Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Dit keer bespreekt hij de houding van Israël tegenover Oekraïne en waarom het land niet al te kritisch op Rusland wil en kan zijn.
Israël loopt op eieren als het om Oekraïne gaat. Het land telt zo'n 30.000 inwoners met Oekraïense roots. Daarnaast heeft Israël oude diplomatieke en 'vriendschapsbanden' met Oekraïne.
Maar tegelijkertijd is de omgang met Kyiv in de rauwe wereld van nu vooral pragmatisch. Dat wil zeggen: eigen veiligheid eerst, gevolgd door een 'special relationship' met de Verenigde Staten. Al was het alleen maar omdat de veiligheid van Israël sterk afhankelijk is van Amerikaanse goedgeefsheid. Of van dictaten vanuit Washington, zo je wilt.
De Israëlische opstelling leidt soms tot schurende en ronduit wrange ervaringen met Oekraïne. Denk aan de recente ruzie over gestolen graan uit de Oekraïense regio Donbas dat Rusland aan Israël heeft verkocht. Dat schoot bij Kyiv in het verkeerde keelgat, wat Israël vervolgens weer verleidde tot een boze reactie: kom eerst maar met bewijzen in plaats van boze woorden.
Toch kan Oekraïne zich geen ernstig conflict met Israël permitteren. Dat land maakt daar dankbaar gebruik van, want eigen belang eerst. Dat moet Kyiv maar gewoon slikken.
Het eerste voorbeeld kwam na de bezetting van het Oekraïense schiereiland de Krim door Rusland in 2014. Israël haalde zich zelfs de Amerikaanse woede op de hals door een scherpe veroordeling van de Verenigde Naties te negeren. Daarmee hielp het de Russische wandaad te verdoezelen.
Israël zei weliswaar tegen die invasie te zijn en bood achter de schermen ook wel hulp, maar leverde geen wapens. Oekraïne zou een Israëlisch luchtverdedigingssysteem zoals de Iron Dome goed hebben kunnen gebruiken. Maar Israël speelde hard to get en leverde niet onmiddellijk en niet rechtstreeks.
Dat veranderde niet toen de oorlog in Oekraïne in 2022 in alle hevigheid losbarstte. Ook niet toen Iran zich ontpopte als bondgenoot van de Russische president Vladimir Poetin. Rusland boekte in de eerste maanden van de oorlog enig succes met de haastig in Iran gekochte drones.
Op dat moment liepen de belangen van Israël, Rusland en Iran vreemd genoeg parallel. Israël dacht dat Rusland in ruil voor de Iraanse drones eventuele onderhandelingen over een nieuw atoomakkoord tussen Iran en het westen zou tegenwerken.
Het bestaande akkoord was in 2018 door president Donald Trump opgezegd, omdat hij een 'betere' deal wilde. Israël was altijd fel tegen zo'n nucleair akkoord tegen Iran, onder het motto dat Teheran niet te vertrouwen is. Kortom, alles hangt met alles samen.
Daarnaast was er het binnenlandse politieke motief om voorzichtig te werk te gaan: Israël is een toevluchtsoord voor Joodse Russen die niet aan de oorlog wilden deelnemen. Rusland dreigde het Joods Agentschap, een noodzakelijk tussenstation voor potentiële emigranten, in onder meer Moskou te sluiten vanwege een 'onpatriottische' opstelling.
Kortom, er is gedurende de oorlog in Oekraïne steeds een reden voor Israël geweest om bij een VN-stemming niet erg anti-Russisch te zijn.
Minstens zo belangrijk was de inzet van de Israëlische luchtmacht in Syrië - toen nog onder het regime van Bashar Al Assad - om Iraanse steunpunten en smokkelroutes naar Hezbollah te lijf te gaan. Daar was tot vorig jaar het groene licht van Poetin voor nodig. En dat kwam in ruil voor een Moskou-vriendelijk pragmatisme.
De Russisch-Israëlische samenwerking ging ver: de Israëlische luchtmacht had tussen Tel Aviv en de in West-Syrië gelegen Russische basis Khmeimim een beveiligde 'hotline' om de Russen van tevoren in te lichten welke doelen gebombardeerd gingen worden.
Met kleine maar o zo belangrijke gebaartjes probeert Oekraïne Israël op zijn beurt soms te kietelen. Kyiv geeft Israël en diens nieuwe 'vriend' de Verenigde Arabische Emiraten netten en andere antidroneapparatuur om zich tegen Iraanse drones te beschermen.
Vlak na de Russische invasie heeft Israël zeker twee keer bemiddeld. Ook telefonisch is er op het hoogste niveau diverse keren contact geweest. Om de Israëlische belangen in Syrië veilig te stellen, maar ook om een akkoord om onbedoelde confrontaties te vermijden tussen de Verenigde Staten en Rusland te sluiten.
Zeker één keer is dat op initiatief van Rusland gebeurd, en is aan Israël speelruimte in Syrië geboden in ruil voor 'non-provocatie' van Moskou. De Israëlische speelruimte is natuurlijk groter geworden sinds Al Assad in december 2024 van het toneel verdween en de Russen het land werden uitgezet.
Ondertussen was er minder zichtbare, dat wil zeggen indirecte, steun van Israël aan Oekraïne. Zo verhuurde het land zijn Heron-drones aan Duitsland, dat ze op zijn beurt aan Oekraïne leverde. Ook gaf Israël informatie over de buitgemaakte Iraanse Shahed-drones, kennis die vervolgens hoogstwaarschijnlijk weer in Oekraïne is beland.
Een ander voorbeeld van 'onzichtbare hulp' door Israël zijn de leveranties van particuliere bedrijven aan Oekraïne en spionagesoftware van het alom gewilde (ook in Nederland) merk Pegasus.
Israël heeft tenslotte ook een ander motief om er bij Rusland niet met gestrekt been in te gaan. Russische annexaties van delen van Oekraïne kunnen natuurlijk niet, maar Israëlische annexaties van stukken van de Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogten mogen evenmin. Kortom, daar wordt simpelweg niet over gesproken.
Een suggestie van Poetin om in de huidige crisis tussen Iran en Hezbollah enerzijds en de VS en Israël anderzijds te 'bemiddelen', is beleefd afgewimpeld door Trump voordat Israël er zelfs iets van kon vinden. Want om een afzonderlijke deal tussen de VS en Iran zit Israël niet te springen. Het wil zijn eigen gang kunnen gaan. De impliciete boodschap richting Rusland is: voer jij je eigen oorlog in Oekraïne, Vladimir, dan kunnen wij onze gang gaan in het Midden-Oosten.
Source: Nu.nl algemeen