Turkse defensie Op defensiebeurs SAHA Expo onthulde Turkije een nieuwe ballistische raket die zo ver kan dat alle potentiële tegenstanders en rivalen binnen bereik komen, een serieus alternatief voor nucleaire afschrikking. Het land hoopt met een hele trits nieuwe wapensystemen een geopolitieke speler van formaat te worden.
Presentatie van een gevechtsdrone van Bayraktar, het belangrijkste defensiebedrijf van Turkije.
Het is dringen geblazen bij de stand van het Turkse dronebedrijf Baykar. Op de vijfde editie van de Turkse defensiebeurs SAHA Expo staat eigenaar Selcuk Bayraktar, tevens schoonzoon van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, voor de nieuwste drones Mizrak en Sivrisinek ‘de Mug’. „Onze gewapende drones werden als eerste ter wereld ingezet in een conventionele oorlog en veroorzaakten daarmee een paradigmaverschuiving”, zegt hij tegen een groep journalisten. „Wij geloven dat ook de systemen die wij hebben ontwikkeld een revolutie in de oorlogsvoering zullen teweegbrengen.”
Dat het hier zo druk is, is geen toeval. Met de Bayraktar TB2 groeide miljardenbedrijf Baykar, geleid door de gebroeders Selcuk en Haluk Bayraktar, in korte tijd uit tot een wereldspeler. De doorbraak kwam zes jaar geleden tijdens gevechten in en rond Nagorno-Karabach, waar de relatief goedkope drones een belangrijke factor bleken op het slagveld. In het conflict, waarbij Azerbeidzjan werd gesteund door Turkije tegen Armenië, trokken de drones wereldwijd de aandacht.
Sindsdien is de internationale belangstelling voor Turkse drones alleen maar gegroeid. Op SAHA Expo is dat goed te zien. Waar de eerste editie in 2018 nog 183 bedrijven en 13.000 bezoekers trok, is de defensiebeurs in enkele jaren uitgegroeid tot een evenement met ruim duizend exposanten en meer dan honderdduizend bezoekers. Delegaties uit met name het mondiale Zuiden trekken langs de stands, poseren bij raketten en drones, en spreken met Turkse fabrikanten over aankoop en samenwerking. Ook NAVO-bondgenoten en Oekraïense vertegenwoordigers zijn nadrukkelijk aanwezig. Opvallend afwezig zijn daarentegen Rusland, Iran en Israël.
„Defensiebeurzen zijn in Turkije uitgegroeid tot een professionele etalage van de nationale industrie, een soort gecontroleerd machtsvertoon richting internationale partners”, zegt Serhat Güvenc, defensie-expert en hoogleraar internationale betrekkingen aan de Kadir Has Universiteit in Istanbul. „Wat ooit kleinschalige evenementen waren, vooral georganiseerd door het leger, zijn nu enorme presentaties van de industrie, met een duidelijke focus op export.”
Turkije wil in 2026 één van de tien grootste defensie-exporteurs ter wereld worden. Het jaar begon sterk. In januari noteerde de defensie- en luchtvaartsector een recordexport van 470 miljoen euro, ruim veertig procent meer dan een jaar eerder. Daarmee bouwt het land voort op de stevige groei van 2025, toen de export uitkwam op een totaalbedrag van ruim 8 miljard euro.
Dat komt onder meer doordat de Turkse defensie-industrie in de afgelopen jaren in hoog tempo autonomer is geworden. Die ontwikkeling kwam in een stroomversnelling nadat de Verenigde Staten in 2019 Turkije, tot grote frustratie in Ankara, uit het Amerikaanse F-35 programma knikkerden vanwege de aankoop van het Russische S-400-luchtverdedigingssysteem. De Amerikanen vreesden dat de Russische systemen gevoelige informatie van de F-35 konden blootleggen.
Sindsdien heeft Turkije sterker ingezet op binnenlandse productie van gevechtsdrones, raketsystemen en zelfs een eigen gevechtsvliegtuig, de KAAN. Daarmee probeert Ankara de afhankelijkheid van westerse leveranciers te verkleinen. Volgens de Turkse regering leunde de nationale defensie ooit voor zo’n 80 procent op buitenlandse wapensystemen. Nu is dat nog maar 20 procent. „Turkije kan inmiddels veel platforms zelf ontwerpen en produceren, zoals drones, schepen of gepantserde voertuigen. Maar zodra het gaat om de meest geavanceerde technologieën in die systemen, blijft het vaak alsnog aangewezen op buitenlandse leveranciers”, zegt defensie-expert Güvenc.
Op de defensiebeurs ligt de nadruk vooral op autonomie en technologische vooruitgang. Onder luid applaus presenteert het Turkse ministerie van Defensie een nieuwe ballistische raket, de Yildirimhan, met een bereik tot circa zesduizend kilometer. De raket is ruim zes meter lang en draagt aan de kop de handtekening van Atatürk, grondlegger van de Turkse republiek. Met dat bereik zou Turkije in theorie doelen kunnen treffen in delen van Europa, Azië en Afrika.
„Voor landen zonder kernwapens is dit een alternatief voor nucleaire afschrikking. Je zegt eigenlijk: wij kunnen je niet vernietigen, maar we kunnen je wel overal pijn doen”, zegt defensie-expert Bart van den Berg, verbonden aan het Clingendael Instituut in Den Haag. „Het is een andere vorm van macht. Minder absoluut dan nucleair, maar flexibeler en daardoor soms ook geloofwaardiger inzetbaar.” Volgens Van den Berg is het strategische belang van dat bereik evident: vrijwel alle potentiële tegenstanders en rivalen liggen in de gevarenzone, van Rusland en Iran tot Syrië en Irak.
Op de beurs worden de nieuwste wapensystemen getoond, zoals de Yildirimhan-raket, met handtekening van Atatürk, en een onbemande zeedrone.
De presentatie van de nieuwe ballistische raket vindt plaats op een moment dat de machtsverhoudingen in de regio aan het schuiven zijn. In Israëlische veiligheidskringen wordt Turkije steeds vaker genoemd als mogelijke volgende rivaal en weggezet als ‘het volgende Iran’. Tegelijk laten de recente oorlogen in Oekraïne en Iran zien dat militaire macht zwaarder weegt in internationale verhoudingen.
De Turkse minister van Defensie, Yaşar Güler, zegt tijdens zijn openingstoespraak op SAHA Expo dat deze conflicten de regionale en mondiale veiligheidsarchitectuur ingrijpend hebben veranderd. „Deze conflicten en oorlogen hebben zeer waardevolle inzichten opgeleverd voor de veiligheidsdoctrine, terwijl ze tegelijkertijd onze verantwoordelijkheden hebben vergroot”, aldus Güler tegen een zaal met afgevaardigden van over de hele wereld.
Waar weinig aandacht voor is op de beurs, zijn de gevolgen die al deze wapensystemen uiteindelijk met zich meebrengen. Op de displays domineren cijfers over gewicht, bereik en snelheid, begeleid door opzwepende muziek en actiefilm-achtige video’s. In die setting lijkt oorlog soms eerder een technologisch spektakel dan een verwoestende werkelijkheid.