De militaire parade op 9 mei in Moskou is normaliter één groot Russisch machtsvertoon. Maar dit jaar is de optocht klein. De sfeer is slecht in Rusland: het volk mort, en binnen het Kremlin is een machtsstrijd gaande.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Het is alsof de kwaliteit van de lucht is veranderd’, schrijft analist Aleksander Baunov over de berichten die hij krijgt uit Moskou. ‘Het kwam als een sensatie, gevoeld door iedereen’, stelt een anonieme oud-regeringsfunctionaris in The Economist. ‘Vladimir Poetin heeft Rusland een doodlopende straat in geleid en niemand weet wat nu gaat komen.’
De sfeer in Rusland is niet goed in de aanloop naar 9 mei, Ruslands belangrijkste feestdag, waarop de Sovjet-overwinning op nazi-Duitsland wordt gevierd. De militaire parade, het jaarlijkse vertoon van Russische kracht, zal nu Russische zwakte uitstralen. Poetins zwakte.
De parade wordt klein gehouden, zonder het traditionele vertoon van materieel. President Poetin zal waarschijnlijk maar kort verschijnen. ‘Zwaar materieel, ooit een formidabel wapen, is veranderd in een onhandig doelwit’, schrijft Baunov. ‘Niet alleen tijdens parades, maar ook in de strijd.’
Behalve de angst voor Oekraïense aanvallen op de parade is er ‘een symbolische kloof tussen de viering en de realiteit’, aldus Baunov. ‘Overwinnaars worden niet beoordeeld. Maar niet-overwinnaars worden dat wél. Dat proces is nu met Vladimir Poetin begonnen.’
De viering van de zege op de nazi’s staat in schril contrast met het gebrek aan vooruitgang in Oekraïne, nu Poetin langer voortploetert dan de strijd tegen Hitler duurde. Dat creëert spanning, zeker in een land waar tegenslag op het slagveld al vaker politieke verandering inluidde.
Moskou, het centrum van Ruslands politieke en economische kracht, is in mineur. Niet zozeer vanwege het bloed van armere Russen uit de regio dat wordt vergoten, maar vanwege de toegenomen vrees voor Oekraïense aanvallen, de frequente internetonderbrekingen en de economische pijn die ook in de hoofdstad worden gevoeld.
Moskovieten zien hoeveel winkels – eerst kleine, nu ook grotere – hun deuren sluiten, onder meer vanwege hogere belastingen. Dat het mobiele internet al dagen platligt in Moskou, schaadt de economie verder. Het vertrouwen in banken daalt, getuige de recordbedragen die mensen opnemen. Iedereen voelt de inflatie.
‘De prijzen zijn enorm gestegen, zelfs voor basisproducten als groenten en brood’, zegt een Moskoviet tegen de Volkskrant. ‘Wat vroeger een flink bedrag was, is niks meer waard. Onlangs zei een minister dat het spaargeld van burgers het enige inkomen is dat overblijft in Rusland, dus nu zijn mensen bang dat hun spaarrekeningen worden bevroren.’
Maar waartoe leiden deze ontwikkelingen, los van (volgens een westers inlichtingenrapport) Poetins toenemende angst voor Oekraïense drones en vijanden van binnenuit?
Deze vraag is in een autoritair land moeilijk te beantwoorden. Poetins staatsmacht, gedragen door een kaste van (oud-)inlichtingenofficieren (de FSB) met zowel de harde als de economische macht in handen, kan het lang uithouden. Ook als het volk mort en bij tegenslag op het slagveld.
Maar in autoritaire landen komen veranderingen soms heel plotseling. Niemand weet alleen wanneer. Een opmerkelijke uiting van een tweespalt in Moskou is een openhartig interview in The Washington Post met de bekende Poetingezinde agitator Ilja Remeslo. Die uitte zich deze lente plots kritiek op de Russische president (‘oorlogsmisdadiger’, ‘dief’) en werd daarna opgesloten in een psychiatrische kliniek.
Een maand later is hij weer vrij, en praat hij vrijuit met journalist Catherine Belton. Hij spreekt van een machtsstrijd tussen mensen uit Poetins regering, geleid door zijn oude baas Sergej Kirijenko, en de geheime dienst FSB, die steeds draconischere veiligheidsmaatregelen neemt. ‘De ontevredenheid is enorm’, zegt hij.
Ook andere bronnen bevestigen aan Belton dat er een strijd gaande is tussen Poetins FSB-adviseurs en sommige presidentiële functionarissen die menen dat de methodes van de veiligheidsdiensten te ver gaan en contraproductief werken.
‘Het besef dat het onmogelijk is de oorlog te winnen, daalt eindelijk in’, stelt Baunov. Analist Tatyana Stanovaja, die tot voor kort vaak schreef dat het Kremlin rustig afwacht tot de westerse steun voor Oekraïne instort, schrijft nu dat ‘het bestuurssysteem worstelt met de toenemende druk’. Voor het eerst in de oorlog zou sprake kunnen zijn van een verschuiving, stelt ze: ‘Voor veel spelers begint de status quo hun eigen positie te bedreigen.’
De Russische onderzoeksjournalist Roman Anin schrijft dat de patstelling in de oorlog, de Oekraïense aanvallen op olie-installaties en sociaal-economische problemen in Rusland vroeg of laat wel moesten leiden ‘tot strijd om de troon van een verzwakte dictator’. Poetin ‘weet wat hem te wachten staat’.
Anin ziet twee mogelijke paden: het ‘Iraanse scenario’ waarin Poetin met ongelimiteerde repressie de macht behoudt, of een machtsstrijd binnen de elite. Ondertussen dreigt Poetin, als Oekraïne de wapens zaterdag niet laat rusten, met een ongekend intens bombardement op Kyiv – het zoveelste. En zal Poetins belangrijkste vriend, de Chinese president Xi Jinping, schitteren door afwezigheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant