Gaza Sinds de aankondiging van een bestand in Gaza is het gebied verdeeld in twee delen. In het westelijk deel verblijven circa twee miljoen Palestijnen in zeer slechte omstandigheden. In het oosten bouwt Israël militaire posten en is het niet van plan te vertrekken.
Het vernietigde centrum van Khan Younis in Gaza.
Een stukje witte gaasstof van een vergane tent, en een ijzeren buis. Daarmee maakt Raid Ahmad Said Mashal een klamboe voor zijn kleinzoon Ahmad. Op tafel staat zijn witte naaimachine, daarachter houdt zijn zoon het kind op de arm, is te zien op een video die fotograaf Bashar Taleb voor NRC maakte.
„We worden opgegeten door de insecten”, zegt Mashal. „Voor ouderen is het onverdraaglijk, net als voor de kleintjes en pasgeborenen. We moeten de kleine jongen dragen, zodat hij niet tussen de vlooien zit. Waar je ook naartoe gaat, zijn er insecten en ratten.”
Mashal leeft in een tentenkamp in de kuststrook Al-Mawasi bij Khan Younis, waar hij een klein naaiatelier heeft ingericht. Ruim twee jaar geleden moest hij Rafah in het uiterste zuiden van Gaza ontvluchten. Op de zandvlakten van Al-Mawasi staan duizenden witte tenten. „Of we nu in de winter of in de zomer in een tent wonen, het is een marteling.”
Bewoners in een tentenkamp in Al-Mawasi vertellen.
Mashal is een van de twee miljoen Palestijnen die zijn samengedreven in ruim 40 procent van de door Israël bezette Gazastrook, waar Hamas het bestuur in handen heeft. Ten oosten van de zogenoemde gele lijn heeft het Israëlische leger sinds het officiële bestand op 10 oktober 2025 de volledige controle.
In het door de VS gepresenteerde akkoord tussen Israël en Hamas werd de gele lijn gepresenteerd als opmaat naar Israëlische militaire terugtrekking uit Gaza. In de praktijk gebeurt het tegenovergestelde: het gebied ten oosten van de lijn is ontoegankelijk voor Palestijnen en het Israëlische leger heeft er tientallen militaire posten gebouwd.
Israëlische politici en militaire leiders zeggen openlijk dat zij het gebied ten oosten van de gele lijn willen innemen. „De gele lijn is een nieuwe grenslijn, die fungeert als een voorwaartse verdedigingslinie voor onze gemeenschappen en als een lijn van operationele activiteiten,” zei legerchef Eyal Zamir afgelopen december tegen reservisten in Gaza.
In dezelfde maand zei Israel Katz, de minister van Defensie, dat Israël zich niet zal terugtrekken uit Gaza. Ook zei hij dat Israël in het noorden van Gaza, op de plaats van in 2005 ontmantelde illegale Israëlische nederzettingen, militaire bases zou aanleggen.
Na tweeëneenhalf jaar genocidaal geweld is 90 procent van de bevolking in Gaza ontheemd. Palestijnen leven op een krimpend stuk grondgebied langs de kust, omringd door verwoesting en geweld. Boven hun hoofden zoemen onophoudelijk drones. Nog dagelijks zijn er luchtaanvallen. Het gebied voorbij de gele lijn is een Israëlische vuurzone: Palestijnen die er komen worden beschoten. Op zee liggen Israëlische marineschepen.
Het staakt-het-vuren in Gaza bestaat alleen op papier: sindsdien heeft Israël volgens het Palestijnse ministerie van Gezondheid zeker achthonderd Palestijnen gedood. Het totale dodental in Gaza sinds 7 oktober 2023 ligt volgens het ministerie inmiddels op ruim 72.500.
Volgens schattingen in het medische wetenschappelijke tijdschrift The Lancet ligt het werkelijke aantal doden aanzienlijk hoger. In de schaduw van de directe doden door Israëlische luchtaanvallen en ander geweld, zijn er door Israëls blokkade van hulp en de vernietiging van essentiële voorzieningen in Gaza ook duizenden indirecte doden gevallen.
„De situatie hier is nog steeds catastrofaal, met tekorten aan voedsel, medische voorraden, schoon water en hygiëneproducten”, vertelt Shaima Awda, die als teamleider voor hulporganisatie Artsen zonder Grenzen werkt, telefonisch vanuit een veldhospitaal in Az-Zawayda in het midden van de Gazastrook.
„Mensen leven in onmenselijke omstandigheden in geïmproviseerde schuilplaatsen. We hebben te maken met ziektes die we niet eerder hebben meegemaakt. We zien bijvoorbeeld veel huidziekten. Vooral kinderen komen bij ons met ernstige aandoeningen zoals schurft, hoofdluis en bacteriële infecties.”
