DEN HAAG - Het is 10 mei 1940 wanneer Billy Marsden Duitse vliegtuigen boven Den Haag ziet. Hij weet meteen: de oorlog is begonnen. De Engelse oud-voetbalinternational is trainer van HBS op Scheveningen. Niet veel later moet hij alles achterlaten en vluchten. Hoe hij uiteindelijk de laatste Britse evacuatieboot weet te bereiken, beschrijft Chris Hunt in zijn recent verschenen boek Escape from Holland.
Billy is niet de enige Brit in Den Haag. Een paar kilometer verderop, in Hotel de Passage in het centrum van de stad, verblijft het Sadler's Wells Ballet. Onder hen de beroemde danseres Margot Fonteyn. Terwijl de Duitsers oprukken, wordt vanuit het Britse consulaat koortsachtig gekeken op welke wijze men naar Engeland kan vluchten.
Voor Billy Marsden betekent de vlucht ook een afscheid van een leven dat hij in tien jaar opbouwde. Het bizarre is dat de voetballer exact tien jaar eerder, op 10 mei 1930, tijdens de eerste interland tussen Engeland en Duitsland na de Eerste Wereldoorlog, zijn nek breekt. Daarmee eindigt zijn carrière als voetballer.
Billy bouwt in Nederland een nieuw leven op. Hij wordt coach van HBS (Houdt Braef Stant). Bij de Scheveningse club staat hij bekend als een strenge, maar rechtvaardige trainer. Spelers zien hem als een vaderfiguur. Zijn regels zijn simpel. Geen training, geen wedstrijd. Niemand die daar tegenin gaat.
Hoewel het Verenigd Koninkrijk al sinds september 1939 in oorlog is met Duitsland, gaat het Sadler's Wells Ballet als promotie toch op tournee naar het neutrale Nederland.
De dansers zijn overweldigd wanneer ze bij de première in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag bloemen toegeworpen krijgen. Dat is hun nog nooit overkomen.
Op de bewuste 10 mei wordt het gezelschap wakker van het oorlogsgeweld. Vanaf het dak van het hotel ziet Margot Fonteyn hoe in de verte parachutes neerdalen.
Duitse troepen landen rond Den Haag. Het dansgezelschap gaat angstig op zoek naar manieren om het door oorlogsgeweld geteisterde Den Haag te ontvluchten. Ze moeten alle kostuums achterlaten.
De Britse overheid is voorbereid op een evacuatie van haar burgers. Oorspronkelijk liggen er evacuatieschepen klaar in Rotterdam. Die plannen vallen in het water wanneer de Duitsers juist daar massaal aanvallen. Een koopvaardijschip, de SS Dotterel, weet uit de Rotterdamse haven te ontsnappen.
De kapitein van de SS Dotterel krijgt het verzoek om landgenoten in IJmuiden op te pikken. Hij had met zijn bemanning ervoor kunnen kiezen om vanuit veilige wateren rechtstreeks naar Engeland te varen. Zoals echte Britten betaamt, kiezen ze voor de veiligheid van hun landgenoten, beschrijft auteur Chris Hunt.
Swipe hieronder door foto's uit 1940 van de Slag om Ypenburg:
Het is zondag 12 mei. Overal wordt in Nederland nog zwaar gevochten tegen de Duitse invasie. In huize Marsden aan de Anemoonstraat houdt Annie de zondagse Britse traditie in ere en maakt de zondagse lunch klaar met natuurlijk Yorkshire pudding.
Plotsklaps is daar het langverwachte nieuws: er is een boot is die hen naar Engeland kan brengen.
Ze mogen één tas met persoonlijke bezittingen meenemen. Billy pakt een leren tas en stopt daarin zijn drie interlandcaps (de pet die je krijgt als je een internationale wedstrijd speelt), zijn kampioensmedailles en zijn voetbalherinneringen.
De dansers worden per bus vervoerd, Billy en zijn vrouw nemen de trein naar Velsen. Iedereen overnacht in Hotel Velserbeek. Het hele hotel is volgepakt met vluchtelingen en overal slapen mensen.
In het duister van de nacht vertrekt iedereen per bus naar IJmuiden, waar de Dotterel klaar ligt. Kort daarvoor zien sommigen nog een ander schip vertrekken, de HMS Codrington. Aan boord: kroonprinses Juliana, prins Bernhard en hun dochters Beatrix en Irene.
Dan mogen de evacuees inschepen. Dat gaat opvallend ordelijk. Zoals het Britten betaamt, wordt een keurige rij gevormd en gaat iedereen rustig aan boord. Wanneer het schip uitvaart, komt nog een Duits vliegtuig over. Het machinegeweer vuurt in het duister, maar de kogels missen doel.
Na een gevaarlijke tocht worden ze op zee opgewacht door Britse oorlogsschepen, die hen begeleiden naar Engeland. Aan boord zijn driehonderd vluchtelingen die Nederland weten te ontvluchten.
Bij aankomst in de haven wordt opnieuw een boot gezien met een oranje aan boord. Het is de Britse torpedobootjager HMS Hereward, waarmee koningin Wilhelmina vanuit Hoek van Holland naar Engeland vluchtte. Het is 13 mei 1940. Een dag later geeft Nederland zich over aan het Duitsland van Hitler en de bezetting is een feit.
Billy Marsden keert na de oorlog terug naar Nederland en wordt tussen 1948 en 1950 opnieuw trainer van HBS. In 1969 nodigt de club hem uit voor het 75-jarig jubileum.
Sindsdien wordt de Bill Marsden Trophy uitgereikt aan de speler van het jaar van HBS. Billy overlijdt in 1983 in Sheffield, 81 jaar oud.
De Britse auteur Chris Hunt heeft vijftien jaar gewerkt aan zijn boek Escape from Holland. Billy Marsden is familie van de auteur en zijn oma vertelde vroeger verhalen over de voetbalinternational. 'Ik geloofde dat eerst niet. Ik dacht niet dat iemand uit mijn familie goed genoeg was om voor Engeland te spelen', vertelt hij.
Jaren later kruist de naam van Marsden opnieuw zijn pad en raakt hij geïntrigeerd door zijn verhaal. Wat begint als familieonderzoek groeit uit tot een project van vijftien jaar. Hunt reist meerdere keren naar Den Haag, IJmuiden en andere plekken uit het verhaal, duikt diep in archieven en spreekt met betrokkenen en nabestaanden. 'Het werd echt een werk van liefde', zegt hij.
In Den Haag wordt ieder jaar op 10 mei de Slag om Ypenburg herdacht. Dit jaar is dat precies 86 jaar geleden. Tijdens de strijd om Ypenburg, die ook wel de Slag om de Residentie wordt genoemd, sneuvelen 95 Nederlandse militairen.
[lees ook:lees ook naar verhalen 4 mei 2026][lees ook:lees ook naar verhalen 4 mei 2026]
Source: Omroep West Den Haag