is econoom en publicist.
Het kan de trouwe Volkskrant-lezer niet zijn ontgaan dat het Centraal Planbureau (CPB) deze week een nieuwe studie heeft gepubliceerd over de belastingheffing, de inkomensverdeling en het effect ervan op onze economie en samenleving. Nieuws, commentaar, column, ingezonden brieven: dat de inkomensverdeling schever wordt en dat dit schadelijk is voor de economie gaat er bij ons nu eenmaal in als zoete koek.
Toch moet mij over deze studie nog wel iets van het hart, namelijk dat de hardste oordelen erin eigenlijk nauwelijks onderbouwd zijn. En dat is best vreemd voor zo’n overigens doorwrochte studie.
Waar ik me aan stoor? Niet aan de kwantitatieve analyse van het huidige belastingstelsel. Het stuk dient in deze als prima samenvatting van eerder verschenen studies en analyses. Dat de inkomensverschillen toenemen. Dat de vermogensverschillen toenemen. Dat vermogen zo laag wordt belast. Dat belastingheffing zo lang kan worden uitgesteld. Dat verschillende vormen van vermogen anders worden belast. Dat huishoudens op hetzelfde inkomensniveau heel verschillende bedragen aan belasting afdragen. Dat het zoveel uitmaakt of je een koophuis hebt of huurder bent. Dat pensioenopbouw veel effect heeft op de hoogte van de belastingdruk. Dat er zo veel fiscale regelingen zijn die het beoogde doel niet bereiken of alleen tegen zeer hoge kosten. En zo voort en verder.
Ik stoor me evenmin aan de conclusie dat het belastingstelsel (dus) efficiënter kan. Nederland kan een gelijk bedrag aan belastingen ophalen tegen lagere (maatschappelijke) kosten. Belastinghervorming staat dan ook al jaren in het lijstje Grote Werken dat door een kabinet moet worden ondernomen – maar het komt er steeds niet van omdat de kiezer op drift is en de politiek experimenteert met een ‘programkabinet’ hier, een ‘minderheidskabinet’ daar en niet meer zo goed weet hoe je een grote systeemverandering doorvoert.
Mijn wenkbrauwen gaan pas omhoog, waar het CPB begint over kansengelijkheid, talent en inspanningen. Ik citeer eerst ruim uit de samenvatting: ‘Als de verschillen blijven toenemen’, schrijft het CPB, ‘kan dat leiden tot minder kansengelijkheid én een afname van de toekomstige welvaart. Het vermogen van kinderen hangt steeds sterker samen met het vermogen van hun ouders, zeker in de top van de vermogensverdeling. Zolang economische verschillen een resultaat zijn van talent, inspanning en ondernemerschap, dragen ze bij aan de welvaart. Als kansen steeds meer worden bepaald door de plek waar de wieg staat, is dat nadelig voor de welvaart. Dit komt doordat een deel van de samenleving dan te weinig mogelijkheden heeft om hun volledige potentieel te bereiken.’
Dit is brisant, nietwaar? Dat haalde de nieuwskolommen van deze krant dus ook al. Brisant maar, als u het mij vraagt, door het CPB echt onvoldoende onderbouwd. Het gaat, in de kern, om deze zin: ‘Als kansen steeds meer worden bepaald door waar de wieg staat, is dat nadelig voor de welvaart.’ Ja ALS dat zo is. Maar is dat ook zo, nu, in Nederland? En als het zo is, komt dat dan (vooral) door het belastingstelsel? Het enige dat het CPB er feitelijk over opmerkt, is dat de erfenissen scheef verdeeld zijn. Dat is als onderbouwing natuurlijk te mager.
Het stuk over kansengelijkheid is niet meer dan een theoretische mogelijkheid, waarvan de empirische geldigheid (voor Nederland anno 2026) in dit stuk niet wordt aangetoond. Wat natuurlijk óók niet wil zeggen dat het niet klopt.
Laten we dus vooral het belastingstelsel hervormen. Graag! Het CPB laat nut en noodzaak hiervan nog eens prachtig zien. Maar laten we het onderwerp kansengelijkheid hier voorlopig liever buiten laten.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Frank Kalshoven is econoom en publicist. Reageren? E-mail: frank@frankkalshoven.nl