondig te de-Orbániseren, dan is het nu. De Fidesz-leider trok onevenredig veel macht naar zich toe door het kiesstelsel naar zijn hand te zetten. Maar datzelfde kiessysteem heeft zich nu tegen Orbán gekeerd.
Magyar behaalde een ruime supermeerderheid, ook al kreeg hij maar iets meer dan de helft van de Hongaarse stemmen. Dat stelt hem in staat zelf grondwetswijzingen door te voeren en Orbáns beleid ongedaan te maken.
Bovendien weet Magyar als voormalig Fidesz-insider waar de macht in Orbáns regime zit en hoe hij de Fidesz-greep op onafhankelijke instituties ongedaan kan maken. De vraag is vooral of hij dat wil. Magyar heeft de sleutels gekregen van een machtig regime en kan zijn positie ook misbruiken.
Het Fidesz-tijdperk lijkt in ieder geval voorgoed voorbij. De maffiastaat van Orbán werd een wereldwijd voorbeeld van hoe je de macht als autocraat naar je toetrekt. Het systeem had alleen één zwakte: de kiezer kon er een einde aan maken.
Hongarije was onder Orbán voorloper in het uithollen van de liberale democratie. Nu moet Hongarije onder Magyar laten zien hoe je die herstelt.
Source: Nu.nl algemeen