Onder de indirecte doden in Gaza zijn veel ouderen, vertelt Awda. Vijf maanden geleden overleed haar grootvader. Hij had doorligwonden op zijn rug, vertelt ze, maar door een gebrek aan steriele handschoenen kon geen verbandwissel worden gedaan. Eerder verloor ze al zestien familieleden.
Uit een rapport van OCHA, het VN-bureau voor humanitaire zaken, uit april blijkt dat op 81 procent van 1.644 onderzochte locaties in Gaza waar ontheemden verblijven, knaag- of plaagdieren aanwezig waren. Bij 61 procent werd rioolwater aangetroffen in de straten.
Volgens data van de VN, de EU en de Wereldbank heeft Israël in Gaza 90 procent van alle infrastructuur voor water en sanitair verwoest, meldt Artsen zonder Grenzen (AzG). De hulporganisatie is na de lokale autoriteiten de grootste waterverstrekker in Gaza, maar wordt door Israël structureel tegengewerkt.
„Het opzettelijk onthouden van water aan Palestijnen vormt een integraal onderdeel van de genocide door Israël”, stelt de organisatie in het eind april gepubliceerde rapport Water as a weapon. „Dit tekort, gecombineerd met erbarmelijke leefomstandigheden, extreme overbevolking en een ingestort gezondheidssysteem creëert een perfecte storm voor de verspreiding van ziekten.”
Het rapport beschrijft eveneens dat toegang tot hygiëneproducten, inclusief schoon water, zeep, luiers en menstruatieproducten, extreem moeilijk is geworden. „Mensen worden gedwongen om gaten in het zand te graven als toiletten. Die stromen over, waardoor ze de omgeving en het grondwater vervuilen met uitwerpselen,” aldus AzG.
Khan Younis, 28 april 2026
Tentenkampen bij Khan Younis, 28 april 2026
Kauthar Ali Ahmad al-Subh (61), die alleen in een tent in al-Mawasi bij de zuidelijke stad Khan Younis verblijft, heeft een nierziekte en moet daarom veel drinken. „De situatie is heel zwaar, niet alleen voor mij maar voor alle ouderen”, zei al-Subh tegen fotograaf Bashar Taleb. „We willen terug naar onze stad, naar Rafah, We willen kijken hoe het daar gaat, alles op orde brengen, ons leven leiden. We zijn moe.”
Israëlische politici maakten in de zomer van 2025 plannen bekend om de Palestijnse bevolking van Gaza in het zuiden samen te drijven in een kamp, op de plek van het verwoeste Rafah, om hen vervolgens te verdrijven – eufemistisch aangeduid als „vrijwillige migratie”.
Een adviseur van het Israëlische leger vertelde in januari aan persbureau Reuters dat Israël bezig is grond gereed te maken voor de aanleg van een kamp voor honderdduizenden Palestijnen, ingericht met surveillanceapparatuur, waaronder gezichtsherkenning. Hoe het daarmee staat is op dit moment onduidelijk.
Al-Subh’s woonplaats Rafah, in het uiterste zuiden van Gaza, is sinds het Israëlische leger daar in mei 2024 een grondinvasie begon systematisch verwoest, en ligt nu ten zuidoosten van de gele lijn. Al-Subh kan er niet heen.
De exacte locatie van de gele lijn is onduidelijk. In een bericht op X op 4 oktober 2025 kondigde de Amerikaanse president Donald Trump aan dat Israël akkoord was gegaan met een terugtrekking uit Gaza tot aan de gele lijn. Maar op de kaart die hij onder dit bericht plaatste, verschilt de ligging van die lijn van een op 19 oktober geplaatste kaart door de Arabischtalige Israëlische legerwoordvoerder.
De gele lijn is niet duidelijk gemarkeerd. De afbakening bestaat grotendeels uit grote gele betonblokken, van het in Haifa gevestigde bedrijf Wolfman Industries, die op aanzienlijke afstand van elkaar zijn geplaatst. Hierdoor is niet altijd duidelijk voor Palestijnen die ten westen van de lijn verblijven waar deze begint en eindigt.
Palestijnen die de gele lijn overschrijden, worden beschoten door het Israëlische leger. Sinds oktober 2025 zijn er volgens de VN in het gebied rond de gele lijn zeker 269 Palestijnen doodgeschoten, onder wie veel kinderen, en Palestijnen die probeerden terug te keren naar hun woonplaatsen.
Het gebied ten oosten van de lijn is voor Israël zeer strategisch: het bevat het merendeel van de vruchtbare grond van Gaza (ook de landbouw is grotendeels verwoest), alle grensovergangen, en natuurlijke verhogingen van waaraf het leger de rest van Gaza kan overzien.
De locatie van de gele lijn wordt volgens Ahmad Absais doelbewust onduidelijk gehouden, om de politieke en juridische consequenties van formele annexatie te ontlopen, schrijft hij in een analyse voor de Palestijnse denktank Al-Shabaka. „Israël heeft nooit zijn permanente grenzen vastgesteld. Verschillende territoriale grenzen blijven beheerst door wapenstilstandslijnen, militaire bezetting of betwiste soevereiniteitsclaims. Deze aanhoudende ambiguïteit creëert ruimte voor de uitbreiding van nederzettingen, bufferzones en beperkte militaire gebieden onder het mom van veiligheid.”
Uit onderzoek van de Londense onderzoeksorganisatie Forensic Architecture bleek afgelopen november dat Israël de betonblokken op diverse plekken verder westwaarts heeft geplaatst – op sommige punten gaat het om een halve kilometer. In het gebied tussen de originele gele lijn en de verplaatste blokken is bebouwing verwoest. Palestijnen werden soms van de ene op de andere dag wakker aan de andere kant van de lijn.
Besloeg het gebied ten oosten van de gele lijn in oktober nog circa 54 procent, inmiddels heeft Israël de volledige controle over circa 58 procent van de Gazastrook. Volgens Forensic Architecture en recenter de Israëlische krant Haaretz en nieuwszender Al Jazeera zijn er sinds oktober diverse nieuwe militaire posten gebouwd. Bovendien legt het leger aarden wallen aan. Verschillende wegen leiden vanaf de posten naar het zuiden van Israël.
Haaretz en Al Jazeera baseren hun analyses op satellietbeelden van Gaza. NRC kan deze beelden op dit moment slechts beperkt zelf onderzoeken en publiceren, omdat satellietbeelden uit het Midden-Oosten vanwege de Iran-oorlog door de Amerikaanse regering met terugwerkende kracht worden geblokkeerd.
Doordat het gebied ten oosten van de gele lijn niet toegankelijk is voor Palestijnen wordt Palestijnen de mogelijkheid ontnomen om de lichamen van hun dierbaren daar te bergen. Volgens de Gazaanse burgerbescherming liggen in Gaza naar schatting nog altijd circa achtduizend doden onder het puin.
Gele betonblokken markeren de gele lijn in Khan Younis.
Khan Younis
Trumps schoonzoon Jared Kushner presenteerde afgelopen januari op het World Economic Forum in Davos het vervolg op het ‘Gaza Riviera-plan’ dat Trump had geopperd in februari 2025. ‘Nieuw Gaza’ is een glimmend vastgoedproject, bestaand uit luxe flats langs de kustlijn en clusters van woonwijken en industriële zones. In de plannen voor Gaza van Trumps dit jaar opgerichte Vredesraad wordt wederopbouw afhankelijk gemaakt van de ontwapening van Hamas.
Forensic Architecture noemt het gebruik van de term „wederopbouw” verhullend: „Na twee jaar van ongekende en willekeurige verwoesting en massamoord getuigt het (…) van een schadelijke poging om de genocide in een ander daglicht te plaatsen. Deze ‘wederopbouw’ zal niet alleen het Palestijnse leven in Gaza uitwissen, maar tegelijkertijd ook het bewijs van Israëls genocidale militaire aanval.”
Israël presenteert de gele lijn, een uitbreiding van een eerdere bufferzone in Gaza, als noodzaak omwille van zijn veiligheid. Israëlische kolonisten oefenen ondertussen druk uit op de regering om nieuwe nederzettingen te stichten in Gaza.
Het gebruik van bufferzones door Israël kent historische voorlopers: in Gaza langs de bestandslijn van 1949 („de groene lijn”), en op de bezette Syrische Golanhoogten, die sinds 1981 zijn geannexeerd en waar Israël eind 2024 een bufferzone innam. Half april kondigde Israël aan dat het in Zuid-Libanon net als in Gaza een „gele lijn” heeft gecreëerd, volgend op de aankondiging van een „bufferzone” ten zuiden van de Litani-rivier.
Volgens archeoloog Eyal Weizman van Forensic Architecture leidt Israëls historische legitimering van zijn bufferzones tot een cirkelredenering, zo schreef hij in een recent essay in The London Review of Books. „Nederzettingen worden gebouwd om de grens van de staat te markeren en te beschermen, maar daardoor worden ze kwetsbaar voor aanvallen, en wordt er een bufferzone opgericht om ze te beschermen. Daarna wordt deze bufferzone zelf bevolkt om de nieuwe, uitgebreide grenzen te markeren en te beschermen, waarna een andere bufferzone noodzakelijk wordt.”
Met medewerking van Bashar TalebSatellietbeeldanalyse en bewerking: Pauke van den Heuvel en Erik van Gameren
Khan Younis.